Đại đội trưởng và cuốn giáo trình rách góc

Đại đội tôi có một người chỉ huy vô cùng đặc biệt. Chúng tôi gọi anh là đại đội trưởng, nhưng troni tiết)g những lúc ngơi tiếng súng, cả lũ sinh viên tinh nghịch lại quen miệng gọi anh là "Thầy". Anh Sơn – đại đội trưởng của chúng tôi – vốn là một giảng viên cơ học trẻ tuổi của trường Đại học Bách Khoa. Khi cuộc chiến bước vào giai đoạn khốc liệt nhất, thầy gác lại phấn trắng, bảng đen, xếp bút nghiên để khoác lên mình bộ quân phục, dẫn đầu thế hệ học trò của mình ra mặt trận.

Trong chiếc balô con cóc sờn rách và nặng trĩu của anh Sơn, ngoài những nhu yếu phẩm bắt buộc của một người lính như tăng, võng, lương khô và súng đạn, có một báu vật chiếm một góc vô cùng trang trọng. Đó là cuốn giáo trình Vật lý đại cương dày cộp, bìa đã sờn cũ và bị rách mất một góc do một mảnh bom găm vào từ trận đánh ở vĩ tuyến 17.

Nhiều đêm hành quân rã rời qua những dốc cao dựng đứng của đường Trường Sơn, vai ai cũng đau ê ẩm, thằng Bình hay đùa: "Anh Sơn ơi, anh vứt bớt cuốn giáo trình đi cho nhẹ vai, ra chiến trường rồi chứ có phải lên bục giảng đâu anh". Anh Sơn chỉ cười, vỗ vỗ vào chiếc balô: "Vứt thế nào được, đây là cần câu cơm của tao sau này, mà cũng là vũ khí giúp tụi mày đánh giặc đấy!".

Lúc đầu chúng tôi không hiểu, nhưng ra đến trận địa pháo mới thấy lời "thầy" giảng nghiệm đúng đến từng milimét. Tôi nhớ nhất một buổi chiều ngớt tiếng bom trên cao điểm, dải đất miền Trung nắng cháy da người. Anh Sơn tụ tập mấy đứa lính sinh viên tụi tôi lại dưới một bóng cây rụng gần hết lá vì chất độc hóa học. Anh cẩn thận lôi cuốn giáo trình rách góc ra, đặt lên một chiếc hòm đạn gỗ.

Bằng một giọng giảng bài trầm ấm, rành rọt quen thuộc như thể đang đứng giữa giảng đường lớn của trường Bách Khoa, anh bắt đầu giảng giải về cơ học chuyển động, về lực đẩy, lực cản của không khí và độ rơi tự do. Anh chỉ tay vào trang sách, rồi chỉ ra trận địa pháo cao xạ phía trước:

"Các cậu nhìn xem, quả đạn pháo hay quả lựu đạn khi các cậu ném đi, thực chất đều tuân theo quỹ đạo chuyển động của một đường parabol. Nếu các cậu nắm chắc công thức tính vận tốc đầu ($v_0$) và góc bắn ($\alpha$), các cậu sẽ biết cách điều chỉnh pháo để đón đầu máy bay địch một cách chuẩn xác nhất, không lãng phí một viên đạn nào của đồng bào"

Lũ sinh viên tụi tôi ngồi bệt dưới đất, mắt tròn xoe nhìn người thầy – người đại đội trưởng của mình. Ánh nắng chiều xiên qua những cành cây trơ trụi, soi rõ gương mặt cương nghị nhưng vô cùng thanh tú của anh. Sự thông tuệ, điềm tĩnh và phong thái đậm chất trí thức của anh Sơn giữa cái chiến trường đầy khói lửa này như một liều thuốc an thần cực mạnh, làm chúng tôi quên đi cái lạnh lẽo, sợ hãi của cái chết luôn cận kề. Cuốn giáo trình rách góc ấy trở thành một biểu tượng của tri thức, nâng đỡ lòng dũng cảm của chúng tôi.

Ba tháng sau, trong một trận đánh ác liệt bảo vệ huyết mạch giao thông, anh Sơn đã hy sinh khi đang cố gắng đẩy một người lính trẻ ra khỏi làn đạn của máy bay oanh tạc. Khi chúng tôi thu dọn di vật của anh, cuốn giáo trình Vật lý đại cương vẫn nằm nguyên vẹn trong balô, trang sách lật dở ở chương "Động lực học chất điểm" có vệt máu của anh thấm loang lổ.

Chúng tôi ôm cuốn sách vào lòng mà khóc nghẹn. Người thầy ấy đã ngã xuống, nhưng bài học về lòng yêu nước, về việc dùng tri thức để phụng sự Tổ quốc của anh thì mãi mãi găm sâu vào tâm khảm của lũ lính sinh viên tụi tôi. Chiếc huy hiệu Đoàn trên ngực áo chúng tôi từ ngày đó như được tiếp thêm ngọn lửa của người thầy đi trước, nhắc nhở chúng tôi phải chiến đấu kiên cường hơn, để một ngày mai hòa bình, dâng lên hương hồn thầy cuốn giáo trình đã cùng thầy đi qua một thời hoa lửa.