Đại đội dân quân Lam Hạ
Những năm 1966-1967, không quân Mỹ đánh phá ác liệt miền Bắc nước ta. Những năm tháng đó, nhiều nữ dân quân thuộc Đại đội dân quân Lam Hạ (xã Lam Hạ, thị xã Phủ Lý, nay là phường Lam Hạ, thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam) đã trực tiếp chiến đấu và anh dũng ngã xuống ngay trên mâm pháo.
Đại đội dân quân phòng không Lam Hạ được thành lập vào ngày 5/8/1965. Hòa cùng quyết tâm chung của cả dân tộc “đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ, thống nhất đất nước,” các cô gái Lam Hạ đã tình nguyện viết đơn gia nhập lực lượng dân quân phòng không.
Họ là những cô gái tuổi còn rất trẻ, vừa mới rời ghế trường cấp 3, người là nông dân, giáo viên, công nhân. Mười cô gái ấy cùng sinh ra, lớn lên, cùng chiến đấu và anh dũng ngã xuống trên mảnh đất quê hương Lam Hạ. 10 cô hy sinh ở các trận địa khác nhau, lúc đó các cô mới chỉ khoảng 16-22 tuổi.
Tại trận địa pháo 37 ly, ngày 1/10/1966 có 6 cô hy sinh gồm: cô Đinh Thị Tâm (sinh năm 1948), Trần Thị Tuyết (sinh năm 1947), Phạm Thị Lan (sinh năm 1944), Vũ Thị Phương (sinh năm 1943), Nguyễn Thị Thu (sinh năm 1948) và Nguyễn Thị Thi (sinh năm 1950).
Còn trận địa pháo 57 ly ở Đường Ấm, ngày 9/10/1966, cô Nguyễn Thị Thuận (sinh năm 1948), Trần Thị Thẹp (sinh năm 1944) và Nguyễn Thị Oánh (sinh năm 1942) cũng anh dũng hy sinh.
Trên trận địa pháo 57 ly ở Hòa Lạc, ngày 7/7/1967, cô Đặng Thị Chung (sinh năm 1944) hy sinh. Thời gian đầu, chị em phân công luân phiên trực chiến, còn lại vẫn thường xuyên chăm lo công việc đồng áng và việc nhà. Nhiều người ra trận địa trực chiến mà quần áo, tay chân, đầu óc còn vương mùi bùn đất.
Tập luyện kỹ, chiến thuật súng pháo phòng không bắn máy bay là điều thật không dễ dàng chút nào với chị em phụ nữ. Nhưng với quyết tâm lớn, được các đơn vị bộ đội yêu quý, cảm phục và được sự động viên của bà con cô bác, người thân, nên các chị em không chỉ thuần thục một mà nhiều vị trí tác chiến trên mâm pháo phòng không 57 ly, 37 ly, súng máy phòng không 14,5 ly để có thể hoàn thành nhiệm vụ trong mọi tình huống.
Vừa mới thành lập được 1 năm, Đại đội dân quân phòng không Lam Hạ đã trực tiếp tham gia nhiều trận đánh quyết liệt. Tiêu biểu là những trận đánh đầu tháng 10/1966.
Sáng sớm 1/10/1966, còi báo động máy bay Mỹ đang bay về phía Nam đồng bằng Bắc Bộ phá tan bầu không khí yên tĩnh. Như một phản xạ tự nhiên, chị em dân quân Lam Hạ tức tốc chạy thẳng ra trận địa phòng không. Ngoài trận địa pháo, các pháo thủ nhanh chóng vào vị trí chiến đấu, quay tầm, chỉnh hướng, sẵn sàng nhả đạn…
Ngoài nhiệm vụ hậu cần, tiếp đạn, tải thương, chị em dân quân Lam Hạ còn trực tiếp sát cánh chiến đấu cùng bộ đội. Đó là các chị Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thi, Đinh Thị Tâm, Trần Thị Tuyết, Phạm Thị Lan, Vũ Thị Phương… Chỉ trong buổi sáng ngày hôm đó, đã có 4 đợt với hàng chục tấn bom dội xuống cầu, đường sắt, trận địa pháo, và các vị trí quanh Phủ Lý, gây nên cảnh đổ nát, chết chóc đau thương.
Mặc dù mới tham gia chiến đấu, giữa trận địa bom, đạn vang rền và tiếng gầm rít của động cơ phản lực, song chị em không hề tỏ ra sợ hãi, nao núng, vẫn bình tĩnh đợi mục tiêu lọt vào tầm bắn mới trút lửa đạn, làm cho địch khó tiếp cận mục tiêu ném bom. Đến đợt thứ 4, lúc gần 10h30, trận địa phòng không ở thôn Đình Tràng, xã Lam Hạ gồm 4 khẩu đội pháo 37 ly bố trí dọc theo trục đường chính của xã, gần Quốc lộ 1, có tới 2 khẩu đội bị trúng bom.
Loạt bom đó đã cướp đi sinh mạng 6 nữ dân quân Lam Hạ gồm Đinh Thị Tâm, Trần Thị Tuyết, Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thi, Phạm Thị Lan, Vũ Thị Phương.
Tám ngày sau (9/10/1966), trong một trận đánh trả máy bay Mỹ, lại có thêm ba người con gái Lam Hạ là các chị Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp và Nguyễn Thị Oánh ngã xuống trên trận địa pháo 57 ly ở Đường Ấm.
Trong trận chiến đấu khác, ngày 7/7/1967, người con gái thứ 10 – Đặng Thị Chung của Đại đội dân quân phòng không Lam Hạ đã anh dũng hy sinh tại trận địa pháo 57 ly ở Hòa Lạc.
Mười cô gái – liệt sỹ Lam Hạ, mỗi người một vẻ, song tinh thần chiến đấu, sự hy sinh và những câu chuyện riêng của họ đã trở thành Bài ca đi cùng năm tháng của một thời đánh Mỹ hào hùng.
Mười cô gái Lam Hạ hy sinh không cùng một ngày giống như mười cô gái thanh niên xung phong tại Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), song tất cả đều là những anh hùng liệt sỹ bất tử với thời gian, sống mãi với tuổi mười sáu, đôi mươi, mười bông hoa thép trên vùng đất Lam Hạ.
