Dạ Trạch Vương và nghệ thuật du kích đầm lầy

Triệu Quang Phục, sinh ra tại Chu Diên (vùng Hưng Yên, Hà Nội ngày nay), là con trai của Thái phó Triệu Túc – một đại thần khai quốc dưới triều Lý Nam Đế. Thừa hưởng truyền thống thượng võ của dòng tộc, Triệu Quang Phục từ nhỏ đã nổi tiếng dũng cảm, giỏi cưỡi ngựa, bắn cung và am hiểu địa hình sông nước. Ông sát cánh cùng cha theo phò tá Lý Nam Đế ngay từ những ngày đầu dựng cờ khởi nghĩa và được phong làm tướng quân thống lĩnh đại quân.

Năm 545, nhà Lương phái viên danh tướng khét tiếng Trần Bá Tiên dẫn đại quân sang đàn áp nước Vạn Xuân non trẻ. Trước hỏa lực và quân số vượt trội của giặc, Lý Nam Đế liên tiếp thất trận phải rút lui về động Khuất Đao rồi giao lại toàn bộ binh quyền cho Triệu Quang Phục.

Đứng trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc, Triệu Quang Phục đưa ra một quyết định chiến lược thay đổi hoàn toàn cục diện: ông cho quân rút sâu vào vùng đầm lầy hiểm trở Dạ Trạch (Hưng Yên). Nơi đây lau sậy um tùm, sình lầy ngập lối, không có đường mòn cho ngựa và bộ binh địch tiến vào. Ban ngày, nghĩa quân triệt để ẩn mình dưới bãi lau, tăng gia sản xuất tự túc lương thực; ban đêm, họ chèo thuyền độc mộc nhỏ nhẹ bất ngờ đột kích doanh trại giặc, cướp lương thực, tiêu diệt quân địch rồi lại biến mất không dấu vết.

Chiến thuật "du kích đầm lầy" kéo dài nhiều năm đã làm kiệt quệ hoàn toàn nhuệ khí của quân Lương. Khi Trần Bá Tiên phải rút về nước vì biến loạn nội bộ, Triệu Quang Phục chớp lấy thời cơ tổng phản công, đánh tan quân giặc, giải phóng thành Long Biên và lên ngôi vua, xưng hiệu là Triệu Việt Vương.

Triệu Quang Phục được tôn vinh là bậc thầy khai sinh ra nghệ thuật chiến tranh du kích trong lịch sử quân sự Việt Nam: lấy yếu chống mạnh, dựa vào địa hình hiểm trở để tiêu hao sinh lực địch trước khi tung đòn quyết định.