Đặc công Ninh Hòa: Trận đánh vì tình đồng chí

Giai đoạn ba của đợt hoạt động phối họp với mặt trận Điện Biên Phủ ập đến thật nhanh. Lúc này là đầu tháng 5 năm 1954. Những ngày này đã trở thành một nếp sinh hoạt tinh thần quen thuộc là theo dõi chiến trận Điện Biên Phủ. Bằng nghe thông báo của tình, của cơ quan tuyên truyền và nghe qua các tin phương Tây loan ra từ vùng địch hậu, chúng tôi được biết mặt trận Điện Biên Phủ đang trong giai đoạn cực kỳ khẩn trương, quân ta đã áp sát sân bay Mường Thanh, sở chỉ huy của tướng Đờ Cát-xtơ-ri. Chiến trường chính đã thực sự hối thúc. Giữa lúc ấy chúng tôi được tỉnh giao nhiệm vụ cùng với một đại đội của Bắc Khánh tiến công thị trấn Ninh Hòa.

Tiến công thị trấn Ninh Hòa! Tôi xúc động vì niềm vui sướng dâng đầy, bởi cùng với chiến thắng chung của quê hương, trong đó có cả ước mơ cháy bỏng, mơ ước có một ngày về của riêng tôi.

Ninh Hòa, cái phố thị như phần đầu kể cùng bạn đọc đã để lại trong tôi bao nhiêu kỷ niệm của tuổi thanh niên mới bước vào đời được ánh sáng chân lý của Đảng chiếu rọi qua hình ảnh đoàn quân Nam tiến, Hơn lúc nào hết, giờ này hình ảnh đơn vị Nam tiến do anh Xuân chỉ huy cứ hiện về trong tôi, rộn lên nỗi nhớ bật thành câu hỏi, các anh hiện ở đâu? Các chiến sĩ Nam tiến do anh chỉ huy và những đồng đội thân yêu của tôi giờ này đang làm gì, những ai còn, ai mất? Các anh có hay biết gì về Khánh Hòa, mảnh đất của Nam Trung Bộ xa xôi đã có đổi thay gì không? Ngày ấy do tương quan lực lượng còn nghiêng về phía có lợi cho địch mà mặt trận Nha Trang rồi Ninh Hòa tạm thời rơi vào tay địch. Nhưng ngày nay đang có chiều hướng ngược lại. Quân dân Khánh Hòa đã làm tốt nhiệm vụ giam chân một trung đoàn địch không cho chúng lên Tây Nguyên, tạo điều kiện cho chiến dịch Bắc Tây Nguyên của ta thêm điều kiện thuận lợi; bằng hai trận then chốt san bằng cứ điểm Cầu Đúc, Lạc Ninh, con đường số 1 Bắc Khánh (Ninh Hòa - Vạn Ninh - Đại Lãnh) đã bị cắt đứt, địch hết hy vọng từ hướng nam mang quân qua đèo Cả ập xuống đánh phá vùng tự do Phú Yên. Sau thất bại Cầu Đúc, Lạc Ninh, hai cứ điểm quan trọng khác là Tân Lâm, Dục Mỹ cũng phải rút theo, hướng chính của đợt hoạt động Đông-Xuân 1953-1954 nhằm phối hợp với mặt: trận Điện Biên Phủ đã hoàn thành nhiệm vụ, phần lớn đất đai hướng Bắc Khánh đã được giải phóng. Bây giờ đây chúng tôi đã được biết các đồng chí lãnh đạo đang bàn đến chuyện đánh vào thị trấn Ninh Hòa và thị xã Nha Trang. Các anh đã quyết định: Hướng tiếng công chính tiếp theo của đợt ba khởi đầu tháng 5 là đánh vào Nha Trang, nơi đặt sổ chỉ huy tiền phương của cuộc hành quân “Át-lăng” của địch. Ninh Hòa là hướng thứ yếu. Nhớ lại cách đây không lâu, địch bao vây chúng tôi ở căn cứ Hòn Hèo, chủng huy động cả thủy, lục, không quân để định cất vó cơ quan lãnh đạo và chỉ huy kháng chiến của tỉnh. Vậy mà giờ đây, mới chỉ chưa đầy ba năm cái mơ ước giải phóng thị trấn, quận lỵ, đánh vào thành phố đã là việc chúng tôi đang bàn với một lòng tin hoàn toàn có cơ sở...

Đội đặc công của chúng tôi trong giai đoạn này được giao đánh địch ở hướng thứ yếu. Chưa thật phấn khởi khi nhận nhiệm vụ nhưng sau khi nghe các anh trên tỉnh phân tích cặn kẽ các vấn đề chung riêng thì tôi thông suốt và hăm hở trở về đơn vị cùng đồng đội triển khai thực hiện. Được biết mình không có mặt ở hướng chính Nha Trang, anh em đều nhao nhao thắc mắc, cho cấp trên không tin mình. Đã gắn bó với nhau thăng trầm nên tôi rất tin và tôn trọng anh em. Với ý nghĩa đó, tôi họp anh em lại cho mọi người trao đổi.

Thảo luận rất hăng, tranh luận một chập rồi ai nấy đều vui vẻ thông suốt nhiệm vụ, chỉ một nguyên nhân, là ở trong anh em đã ẩn chứa một ý thức, ở đâu cũng là nhiệm vụ, ở đâu cũng là đánh giặc; đã là chiến sĩ đặc công thì không từ nan bất cứ nhiệm vụ gì.

Tôi ôn tồn trình bày thêm những điều mà mình thu hoạch được qua nghe cấp trên phổ biến và qua suy nghĩ của bản thân: Địch ở thị trấn Ninh Hòa đang hoang mang dao động, không cần thiết phải sử dụng lực lượng lớn đánh vào, chỉ cần bao vây, liên tục pháo kích một cách có hiệu quả, chúng có thể hoang mang tan rã và nhất là khi ở hướng Nha Trang nổ súng, ta có thể nhanh chóng tiêu diệt bọn địch ở đây mà không cần một lực lượng lớn. Một lý do nữa mà tỉnh có ý định sử dụng lực lượng đặc công vào hướng này là để đánh phá nhà lao Ninh Hòa, giải thoát hơn bảy trăm tù chính trị của ta đang bị chúng giam dữ, đánh đập. Đây là nhiệm vụ chính trị rất quan trọng, nếu ta làm được sẽ góp phần cung cấp cho kháng chiến một lực lượng cán bộ đông đảo; hơn nữa đây còn là một nhiệm vụ cấp bách vì theo tin cơ sở trong đó báo ra, địch đang xúc tiến âm mưu di chuyển số anh em tù chính trị đi nơi khác, không rõ việc làm đó của địch nhằm âm mưu gì... Mới chỉ trình bày đến đây tôi đã thấy nét mặt mỗi người như có sự thay đổi. Một không khí vừa trang nghiêm, vừa chăm chú bao trùm lên buổi trao đổi nhận thức nhiệm vụ.

Tôi nói cụ thể và nhấn mạnh thêm: Như vậy rõ ràng nhiệm vụ này chỉ có đặc công mới hoàn thành được. Bởi lẽ phá nhà lao Ninh Hòa là để giải thoát tù chính trị chứ không phải phá theo kiểu tiêu diệt như Cầu Đúc. Như thế có nghĩa là ta không thể đánh bộc phá vào các nhà giam, không từ xa pháo kích vào phá hủy công sự, lô cốt. Mà phải dùng lực lượng nhỏ tiềm nhập, diệt các tên lính gác và các lô cốt địch bảo vệ khu giam, phá cổng lọt vào, đến các nhà giam mở cửa đón anh chị em tù ra khỏi nhà lao.

Ngày 3 tháng 5, từ Đá Bàn đom vị Đặc công chúng tôi băng qua các đồn bót địch trở lại đứng chân ở Suối Mỏ gần đỉnh Hòn Hèo để làm công tác chuẩn bị chiến đấu. Tất cả chúng tôi đều có chung một xúc động khi trở lại đây - nơi đã đùm bọc chúng tôi sống và chiến đấu những ngay đầu, Từ đây nhìn về Phước Sơn rất rõ, đã gợi trong tôi nỗi nhớ thương da diết về người mẹ suốt đời nghèo khổ, lo toan, giờ đây lại bị địch 0 ép vì có con đi Việt Minh. Không biết mẹ, chị và các em hiện giờ ở đâu, có còn đoàn tụ hay sống trong li tán. Như có cái gì mềm yếu trỗi dậy trong tôi. Đúng là tôi buồn và hai mắt chớp nhanh để khỏi thành dòng lệ rơi. Nhìn chếch hướng tây - nam, Ninh Hòa gần ngay trước mặt. Và thế là nhiệm vụ được nhắc nhở, tôi tự không cho phép mình dược tản mạn suy tưởng. Xen giữa Hòn Hèo, Ninh Hòa là những thôn ấp và đồng lúa xen nhau, thoảng lại có con suối khởi nguồn từ các triền núi Dục Mỹ, Phượng Hoàng vắt ngang, chảy dọc nom đẹp như bức tranh. Nhưng đối với người lính đặc công chúng tôi, giờ đây không còn phải là lúc ngồi ngắm cảnh mà là sự tính toán vạch một con đường tiềm nhập sao cho ngắn nhất để vào mục tiêu. Một con đường tưởng tượng từ chân phía tây Hòn Hèo đến Ninh Hòa chỉ khoảng ba cây số, nhưng không có cách nào khác là phải qua các xóm ấp ken dày và những cánh đồng sấp nước có đôi ba chỗ là sinh lầy. Đường hành quân của chúng tôi sẽ gặp chó sủa, gặp những tên chỉ điểm nằm vùng, có thể trận đánh bị lộ ngay trên đường hành quân đến vị trí tập kết nếu không tìm được biện pháp khắc phục.

Thời gian đã rất gấp, không nhanh để địch di chuyển số anh chị em của ta đi nơi khác thì không chỉ lương tâm, trách nhiệm mà là có tội với đồng bào, đồng chí. Tôi nhắc anh em ở nhà chuẩn bị đóng gói bộc phá cho tốt và tiến hành luyện tập các biện pháp khắc phục do bộ phận kỹ thuật đề ra, rồi cùng với Phạm Đức Ý, Phạm Đăng Roi, chú Ba lên đường trinh sát. Có Sáu Coóc dẫn đường (là con nuôi tên Tây Coóc, được ta giác ngộ bỏ hàng ngũ địch trở về làm việc cho kháng chiến) nên khi đột nhập vào Ninh Hòa chúng tôi không bị lạc, đi thẳng đến mục tiêu cần điều tra. Đến nơi mới biết nhà lao này được cải tạo từ hàng rượu cũ mà hồi bé tôi đã qua lại nhiều lần. Nhà lao có một đại đội canh gác do tên Tây Coóc chỉ huy. Dự kiến ở nhà trọng tâm điều tra hướng tây - bắc (phía sau của nhà lao) là hướng tiến công chủ yếu, nhưng vào thực địa thấy hướng này ken dày, dễ lộ; vả lại địch canh phòng cẩn mật hơn. Một đêm vất vả, thấy được nhiều vấn đề, nhất là việc chống ánh sáng điện khi tiềm nhập là rất quan trọng. Song nhiệm vụ chính vẫn chưa hoàn thành, chưa xác định được hướng tiến công chủ yếu.

Đêm thứ hai chúng tôi xuất quân sớm hơn, theo hướng đông - nam vào điều tra cổng chính ra vào của nhà lao. Con đường tiềm nhập theo hướng này có nhiều thuận lợi, tuy phải vượt qua sông Dinh, nhưng sang đến bờ tây sông là có thể bò thuận lợi, địa hình kín, nhà dân thưa, cứ men theo bờ sông, quặt phải luồn qua một hẻm nhỏ là tới mép đường, đối mép đường bên kia là cổng nhà lao. Tôi nhìn khá rõ những đổi thay ở khu này, nhận được ngay lầu hai tầng xây từ hồi Pháp thuộc, hiện là nhà ở của thằng Tây Coóc. Một kế hoạch đánh chiếm nhà lao đã được hình thành ngay khi tôi nằm bên này đường quan sát kỹ cổng ra vào của chúng. Ta sử dụng mật tập, đưa người vào nội lao ém sẵn, chờ cho tổ cường tập vào sát phía cổng đồn, thì trong nổ bộc phá đánh trước, nhằm vào lô cốt mẹ và nhà hai tầng nơi Tây Coóc ở; các tổ khác nhanh chóng tỏa đến từng nhà giam, dùng búa phá cửa, đưa dẫn anh chị em ra khỏi nhà lao, càng nhanh càng tốt, đề phòng địch nã pháo giết hại nếu chúng thấy nguy cơ không giữ được...

Đêm thứ hai thì gọn việc, làm xong nhanh, tổ trinh sát trở về Suối Mỏ còn sớm, chưa đến mười hai giờ đêm. Công việc chuẩn bị ở nhà nói chung đã xong. Biết tôi về, anh em đều thức dậy hỏi chuyện, người nào trông cũng tỉnh như sáo, tất cả đều đã sẵn sàng, có thể đi ngay trong đêm.

Hôm sau là ngày 6 tháng 5. Sao chúng tôi thấy cái ngày hôm đó thật là dài, mặt trời lặn như chậm hơn mọi ngày. Đến khi mặt trời vừa nhá nhem tối là chúng tôi xuất quân và dừng lại tại chân núi phía tây của Hòn Hèo hùng vĩ để làm động tác khắc phục “vật cản” đặc biệt. Tất cả đều ở trần, mặc xi-líp, chân đất, nằm ngay xuống vệ cỏ, chân tay mỗi thẳng thoải mái để phoi sương, để tẩy hết các mùi tự nhiên của thân thể, hấp thụ các chất hữu cơ tự nhiên khác như cây cỏ khiến chó hết đường đánh hơi, nếu để chúng sủa càn gây động, địch dễ phát hiện. Phơi sương xong lại tập chống tiêng động bằng cách đi bằng mười đầu ngón chân, cũng là để chống chó nữa, vì chó phát hiện hơi lạ bằng mũi, tiếng động bằng tai, tai chó nghe tiếng động rất thính, nhất là về đêm, chỉ tiếng bàn chân nện xuống đất, chó có thể nghe rõ và sủa càn, rất dễ lộ.

Đúng 19 giờ (tức là sau gần một tiếng luyện phơi sương và đi bằng mười đầu ngón chân), chúng tôi chuyển thành đội hình hàng dọc cắt qua các đồng lúa lác đác chín, men theo rìa các thôn ấp tiến vào phía Ninh Hòa, đến địa điểm triển khai tiềm nhập lúc 21 giờ 15 phút. Chúng tôi vận động vào hướng tiến công chủ yếu nói chung không gặp khó khăn trở ngại gì. Đúng là hướng này địch chủ quan, cho ta chỉ có thể từ phía tây đánh xuống. Phía này có sông Dinh là vật cản lợi hại, nên việc bố phòng của địch có phần Sơ sài. Còn ta thì nơi nào địch sơ hở đều là hướng điểm tiến công. Ta xem sông Dinh như là một địa hình che khuất lý tưởng, bảo đảm an toàn vận động tiếp cận, chỉ cần tổ chức vượt sông cho tốt là mọi việc đều ổn.

Tôi đi với tổ đánh vào hướng cổng chính. Vì đèn điện quá sáng từ khu nhà lao hắt ra, nên khi toàn tổ vừa vượt qua ngõ hẻm đến mép đường nhìn sang cổng chính thì bị lính gác trên tầng cao lô cốt mẹ phát hiện, chúng liền bắn xối xả đạn các cỡ về phía chúng tôi. Thế là có sự trục trặc ngay từ đầu, kế hoạch mật tập coi như đã hết điều kiện thực hiện. Phan Đăng Rơi không nản chí, vẫn ôm chắc quả bộc phá hai cân, chỉ đợi cho súng ngớt chừng khoảng một giây là đủ thời gian đưa khối thuốc nổ vào chân ụ súng nằm ở phía cổng chính. Nhưng không sang được vì đạn địch bắn nỗi lúc càng rát thêm; lại nữa, cái ánh sáng điện, nhất là ngọn điện mắc ở giữa cổng kia hắt ra ánh sáng tai ác càng làm đậm thêm khó khăn cho chúng tôi.

Như một phản xạ tự nhiên, tức thì tôi giương súng ngắn bắn trúng ngọn điện treo giữa cổng, bóng tối trùm nhanh, súng trong đồn cũng im luôn. Tôi hô liền: Tiến! Phan Đăng Rơi nhạy bén hiểu ý, bật dậy vượt đường, đặt được bộc phá vào đúng mục tiêu được giao. Tiếp theo đó là một tiếng nổ to và căng. Trong đêm vắng tiếng nổ như trái bom ấy có sức vang xa gây náo động vùng quanh thị trấn. Phan Đăng Roi hoàn thành nhiệm vụ mở cửa, ngay tiếp sau Mai Xuân Lầu dùng bộc phá sáu cân lao vào đánh mục tiêu lô cốt mẹ, nơi địch đặc đài quan sát và súng trung liên. Hai mục tiêu cần đánh đã hoàn thành, toàn đội hình tiến công tiến vào nội lao theo các nhiệm vụ được phân công trước. Tôi chuyển sang đi với tổ phá nhà lao. Toàn bộ đã xông lên với một tinh thần vì tính mạng đồng chí, đồng bào mình. Các động tác diễn ra ân khớp, khẩn trương. Cửa các nhà lao đã nhanh chóng mở nhưng nhìn vào vẫn chỉ thấy bóng tối và im lặng, khiến chính lúc ấy chúng tôi phân vân, lo ngại. Thì ra sự việc diễn biến quá nhanh chưa được báo trước nên anh chị em tù thấy cửa bật mở rộng mà vẫn chưa hết sững sờ, không hiểu sự tình thực hư ra sao, lành hay dữ. Tất cả đều ôm nhau kết thành một khối để chuẩn bị đối phó với bất trắc mà họ cũng không chủ động phán đoán do nguyên nhân gì nữa.

Mai Xuân Lầu nhanh trí từ ngoài gọi vào:

- Ta đây! - Giọng anh to dần - Quân ta vào phá lao để đón anh chị em đây...

Trong các phòng tối có tiếng gọi nhau, rồi phút chốc vang động, náo nhiệt, mọi người ùa nhanh ra cửa. Tất cả đều muốn khóc vì sung sướng quá bất ngờ. Chúng tôi nắm tay từng người và giục anh em ra khỏi nơi đây theo hướng dẫn của các đồng chí làm nhiệm vụ. Mươi phút sau các nhà lao trống trơn, hơn bảy trăm con người đã bị giam giữ cực hình ở đây nay được giải phóng như chim sổ lồng, bay nhanh khỏi khu nhà lao, về nơi an toàn. Cái vốn quý của phong trào kháng chiến Khánh Hòa là đây, một thắng lợi không gì so sánh của trận đánh mà chúng tôi giành được.

Trong khi bộ đội đặc công làm nhiệm vụ phá nhà lao, thì một đại đội của liên đội Bắc Khánh tổ chức trận tập kích thắng lợi vào khu hành chính huyện chỉ tiếc để sổng tên quận trưởng. Nhưng chính tên này đã là cái loa sống tuyên truyền cho thanh thế của ta, khiến bọn địch trong thị xã Nha Trang càng hoang mang bối rối. Chúng vội vã đưa quân ra tổ chức trận tuyến phòng thủ ở đèo Rù Rì kề sát với thị xã Nha Trang về phía bắc. Hai trận tiến công vào hai mục tiêu chính trị ở thị trấn Ninh Hòa đã gây ảnh hưởng lớn về quân sự, làm rung chuyển cả thế trận phòng thủ còn lại của địch ở Khánh Hòa lúc đó.

Chỉ trong vòng sáu tháng liên tục tiến công, quân dân Khánh Hòa đã tiêu diệt, bức hàng và bức rút hai mươi bốn đồn và hai mươi chín tháp canh. Một thế trận mới thực sự đã hình thành, ta đã chuyển lên làm chủ nhiều vùng trong tỉnh... Giữa lúc quân và dân Khánh Hòa đang chiến thắng giòn giã, giữa lúc đội Đặc công chúng tội được lệnh chuẩn bị tham gia tiến công vào Nha Trang thì có lệnh ngừng bắn. Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết, đã có hiệu lực. Ai nấy đều phấn khởi trước thắng lợi chung của cuộc kháng chiến và liền ngay đó khẩn trương chuẩn bị bước sang một giai đoạn mới của cách mạng.