“Đã mang tiếng ở trong trời đất Phải có danh gì với núi sông.”

Hai câu thơ ấy thể hiện rất rõ quan niệm sống của ông. “Danh” ở đây không đơn giản là danh vọng cá nhân. Đó là trách nhiệm của một con người đối với cuộc đời, với quê hương và đất nước.

Một trong những đóng góp nổi bật nhất của Nguyễn Công Trứ là công cuộc khai hoang, lấn biển, lập ấp.

Trong thời kỳ ông làm quan ở vùng ven biển, nhiều vùng đất còn hoang hóa, dân cư thưa thớt. Nguyễn Công Trứ nhìn thấy ở những bãi đất ấy không chỉ là đất đai bỏ trống mà còn là cơ hội để người dân có ruộng, có nhà, có cuộc sống ổn định.

Ông tổ chức khai hoang, xây dựng hệ thống thủy lợi, đưa dân đến lập nghiệp.

Những công việc ấy không hào nhoáng như chiến thắng trên chiến trường. Nhưng với người dân, một mảnh ruộng mới có thể thay đổi cả cuộc đời.

Một gia đình có đất sản xuất sẽ bớt đói.

Một làng mới hình thành sẽ tạo ra cuộc sống mới.

Một vùng đất hoang trở thành nơi cư dân sinh sống chính là một cách mở rộng không gian sống của đất nước.

Nguyễn Công Trứ cũng là một nhà quân sự. Ông từng tham gia nhiều chiến dịch và được giao những nhiệm vụ khó khăn.

Nhưng con người ông không chỉ có sự cứng rắn.

Trong thơ ca, Nguyễn Công Trứ thể hiện một tâm hồn rất tự do. Ông thích hát ca, thích cuộc sống phóng khoáng và không ngại bộc lộ cá tính.

Chính sự kết hợp giữa chí làm trai và tinh thần tự do khiến Nguyễn Công Trứ trở thành một nhân vật đặc biệt.

Ông có thể nói về công danh nhưng cũng có thể nói về thú vui cuộc đời.

Ông có thể là một vị quan nghiêm khắc nhưng cũng là một người sống rất gần với đời thường.

Có lúc ông được trọng dụng, có lúc bị giáng chức. Có lúc mặc áo quan, có lúc trở về với cuộc sống bình dân. Nhưng trong mọi hoàn cảnh, ông vẫn giữ được bản lĩnh.

Đó chính là điều khiến hậu thế nhớ đến Nguyễn Công Trứ.

Cuộc đời ông giống như một cây tùng trên núi Hồng: nhiều gió nhưng vẫn đứng thẳng.

Ngày nay, khi trở về Nghi Xuân, du khách vẫn có thể tìm thấy dấu ấn của Nguyễn Công Trứ trong không gian văn hóa quê hương.

Tên tuổi ông không chỉ nằm trong sách giáo khoa.

Nó còn nằm trong những vùng đất từng được khai phá, trong những câu thơ được người đời truyền tụng và trong một quan niệm sống vẫn còn ý nghĩa:

Con người phải biết dùng tài năng của mình để làm điều có ích.

Đó có lẽ là bài học lớn nhất mà Nguyễn Công Trứ để lại.

Không phải ai cũng trở thành danh nhân.

Nhưng ai cũng có thể sống một cuộc đời có ích.