Cựu lính đặc công một mình đánh lô cốt địch trong cuộc kháng chiến chống Mỹ

Cựu lính đặc công một mình đánh lô cốt địch trong cuộc kháng chiến chống Mỹ

(Dân trí) - Hơn nửa thế kỷ trôi qua, cựu chiến binh Nguyễn Văn Toán vẫn nhớ từng phút giây trong trận đánh Buôn Ma Thuột năm 1975, nơi ông một mình xông vào lô cốt địch giữa làn đạn dày đặc.

Cựu chiến binh Nguyễn Văn Toán sinh năm 1950 (ở xã Lạc Phượng, TP Hải Phòng), nhập ngũ năm 1971, thuộc Tiểu đoàn Đặc công 27, Đoàn 305, Binh chủng Đặc công. Những ngày đầu huấn luyện tại Mỹ Đức (Hà Tây cũ), ông là một tân binh đặc biệt, bởi trong đơn vị nổi tiếng với khả năng ngâm thơ, nhất là thơ Tố Hữu.

Giữa thao trường đầy nắng gió và kỷ luật nghiêm khắc, những vần thơ trở thành “liều thuốc tinh thần” giúp anh em chiến sĩ vơi bớt mệt mỏi. “Anh em thích bài nào thì tôi đọc bài đó, có khi đang nghỉ giải lao cũng bị gọi ra đọc thơ”, ông Toán nhớ lại.

Một lần, ông được Bí thư Chi bộ gọi lên gặp Đảng ủy Tiểu đoàn. Nhiệm vụ được giao khiến ông vừa bất ngờ vừa lo lắng "sáng tác một bài thơ ca ngợi Tiểu đoàn Đặc công 27 để chuẩn bị cho dịp đơn vị đón nhận danh hiệu Anh hùng".

“Tôi nghe mà thấy căng lắm. Làm thơ bình thường thì được, nhưng đây là nhiệm vụ chính trị. Nếu làm không hay thì không biết giấu mặt vào đâu”, ông kể. Thậm chí, ông từng xin được ra trận địa ác liệt thay vì nhận nhiệm vụ sáng tác. Tuy nhiên, cấp trên động viên và yêu cầu ông phải hoàn thành trong 7 ngày.

Sau nhiều đêm trăn trở, đến ngày thứ sáu, ông hoàn thành bài thơ. Khi đọc trước đơn vị, bài thơ nhận được sự tán dương của chỉ huy và đồng đội. Từ đó, ông càng có thêm động lực phấn đấu và được kết nạp Đảng vào tháng 11/1973.

Kể đến đây ông dừng lại, trầm ngâm ít phút rồi đọc trọn vẹn bài thơ ca ngợi Tiểu đoàn Đặc công 27.

Cuối năm 1974, sau thời gian huấn luyện, ông Toán nhận lệnh hành quân vào Nam. Ngày 20/12/1974, ông lên đường vào chiến trường Tây Nguyên - nơi đang trở thành điểm nóng của cuộc kháng chiến.

Thị xã Buôn Ma Thuột khi đó giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng, nằm ở ngã ba các tuyến đường 14 và 21. Đây được xác định là mục tiêu then chốt của chiến dịch Tây Nguyên, là “cánh cửa” mở ra thế tiến công chiến lược trên toàn miền Nam.

Sau khi chiến dịch chính thức bắt đầu từ ngày 4/3/1975, quân ta đã tạo thế, cài thế, nghi binh ở nhiều hướng như Kon Tum, Pleiku, Đức Lập… khiến đối phương phân tán lực lượng và phán đoán sai hướng tiến công chủ yếu.

Trong kế hoạch, các mũi đặc công sẽ đồng loạt nổ súng lúc 2h30 ngày 10/3/1975. Đơn vị của ông Toán nhận nhiệm vụ đánh vào sân bay thị xã Buôn Ma Thuột - nơi địch xây dựng hệ thống phòng thủ dày đặc với hầm hào, lô cốt kiên cố.

“Chúng tôi ém quân từ trước đó, ai cũng hồi hộp chờ giờ nổ súng. Không khí im lặng đến mức nghe rõ cả tiếng thở của nhau”, ông kể.

Tuy nhiên, đúng vào thời khắc quan trọng, một sự cố bất ngờ xảy ra. Khoảng 2h25, một chiến sĩ mang quả theo thủ pháo nặng 10kg khi di chuyển đã vướng vào hàng rào dây thép gai. Quả thủ pháo phát nổ ngay lập tức.

“Tiếng nổ vang lên xé toạc màn đêm. Lúc đó không còn cách nào khác, toàn đơn vị đồng loạt xung phong”, ông nhớ lại. Trận đánh bắt đầu sớm hơn kế hoạch 5 phút.

Dưới màn đêm, các mũi đặc công nhanh chóng áp sát mục tiêu. Hỏa lực của ta phối hợp giữa đặc công, pháo binh, tên lửa đồng loạt đánh vào các vị trí trọng yếu bị quân địch chiếm đóng.

Đến khoảng 5h sáng, các cửa ngõ tiến quân vào thị xã đã được khai thông. Đến 7h sáng, pháo binh ta dồn dập bắn phá, mở đường cho bộ binh và xe tăng tiến công. Địch chống trả quyết liệt, huy động cả máy bay yểm trợ, nhưng bị lực lượng phòng không của ta đánh chặn.

Trong ngày 10/3/1975, các đơn vị chủ lực của ta đã đánh chiếm nhiều vị trí quan trọng, áp sát sở chỉ huy của Sư đoàn 23 đối phương. Tuy nhiên, một số lực lượng địch vẫn cố thủ trong hệ thống hầm hào tại sân bay.

“Chúng ngoan cố lắm. Nó tin rằng sẽ có viện binh từ Nha Trang, từ đường 14, 21 kéo về”, ông Toán nói.

Sau trận đánh mở màn, ông Toán được cấp trên bổ nhiệm làm mũi trưởng, chỉ huy một mũi tấn công vào trung tâm sân bay - nơi địch đang cố thủ quyết liệt.

Nhiệm vụ đặt ra là phải tiêu diệt bằng được ổ đề kháng này. Trước tình thế đó, ông đề xuất phương án táo bạo "để lại đồng đội, một mình tiếp cận lô cốt địch nhằm giảm nguy cơ bị phát hiện".

“Tôi nghĩ nhiều người cùng vào thì dễ lộ. Một mình thì có thể linh hoạt hơn”, ông nhớ lại.

Đêm 11/3/1975, ông bắt đầu thực hiện kế hoạch. Ông sử dụng chiến thuật nghi binh, tạo ra nhiều tiếng nổ ở các vị trí khác nhau để đánh lạc hướng quân địch.

“Cứ chỗ này nổ một cái, chỗ kia nổ một cái, địch tưởng ta đông lắm nên sợ hãi bắn đạn ra như mưa”, ông nhớ lại. Đạn từ trong lô cốt bắn ra liên hồi, lóe sáng cả một vùng sân bay. Chờ thời cơ khi hỏa lực địch tạm lắng, ông mang theo kéo cắt hàng rào thép gai, luồn sâu vào bên trong. Ông đặt một quả thủ pháo nặng 5kg vào lỗ châu mai của lô cốt rồi nhanh chóng rút ra.

Tiếng nổ vang lên, khói bụi mù mịt. Không chần chừ, ông lao thẳng vào trong. “Tôi nghĩ lần này chắc chắn sẽ tiêu diệt được địch, nhưng khi sờ quanh lại không thấy ai”, ông kể.

Ông vòng ra phía sau lô cốt. Trong bóng tối dày đặc, ông đưa tay dò tìm bất ngờ chạm phải một vật dài, lạnh. “Ban đầu tôi tưởng là ống nước, nhưng hóa ra là nòng súng”, ông nói.

Ngay lập tức, ông nắm chặt đầu súng. Tên lính bên trong giật mạnh, kéo ông lọt hẳn vào trong lô cốt. Một cuộc vật lộn sinh tử diễn ra. “Không gian chật hẹp, tối om, chỉ nghe tiếng thở và tiếng vật nhau”, ông nhớ lại. Trong cuộc giằng co, đối phương chiếm ưu thế, đè ngửa ông ra và dí dao găm vào cổ.

“Tôi nghĩ lúc đó có thể mình sẽ hy sinh”, ông nói.

Nhưng trong khoảnh khắc sinh tử, ông dồn toàn lực phản kháng. Bằng kinh nghiệm chiến đấu và chút võ học tích lũy, ông làm bật con dao khỏi tay đối phương. Hai bên tiếp tục vật lộn. Đúng lúc đó, cánh cửa lô cốt bất ngờ sập xuống, kẹp chặt đối phương. Ông nhanh chóng tận dụng thời cơ, khống chế và tiêu diệt tên lính.

“Thoát được lúc đó là như sống lại lần thứ hai”, ông kể.

Trước đó, trong quá trình chiến đấu, ông và đồng đội từng bắt sống một số tù binh. Những người này khai rằng họ chỉ là nhân viên sân bay, không được huấn luyện chiến đấu. Tuy nhiên, khi bị dồn vào thế cùng, lực lượng cố thủ trong lô cốt vẫn chống trả rất quyết liệt.

Đêm 10/3, sau nhiều giờ chiến đấu, ông cùng đồng đội kiệt sức, bò ra khỏi khu vực giao tranh. Mật khẩu nhận nhau khi đó là “Thắng lợi thì vĩ đại”.

“Gặp nhau chỉ kịp hỏi còn sống không, rồi xin nhau ngụm nước”, ông nhớ lại. Khi trời sáng, ông bàng hoàng nhận ra nhiều đồng đội nằm bên cạnh đã hy sinh.

“Có những người tối hôm trước còn nói chuyện, sáng ra đã không còn nữa”, ông nói, giọng chùng xuống.

Sáng 12/3/1975, ông được đưa đi điều trị vết thương. Sau đó, dưới sức ép hỏa lực mạnh của quân ta, 28 lính địch còn lại trong khu vực đã ra đầu hàng. Trận Buôn Ma Thuột kết thúc thắng lợi sau 33 giờ chiến đấu. Đây là đòn đánh then chốt, mở màn cho chiến dịch Tây Nguyên, tạo bước ngoặt cho Đại thắng mùa Xuân 1975.

Sau khi điều trị, ông Toán từ chối cơ hội đi học bác sĩ mà xin trở lại chiến trường. “Tôi nghĩ đồng đội còn ở đó, mình không thể rời đi”, ông nói.

Ngày 20/3/1975, ông quay lại Buôn Ma Thuột, tiếp tục nhiệm vụ. Trong đơn vị, ông cùng đồng đội phát động tinh thần: “Ai chần chừ, do dự là có lỗi với Đảng, với nhân dân”.

Đêm 29/4/1975, ông cùng đồng đội dừng chân nghỉ tại một ngôi nhà người dân. Sáng hôm sau, ông cùng đồng đội vui mừng nhận tin chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng.

“Chúng tôi ôm nhau mà cười, mà khóc. Bao nhiêu gian khổ, hy sinh cuối cùng cũng đến ngày kết thúc”, ông kể. Sau đó, ông có mặt tại Dinh Độc Lập, chụp lại bức ảnh kỷ niệm trong thời khắc lịch sử của dân tộc.

Năm 1977, ông phục viên với tỷ lệ thương tật 21%. Trở về quê hương, ông đối diện với cuộc sống nhiều khó khăn. Gia đình nghèo, bố mẹ già yếu, các em còn nhỏ, trong đó có người bệnh tật.

Ông trở thành trụ cột, gánh vác cả gia đình. Những năm tháng mưu sinh vất vả khiến ông không có điều kiện nghĩ đến hạnh phúc riêng.

Biến cố lớn tiếp tục xảy ra vào năm 2022. Vợ chồng người cháu gái (con của em trai ông) không may qua đời, để lại hai con nhỏ, cháu lớn mới 5 tuổi, cháu bé mới 2 tuổi.

Đứng trước hoàn cảnh ấy, ông không đành lòng. “Chúng còn nhỏ quá, không ai chăm thì biết sống sao”, ông nói.

Ông quyết định nhận nuôi hai cháu. Từ một người ông, ông trở thành cha, thành mẹ, tự tay chăm lo từng bữa ăn, giấc ngủ, từng bộ quần áo cho các cháu. Cuộc sống vốn đã thiếu thốn nay càng thêm chật vật. Tuổi cao, sức yếu, lại mang thương tật chiến tranh, ông không còn khả năng lao động.

Hiện nay, toàn bộ chi tiêu của ba ông cháu phụ thuộc vào khoản trợ cấp thương binh mỗi tháng và số tiền hỗ trợ của hai cháu. “Chỉ cần tôi khỏe thì còn lo được cho các cháu. Sợ nhất là mình ốm đau, nằm một chỗ thì không biết chúng sẽ bấu víu vào đâu”, ông trầm ngâm.

Trong căn nhà nhỏ, hình ảnh người cựu chiến binh tóc bạc lặng lẽ chăm sóc hai đứa trẻ khiến nhiều người không khỏi xúc động. Những bữa cơm giản dị, những buổi tối ông ngồi kèm cháu học bài, tất cả đều chất chứa tình thương và trách nhiệm.

Thời gian qua, chính quyền địa phương, các tổ chức và một số đơn vị quân đội đã quan tâm, hỗ trợ ông cả về vật chất lẫn tinh thần. Những sự giúp đỡ đó phần nào giúp ba ông cháu vượt qua khó khăn trước mắt.

Tuy nhiên, chặng đường phía trước vẫn còn nhiều thử thách. Hai đứa trẻ cần được học hành đầy đủ, cần một tương lai ổn định. Người cựu chiến binh năm xưa, người từng một mình xông vào lô cốt giữa mưa đạn, giờ đây vẫn đang tiếp tục một “trận chiến” khác.

Đó là cuộc chiến với tuổi già, bệnh tật và hoàn cảnh để giữ gìn mái ấm nhỏ, để hai đứa trẻ mồ côi có cơ hội lớn lên, trưởng thành.

Với ông Nguyễn Văn Toán, chiến tranh đã lùi xa, nhưng tinh thần của người lính năm xưa vẫn còn nguyên vẹn. Dù trong hoàn cảnh nào, ông vẫn chọn cách tiến về phía trước - như chính lời ông từng viết trong bài thơ thời lính "chỉ có tiến, không lùi".

Ông Trương Văn Lai, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Lạc Phượng, kiêm Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã, cho biết ông Nguyễn Văn Toán là cựu chiến binh từng tham gia lực lượng đặc công trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Ông Toán hiện là thương binh với tỷ lệ thương tật 21%, đồng thời xuất thân từ gia đình có truyền thống cách mạng khi cha ông là cán bộ tiền khởi nghĩa tại địa phương.

Sau khi trở về địa phương, ông Toán luôn tích cực tham gia các phong trào của xã và hoạt động của Hội Cựu chiến binh.

“Không chỉ gương mẫu trong sinh hoạt, ông Toán còn dành toàn bộ khoản trợ cấp thương binh của mình để nuôi dưỡng, cưu mang hai cháu nhỏ mồ côi. Cha của hai cháu qua đời trước, mẹ mất sau đó một năm, khiến hoàn cảnh gia đình rơi vào đặc biệt khó khăn”, ông Lai cho biết.

Theo ông Lai, hoàn cảnh của ông Toán và hai cháu nhỏ đều được người dân địa phương biết rõ. Nếu không có sự chăm sóc, đùm bọc của ông Toán, cuộc sống của hai cháu sẽ gặp rất nhiều thiếu thốn.

Cũng theo ông Lai, mặc dù hoàn cảnh gia đình còn nhiều khó khăn, ông Toán vẫn luôn chấp hành tốt các quy định của Đảng, Nhà nước và tích cực tham gia các hoạt động tại địa phương. Ông được đánh giá là cựu chiến binh gương mẫu, tiêu biểu của xã.

Nội dung: Nguyễn Dương

Thiết kế: CTV Thủy Tiên

28/04/2026 - 06:00