Đại đoàn 308 ở Biên giới 1950 – Cao Văn Khánh giữa trận đánh quyết định

1. Đại đoàn 308 ra biên giới

Ngày 28/8/1949, Đại đoàn 308 được thành lập tại Đồn Đu, Thái Nguyên, trở thành đại đoàn chủ lực đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trong bộ chỉ huy đại đoàn có Vương Thừa Vũ làm Đại đoàn trưởng, Lê Vinh Quốc làm Chính trị viên phó và Cao Văn Khánh làm Đại đoàn phó.

Một năm sau, Đại đoàn 308 được đưa vào Chiến dịch Biên giới Thu – Đông 1950.

Đây là chiến dịch tiến công quy mô lớn đầu tiên của quân đội ta trong kháng chiến chống Pháp. Bộ Tổng Tư lệnh tập trung vào chiến dịch những lực lượng chủ lực mạnh gồm Đại đoàn 308, Trung đoàn 174, Trung đoàn 209 cùng các đơn vị địa phương, pháo binh và công binh. Tổng lực lượng tương đương khoảng hai đại đoàn.

Với 308, đây cũng là lần đầu đại đoàn tác chiến tập trung ở quy mô chiến dịch lớn.

2. Đông Khê và thế trận “đánh điểm, diệt viện”

Chiến dịch bắt đầu ngày 16/9/1950.

Bộ Chỉ huy chiến dịch lựa chọn Đông Khê làm nơi mở màn, thay vì đánh thẳng vào thị xã Cao Bằng như phương án ban đầu. Đông Khê là vị trí quan trọng trên tuyến đường số 4, nằm giữa Cao Bằng và Thất Khê. Việc chiếm được nơi này sẽ tạo điều kiện hình thành thế trận đánh quân cứu viện.

Ngày 18/9, Đông Khê bị tiêu diệt.

Nhưng chiếm được một cứ điểm mới chỉ là bước đầu.

Điều quan trọng hơn là phải đánh vào lực lượng cơ động của Pháp khi chúng tìm cách ứng cứu hoặc rút khỏi Cao Bằng.

Đại đoàn 308 được giao nhiệm vụ cùng các đơn vị chủ lực khác tham gia tiêu diệt quân viện và quân rút chạy.

Từ đây, chiến dịch chuyển sang một dạng chiến đấu khác: vận động chiến trên địa hình núi rừng biên giới.

3. Cao Văn Khánh trên đỉnh Khâu Luông

Sau khi Đông Khê bị đánh chiếm, Trung đoàn Bắc Bắc đánh chiếm Khâu Luông (Núi Lớn).

Theo hồi ức được Báo Quân đội nhân dân đăng lại, tại đây Cao Văn Khánh, khi đó là Đại đoàn phó 308, cùng Trung đoàn trưởng Phạm Hồng Sơn đứng trên đỉnh Khâu Luông quan sát khu vực Khâu Xiểm (Núi Nhọn).

Từ vị trí quan sát, họ phát hiện quân Pháp tập trung khá đông ở khu vực này.

Khâu Xiểm nằm trên hướng có đường xuống Thất Khê và đường lên Cao Bằng.

Đối với người chỉ huy, sự xuất hiện của một lực lượng lớn ở vị trí ấy mang một ý nghĩa quan trọng: quân Pháp đang đưa lực lượng cơ động vào đúng khu vực mà quân ta có thể tổ chức trận đánh.

Cao Văn Khánh liên lạc với Đại đoàn trưởng Vương Thừa Vũ, lúc này đang phải ở phía sau vì bệnh.

Vương Thừa Vũ đưa ra yêu cầu: kiên quyết cầm chân binh đoàn Sác-tông, bởi nếu Sác-tông bị giữ chân đủ lâu, binh đoàn Lơ Pa-giơ sẽ khó thoát khỏi thế trận đã được bố trí.

Đây không phải một trận đánh đơn lẻ.

Nó là một mắt xích trong cả thế trận.

4. Khâu Luông và trận đánh vào binh đoàn Sác-tông

Quân Pháp lúc này tổ chức lực lượng cơ động để mở đường.

Phía ta tìm cách buộc các đơn vị này đi vào khu vực đã chuẩn bị.

Đại đoàn 308 cùng các đơn vị bạn thực hiện nhiệm vụ trong thế trận ấy.

Quân Pháp tiến về phía Khâu Luông và khu vực Cốc Xá. Các đơn vị của ta vừa đánh vừa giữ, tìm cách chia cắt đội hình đối phương.

Theo tư liệu của Quân đội nhân dân, đơn vị đã kìm chân binh đoàn Sác-tông tại cao điểm 477, tạo điều kiện cho lực lượng ta tiếp tục đánh vào đội hình đối phương. Ngày 7/10/1950, Sác-tông bị bắt tại Cốc Xá. Ngày hôm sau, 8/10, Lơ Pa-giơ cũng bị bắt tại Na Cao. Hai binh đoàn cơ động của Pháp bị đánh tan.

Đó là một trong những trận vận động chiến lớn nhất của quân đội ta vào thời điểm ấy.

Với Cao Văn Khánh, vai trò của ông trong trận đánh được thể hiện trước hết ở công việc của một người chỉ huy cấp đại đoàn: nắm tình hình, quan sát hướng vận động của đối phương, trao đổi với cấp chỉ huy và tổ chức thực hiện nhiệm vụ trong thế trận chung.

5. Sau trận đánh: hơn 800 thương binh Pháp

Sau khi chiến dịch giành thắng lợi, Cao Văn Khánh được giao một nhiệm vụ khác: trao trả hơn 800 thương binh địch cho phía Pháp.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, một đại tá bác sĩ người Pháp, đại diện Hội Chữ thập đỏ Pháp, đã gặp Cao Văn Khánh trong quá trình tiếp nhận thương binh. Ông này bất ngờ khi biết người chỉ huy Việt Minh nói tiếng Pháp rất chuẩn và từng tốt nghiệp cử nhân Luật Trường Đại học Đông Dương – nơi chính ông từng giảng dạy trước năm 1945.

Chi tiết ấy tạo nên một hình ảnh khác của người chỉ huy giữa chiến trường.

Cao Văn Khánh từng là một thầy giáo dạy Toán.

Ông từng học Luật.

Nhưng tại Biên giới năm 1950, ông đứng ở một vị trí hoàn toàn khác: một cán bộ chỉ huy của đại đoàn chủ lực, vừa trải qua một trận vận động chiến quy mô lớn.

Và sau trận đánh, công việc của ông không chỉ là tổng kết chiến thắng mà còn là thực hiện nhiệm vụ đối với những thương binh phía bên kia.

6. Đại đoàn 308 mở một trang mới

Chiến dịch Biên giới kéo dài từ 16/9 đến 14/10/1950.

Theo tổng kết của Quân đội nhân dân, ta loại khỏi vòng chiến đấu khoảng 8.300 quân địch, thu hơn 3.000 tấn vũ khí và phương tiện chiến tranh, đồng thời phá vỡ thế bao vây ở vùng biên giới Đông Bắc.

Đối với Đại đoàn 308, đây là lần đầu tiên đơn vị tác chiến tập trung ở quy mô đại đoàn trong một chiến dịch lớn.

Sau này, 308 tiếp tục tham gia hàng loạt chiến dịch như Trung Du, Đường số 18, Hà – Nam – Ninh, Hòa Bình, Tây Bắc, Thượng Lào và Điện Biên Phủ.

Nhưng Biên giới 1950 vẫn giữ một vị trí riêng.

Đó là nơi Đại đoàn 308 lần đầu thực hiện một trận vận động chiến quy mô lớn.

Và đó cũng là một trong những chiến dịch đầu tiên Cao Văn Khánh đảm nhiệm vai trò chỉ huy ở cấp đại đoàn.

Lời kết

Ở Chiến dịch Biên giới 1950, Cao Văn Khánh không phải người chỉ huy cao nhất của mặt trận.

Ông là Đại đoàn phó Đại đoàn 308, đứng trong một hệ thống chỉ huy gồm nhiều cấp và phối hợp với các đơn vị chủ lực khác.

Nhưng tại Khâu Luông, ông trực tiếp quan sát đội hình quân Pháp; tại Cốc Xá, các đơn vị thực hiện nhiệm vụ kìm chân và tiêu diệt binh đoàn Sác-tông; sau đó, ông lại được giao nhiệm vụ trao trả hơn 800 thương binh Pháp.

Chiến dịch Biên giới vì thế để lại trong sự nghiệp Cao Văn Khánh một dấu mốc đặc biệt.

Không phải bởi một chức danh mới.

Mà bởi lần đầu tiên Đại đoàn 308 được đưa vào một trận vận động chiến lớn, nơi công việc của người chỉ huy được đặt trong một thế trận rộng lớn, liên quan đến nhiều đơn vị và nhiều hướng tác chiến.

Từ những đỉnh núi Khâu Luông, Khâu Xiểm đến Cốc Xá, những ngày tháng 9–10/1950 đã mở ra một chặng đường mới của Đại đoàn 308.

Và với Cao Văn Khánh, đó là một trong những chiến dịch quan trọng đặt nền cho những nhiệm vụ lớn hơn mà ông sẽ đảm nhiệm trong những năm tiếp theo.