ĐẠI TÁ, ANH HÙNG LLVTND VŨ HUY LỄ – NGƯỜI THUYỀN TRƯỞNG GIỮ CÔ LIN TRONG GIÔNG BÃO

Có những trận chiến được nhớ bằng những con số. Có những trận chiến được nhớ bằng tên của những người đã ngã xuống. Và cũng có những trận chiến được nhớ bằng một quyết định trong khoảnh khắc sinh tử.

Ngày 14/3/1988, giữa vùng biển Trường Sa, Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Vũ Huy Lễ, khi ấy là Thiếu tá, Thuyền trưởng tàu HQ-505, đã đưa ra một quyết định trở thành dấu ấn đặc biệt trong cuộc đời binh nghiệp của ông: đưa con tàu đang bị hư hỏng nặng lao lên bãi ngầm Cô Lin, biến chính con tàu thành một điểm tựa để giữ đảo và bảo vệ chủ quyền Việt Nam.

Nhưng trước khi trở thành người thuyền trưởng của một trong những con tàu đi vào lịch sử Hải quân nhân dân Việt Nam, Vũ Huy Lễ cũng bắt đầu như rất nhiều người lính khác: từ một thanh niên lên đường nhập ngũ và dành tuổi trẻ của mình cho Tổ quốc.

TỪ NGƯỜI THANH NIÊN THÁI BÌNH ĐẾN NGƯỜI LÍNH HẢI QUÂN

Vũ Huy Lễ sinh năm 1946, quê xã Thái Thọ, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình. Ông nhập ngũ tháng 7/1965, trong những năm cuộc kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra ác liệt. Sau quá trình công tác, ông được đào tạo về chuyên môn hải quân ở trong nước và tại Liên Xô.

Biển trở thành môi trường công tác của ông.

Những con tàu trở thành nơi ông cùng đồng đội thực hiện những nhiệm vụ mà người ở đất liền khó có thể hình dung hết: vận chuyển, bảo đảm hậu cần, đưa bộ đội và vật tư đến những vùng biển đảo xa xôi.

Năm 1982, Vũ Huy Lễ được giao nhiệm vụ làm Thuyền trưởng tàu HQ-505, một tàu vận tải đổ bộ có trọng tải khoảng 1.000 tấn, được Hải quân sử dụng trong nhiều nhiệm vụ trên biển.

Đó là một con tàu phục vụ nhiệm vụ vận tải, không phải một chiến hạm được thiết kế để đối đầu với những tàu chiến lớn.

Điều ấy càng khiến những gì xảy ra tại Trường Sa năm 1988 trở nên đặc biệt.

NHỮNG NGÀY CUỐI NĂM 1987

Cuối năm 1987, tình hình tại khu vực Trường Sa diễn biến căng thẳng.

Tàu HQ-505 khi ấy đang thực hiện nhiệm vụ vận chuyển vật tư. Sau khi hoàn thành công việc, con tàu nhận nhiệm vụ đi Trường Sa để vận chuyển vật tư, lương thực và hỗ trợ xây dựng các công trình bảo vệ đảo.

Thay vì trở về đất liền đón Tết như dự kiến, cán bộ, chiến sĩ trên tàu nhận nhiệm vụ mới.

Theo các tư liệu hồi tưởng của những người từng có mặt trên HQ-505, con tàu rời cảng và đến khu vực Đá Lớn vào đúng dịp Tết Mậu Thìn 1988. Những người lính biển đón Tết giữa đại dương, trong khi nhiệm vụ phía trước vẫn đang chờ đợi.

Tết trên đất liền có gia đình.

Có những bữa cơm sum họp.

Có tiếng trẻ thơ.

Có những lời chúc đầu năm.

Còn trên con tàu giữa biển khơi, những người lính chỉ có đồng đội bên cạnh và nhiệm vụ trước mắt.

Họ hiểu rằng nơi mình đang đứng không chỉ là một vùng biển xa.

Đó là một phần lãnh thổ của Tổ quốc.

LỆNH ĐẾN CÔ LIN

Ngày 13/3/1988, HQ-505 nhận lệnh cơ động về khu vực Cô Lin.

Cô Lin, Gạc Ma và Len Đao là ba bãi đá nằm trong cụm Sinh Tồn của quần đảo Trường Sa.

Nhiệm vụ của các lực lượng Việt Nam tại đây là tiếp tục bảo vệ chủ quyền và tổ chức xây dựng công trình trên các điểm đảo, bãi đá.

HQ-505 cùng các tàu khác được điều động thực hiện nhiệm vụ.

Theo hồi ức của Đại tá Vũ Huy Lễ được báo chí ghi lại, tàu HQ-505 lên đường trong tình trạng nhận thức rõ khu vực đang có những diễn biến hết sức căng thẳng.

Đêm xuống trên biển.

Con tàu tiếp tục hành trình.

Phía trước là Cô Lin.

Không ai có thể biết chính xác những gì sẽ xảy ra vào sáng hôm sau.

Nhưng người lính hiểu một điều:

mình đang đi đến nơi Tổ quốc cần mình có mặt.

SÁNG 14/3/1988

Rạng sáng 14/3/1988, tình hình tại khu vực Gạc Ma - Cô Lin - Len Đao trở nên đặc biệt căng thẳng.

Các tàu Việt Nam thực hiện nhiệm vụ bảo vệ các bãi đá và lực lượng đang làm nhiệm vụ trên đó.

Tại Gạc Ma, cuộc đối đầu diễn ra quyết liệt. Tàu HQ-604 do Đại úy Vũ Phi Trừ chỉ huy bị bắn và chìm. Tại khu vực Cô Lin, HQ-505 cũng bị tàu đối phương nổ súng.

Trên tàu HQ-505, tình thế nhanh chóng trở nên nguy hiểm.

Hỏa lực đánh trúng tàu.

Buồng máy bị ảnh hưởng.

Tàu bị hư hỏng, mất khả năng cơ động bình thường và có nguy cơ chìm.

Một con tàu đang giữa biển.

Phía trước là bãi đá.

Phía sau là vùng nước sâu.

Và người thuyền trưởng phải quyết định.

QUYẾT ĐỊNH TRONG KHOẢNH KHẮC SINH TỬ

Trong hồi ức được báo chí ghi lại, Vũ Huy Lễ nhận thấy nếu HQ-505 chìm, không chỉ con tàu bị mất mà lực lượng trên tàu cũng đứng trước nguy hiểm lớn, đồng thời việc giữ Cô Lin sẽ gặp khó khăn.

Ông quyết định cho tàu tăng tốc, lao lên bãi ngầm Cô Lin.

Đó là một quyết định táo bạo.

Bởi một khi con tàu đã lao lên bãi đá, nó có thể không còn khả năng trở lại biển.

Nhưng trong hoàn cảnh ấy, HQ-505 không chỉ còn là một phương tiện vận tải.

Nó trở thành điểm tựa để giữ vị trí Cô Lin.

Con tàu tiến lên.

Thân tàu mắc vào bãi.

HQ-505 bị hư hỏng nặng và bốc cháy, nhưng một phần thân tàu đã nằm trên bãi ngầm.

Từ một con tàu vận tải, HQ-505 trở thành một “pháo đài” giữa biển – một cách gọi thường được sử dụng khi kể lại sự kiện này.

KHÔNG RÚT KHỎI CÔ LIN

Nhưng đưa được tàu lên bãi mới chỉ là bước đầu.

Điều khó khăn hơn là giữ được vị trí ấy.

Theo các tư liệu hồi tưởng, sau trận chiến, Vũ Huy Lễ cùng một số cán bộ, chiến sĩ tiếp tục ở lại trên HQ-505 để bảo vệ Cô Lin. Con tàu bị hư hỏng nặng, điều kiện sinh hoạt và tiếp tế rất khó khăn, nhưng những người lính vẫn bám trụ trong thời gian dài.

Biển rộng.

Trên đất liền, cuộc sống vẫn tiếp diễn.

Nhưng ngoài khơi, một nhóm người lính vẫn ngày đêm giữ vị trí của mình.

Họ không có một căn cứ kiên cố.

Không có điều kiện đầy đủ.

Thứ họ có là con tàu đã bị thương, lá cờ Tổ quốc và mệnh lệnh phải giữ đảo.

Theo các nguồn tư liệu, lực lượng trên HQ-505 đã bám trụ tại Cô Lin cho đến khoảng tháng 6/1988, khi tình hình tại khu vực giảm căng thẳng hơn.

64 NGƯỜI LÍNH NẰM LẠI

Ngày 14/3/1988 cũng là ngày đất nước mất đi nhiều người lính trong cuộc chiến bảo vệ chủ quyền tại Gạc Ma - Cô Lin - Len Đao.

64 cán bộ, chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam đã hy sinh trong sự kiện Gạc Ma năm 1988.

Trong số đó có những người đang làm nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ đảo và những người lính trên các con tàu.

Những cái tên ấy về sau được nhắc đến trong lịch sử như những người đã nằm lại giữa biển khơi.

Vì thế, khi kể câu chuyện về Vũ Huy Lễ và HQ-505, không thể chỉ kể về một quyết định táo bạo của người thuyền trưởng.

Phía sau quyết định ấy là sự hy sinh của đồng đội.

Là những người đã không thể trở về với gia đình.

Là những người đã gửi lại tuổi trẻ của mình giữa biển trời Tổ quốc.

MỘT CON TÀU TRỞ THÀNH BIỂU TƯỢNG

Sau sự kiện ngày 14/3/1988, HQ-505 trở thành một biểu tượng đặc biệt của Hải quân nhân dân Việt Nam.

Năm 1989, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho tập thể tàu HQ-505 và Thuyền trưởng Vũ Huy Lễ.

Đó là sự ghi nhận đối với tập thể cán bộ, chiến sĩ đã thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền trong một hoàn cảnh đặc biệt khắc nghiệt.

Còn Vũ Huy Lễ tiếp tục công tác trong quân đội, sau này giữ cương vị Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn 955, Vùng 4 Hải quân trước khi nghỉ hưu.

Ông qua đời ngày 19/8/2022, tại Hải Phòng, hưởng thọ 76 tuổi.

Nhưng câu chuyện về ông không khép lại ở ngày ông rời xa cuộc đời.

Bởi mỗi khi nhắc đến Trường Sa năm 1988, người ta vẫn nhắc đến HQ-505.

Và nhắc đến HQ-505, người ta nhớ đến người thuyền trưởng đã đưa con tàu của mình lên Cô Lin trong thời khắc quyết định.

BÀI HỌC TỪ MỘT NGƯỜI THUYỀN TRƯỞNG

Điều đáng quý nhất trong câu chuyện của Vũ Huy Lễ không phải là một hình ảnh hào nhoáng về người anh hùng.

Đó là trách nhiệm.

Trong khoảnh khắc khó khăn nhất, ông phải lựa chọn giữa những phương án đều có rủi ro.

Nhưng ông hiểu rằng con tàu mình chỉ huy không còn đơn thuần là một phương tiện.

Nó gắn với nhiệm vụ giữ vị trí của Tổ quốc.

Và ông đã lựa chọn phương án mà ông cho là cần thiết để bảo vệ nhiệm vụ ấy.

Đó chính là phẩm chất của người chỉ huy:

bình tĩnh trước hiểm nguy, dám chịu trách nhiệm và đặt nhiệm vụ chung lên trên sự an toàn của bản thân.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện ấy còn mang một ý nghĩa rộng hơn.

Bảo vệ Tổ quốc không chỉ là câu chuyện của chiến tranh.

Trong thời bình, mỗi người trẻ cũng có một “vị trí” của mình để bảo vệ.

Đó có thể là quê hương.

Là cộng đồng.

Là môi trường sống.

Là văn hóa.

Là tri thức.

Là chủ quyền quốc gia.

Và trên hết là trách nhiệm với tương lai đất nước.