Dạ Trạch Vương Triệu Quang Phục: Huyền thoại giữ nước giữa lòng Đầm Đêm

Vào thế kỷ thứ VI, giữa lúc bờ cõi nước Vạn Xuân đứng trước họa xâm lăng của nhà Lương, lịch sử Việt Nam đã ghi dấu bước chân quả cảm của một người anh hùng kiên cường, người đặt nền móng đầu tiên cho nghệ thuật chiến tranh du kích nước nhà. Người đó chính là Triệu Quang Phục (524 – 571), con trai của vị lão tướng Thái phó Triệu Túc.

Thuở nhỏ, Triệu Quang Phục sớm bộc lộ tài năng thiên bẩm, cùng cha giúp Lý Bí đánh đuổi giặc Lương (542 – 543) để giữ vững nền độc lập độc lập sơ khai. Khi nước Vạn Xuân được dựng xây vào năm 544, vị anh hùng trẻ tuổi ấy đã vinh dự được phong làm Đại tướng dưới triều Lý Nam Đế.

Thế nhưng, nền độc lập vừa chớm nở đã phải đối mặt với thử thách khắc nghiệt. Năm 545, triều đình nhà Lương dốc đại binh do Trần Bá Tiên chỉ huy tiến vào xâm lược nước ta. Trước sức mạnh áp đảo của kẻ thù, quân đội Vạn Xuân liên tiếp gặp bất lợi trong các trận phòng ngự công khai tại thành Gia Ninh và hồ Điển Triệt. Giữa những ngày tháng gian truân nhất tại động Khuất Lão, Lý Nam Đế ngã bệnh nặng. Trong giờ phút lâm nguy ấy, Hoàng đế đã gửi gắm toàn bộ niềm tin, trao lại binh quyền tối cao cho Triệu Quang Phục để tiếp tục gánh vác sứ mệnh phục quốc.

Nhận thức rõ sự chênh lệch lực lượng quá lớn, Triệu Quang Phục nhanh chóng đưa ra một quyết định thay đổi cục diện chiến trường: chuyển hướng chiến lược từ phòng ngự công khai sang chiến tranh du kích lâu dài. Tháng Giêng năm 547, ông rút hơn hai vạn quân về vùng đồng bằng Hưng Yên ngày nay, lập căn cứ tại đầm Dạ Trạch.

Dạ Trạch bấy giờ là một vùng đầm lầy mênh mông, lau sậy rậm rạp, bùn lầy sâu hoắm, lối đi hiểm hóc đầy rắn độc. Để bảo toàn lực lượng, Triệu Quang Phục áp dụng chiến thuật "lai vô ảnh, khứ vô hình" đầy biến hóa. Ban ngày, nghĩa quân tuyệt đối án binh bất động, không để lộ một làn khói hay dấu chân người. Khi màn đêm buông xuống che phủ mặt đầm, họ dùng những chiếc thuyền độc mộc nhỏ bé, lướt nhanh trên cỏ nước để tập kích các doanh trại giặc, tiêu hao sinh lực địch và thu giữ lương thực. Lối đánh xuất quỷ nhập thần ấy khiến tướng giặc kiêu hùng Trần Bá Tiên hoàn toàn bất lực. Cảm phục tinh thần chiến đấu quả cảm của ông, nhân dân khắp vùng đã đồng lòng đùm bọc và tôn kính gọi ông là Dạ Trạch Vương (Vua Đầm Đêm).

Năm 548, khi nghe tin Lý Nam Đế qua đời, lòng quân càng thêm quyết chí. Đến năm 550, chớp thời cơ triều đình nhà Lương có loạn và Trần Bá Tiên phải rút quân về nước, Dạ Trạch Vương tung quân tổng tấn công quyết định. Quân sĩ từ lòng đầm lầy tràn ra như thác đổ, tiêu diệt tướng giặc Dương Sàn, quét sạch bóng quân xâm lược ra khỏi bờ cõi, lấy lại quyền tự chủ cho nước Vạn Xuân.

Giành lại non sông, quân sĩ đồng lòng tôn ông lên ngôi vua, xưng là Triệu Việt Vương, đóng đô ở thành Long Biên. Ông đã cầm quyền trị nước và bảo vệ nền độc lập suốt 23 năm đầy oanh liệt (548 – 570). Tuy nhiên, vào năm 571, bi kịch ập đến khi ông bị quân của Lý Phật Tử đánh úp bất ngờ. Không đối phó kịp để bảo toàn khí tiết của một vị vua nước Việt, ông đã trẫm mình xuống cửa biển Đại Nha (nay là ranh giới tự nhiên giữa Ninh Bình và Nam Định).

Dù đã nằm lại nơi cửa biển sóng gió, danh thơm của Triệu Việt Vương vẫn sáng mãi trong tâm thức của hậu thế. Từ vùng đất Ninh Bình, Hưng Yên cho đến Nam Định, nhân dân đã lập hàng chục ngôi đền thờ tự để ngợi ca vị võ tướng tài đức, bậc thầy cổ xưa nhất của nghệ thuật chiến tranh du kích Việt Nam.