Cựu Thanh niên xung phong

Cuộc gặp gỡ đến thật tình cờ. Tôi chỉ biết bà là một cựu Thanh niên xung phong từng công tác trên những tuyến đường của Quảng Bình trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Bà cười hiền:"Giờ già rồi, chỉ còn nhớ chuyện cũ thôi."Nhưng khi câu chuyện bắt đầu, tôi nhận ra ký ức của bà không chỉ là chuyện của riêng một đời người. Đó là ký ức của một thế hệ đã gửi trọn tuổi xuân cho đất nước.Quảng Bình trong những năm chiến tranh là vùng đất chịu nhiều bom đạn. Những tuyến giao thông nối hậu phương với tiền tuyến luôn là mục tiêu đánh phá ác liệt. Mỗi khi một đoạn đường bị cắt đứt, hàng trăm con người lại lao vào khắc phục, bất kể ngày hay đêm.Bà kể, ngày ấy vừa tròn mười tám tuổi, nghe tiếng gọi của Tổ quốc, bà viết đơn tình nguyện tham gia lực lượng Thanh niên xung phong. Hành trang mang theo chỉ có vài bộ quần áo, chiếc võng và niềm tin rất giản dị rằng mình phải làm một điều gì đó cho quê hương.Những ngày đầu lên đơn vị, điều khiến bà bất ngờ không phải là sự gian khổ mà là sự bình thản của mọi người trước hiểm nguy.Tiếng máy bay.Tiếng còi báo động.Tiếng bom rung chuyển mặt đất.Rồi sau tất cả, mọi người lại đứng dậy, phủi lớp đất đỏ trên vai và tiếp tục công việc.Không ai nói mình dũng cảm.Bởi với họ, đó đơn giản là nhiệm vụ.Bà bảo, điều khó nhất không phải là thiếu ăn.Không phải thiếu ngủ.Mà là phải quen với việc sáng còn cười nói cùng nhau, tối đã có thể mất đi một người đồng đội.Có những buổi chiều, cả tổ vừa san lấp xong hố bom thì tiếng máy bay lại vọng đến. Mọi người tản ra trú ẩn. Khi khói bụi tan đi, con đường lại xuất hiện thêm những hố sâu mới.Thế là lại bắt đầu từ đầu.Đào.Lấp.Vận chuyển.Thông đường.Cứ như vậy, từng ngày nối tiếp từng ngày.Có lần bà cùng đồng đội khiêng một thương binh qua đoạn đường vừa bị đánh phá. Đất đá vẫn còn nóng. Khói bom chưa tan hết. Người bị thương liên tục xin mọi người đặt mình xuống để chạy cho nhanh.Không ai buông tay.Họ hiểu rằng giữ được một mạng người cũng là giữ lại hy vọng cho gia đình phía sau.Khi nhắc đến đồng đội, bà dừng lại rất lâu.Ánh mắt hướng về phía dòng sông.Rồi chậm rãi nói:"Ngày ấy, chúng tôi gọi nhau là chị em, là anh em. Không phải vì cùng máu mủ, mà vì cùng sống chết."Có những cái tên giờ chỉ còn trên bia tưởng niệm.Có những khuôn mặt theo năm tháng đã nhạt dần trong trí nhớ.Nhưng có một điều bà chưa từng quên.Đó là nụ cười.Những nụ cười rất trẻ.Có người vừa nhận thư nhà.Có người vừa được hứa hẹn sau hòa bình sẽ về cưới vợ.Có cô gái mới tập hát một bài dân ca Quảng Bình.Ngày hôm sau...Chiếc ba lô vẫn còn.Người thì không trở về nữa.Bà không kể tiếp.Chỉ khẽ vuốt chiếc khăn tay trong lòng bàn tay đã hằn những vết chai cũ.Chiến tranh qua đi.Con đường năm xưa giờ rộng hơn, phẳng hơn.Xe cộ nối nhau qua lại.Ít ai biết dưới những lớp nhựa đường ấy từng có biết bao mồ hôi và cả máu của những người mở đường.Bà trở về quê.Lại làm ruộng.Lại nuôi con.Lại sống như bao người phụ nữ bình dị khác.Không kể công.Không đòi hỏi.Những tấm huân chương được cất trong chiếc hộp gỗ nhỏ.Thỉnh thoảng con cháu mang ra lau bụi.Bà chỉ cười:"Đừng quý cái huy chương bằng việc sống tử tế."Có lẽ, đó là điều bà muốn truyền lại nhiều nhất.Một lần, bà được mời trở lại nơi đơn vị cũ từng làm nhiệm vụ.Khung cảnh đã đổi khác.Cây rừng lớn lên.Những hố bom được phủ kín màu xanh.Con đường năm xưa giờ tấp nập xe qua lại.Bà đứng rất lâu.Không nói.Rồi cúi xuống nhặt một viên đá nhỏ bên vệ đường bỏ vào túi áo.Tôi hỏi:"Bà lấy làm gì?"Bà cười:"Để nhớ."Chỉ hai chữ ngắn ngủi ấy mà chứa cả một đời người.Nhớ đồng đội.Nhớ tuổi trẻ.Nhớ những ngày cả đất trời rung lên vì bom đạn.Nhớ những người mãi mãi dừng lại ở tuổi đôi mươi.Điều khiến tôi xúc động nhất không phải những câu chuyện về hiểm nguy.Mà là cách bà nhìn cuộc sống hôm nay.Bà bảo:"Ngày trước mong có hòa bình để trẻ con được đến trường.Giờ thấy chúng cắp sách đi học mỗi sáng là mình vui rồi."Niềm vui của bà thật giản dị.Không phải những điều lớn lao.Mà là tiếng cười của trẻ nhỏ.Là cánh đồng vào vụ mới.Là cây cầu nối đôi bờ.Là những đoàn xe bình yên qua lại trên những tuyến đường từng đầy hố bom.Có lẽ, đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa nhất của sự hy sinh.Không phải để người đời nhớ mãi chiến tranh.Mà để các thế hệ sau được sống trong hòa bình.Chiều muộn.Ánh nắng cuối ngày trải dài trên mặt nước Nhật Lệ.Người phụ nữ già đứng dậy, phủi nhẹ tà áo.Bước chân bà chậm nhưng vững.Tôi nhìn theo bóng dáng ấy, chợt nghĩ đến hình ảnh một ngọn lửa.Không rực cháy.Không ồn ào.Chỉ âm thầm tỏa hơi ấm suốt nhiều thập kỷ.Có những ngọn lửa từng soi sáng những cung đường giữa mưa bom.Có những ngọn lửa được giữ bằng ý chí của những chàng trai, cô gái Thanh niên xung phong.Và cũng có những ngọn lửa được truyền lại bằng chính cách họ sống sau chiến tranh: lặng lẽ, khiêm nhường, nghĩa tình.Rời bến sông, tôi ngoái nhìn lần cuối.Dòng Nhật Lệ vẫn lặng lẽ chảy.Nước sông không giữ dấu chân người.Nhưng lịch sử thì luôn lưu giữ những bước chân đã từng đi qua thời hoa lửa.Những bước chân của một thế hệ đã gửi tuổi trẻ cho Tổ quốc, để hôm nay, trên mảnh đất Quảng Bình, mỗi bình minh bình yên đều mang trong mình một phần ánh sáng từ những con người bình dị ấy.Và tôi hiểu rằng, câu chuyện của bà không chỉ thuộc về quá khứ.Đó là ngọn lửa của ký ức, của lòng biết ơn và của trách nhiệm. Ngọn lửa ấy sẽ còn được gìn giữ chừng nào vẫn còn những người lắng nghe, trân trọng và kể tiếp những câu chuyện về một thời đất nước đi qua bom đạn để đến với hòa bình.