Đại tá, Anh hùng phi công Từ Đễ và trận đánh lịch sử của Phi đội Quyết Thắng
Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Từ Đễ là một trong những phi công tiêu biểu của Không quân nhân dân Việt Nam. Trong những ngày cuối của Chiến dịch Hồ Chí Minh, ông được giao nhiệm vụ cùng đồng đội nghiên cứu, sử dụng máy bay A-37 thu được của địch để thành lập Phi đội Quyết Thắng, thực hiện trận không kích sân bay Tân Sơn Nhất ngày 28-4-1975. Với sự mưu trí, dũng cảm và tinh thần quyết tâm cao, Phi đội Quyết Thắng đã đánh trúng mục tiêu quân sự quan trọng của địch, gây hoang mang lớn, góp phần thúc đẩy sự tan rã của chính quyền Sài Gòn và vào thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh. Đặc biệt, Từ Đễ còn có niềm tự hào khi cùng cha mình là Anh hùng Lao động, Giáo sư Từ Giấy tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh. Sau chiến tranh, ông tiếp tục cống hiến cho nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc và truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ phi công trẻ
a. Từ Đễ và những ngày đầu chuẩn bị trận đánh
Từ Đễ quê ở Thường Tín, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội), tình nguyện nhập ngũ năm 1965.
Sau khi Đà Nẵng được giải phóng, ngày 21-4-1975, ông được cử vào Đà Nẵng để nghiên cứu và sử dụng những máy bay của địch bị ta thu giữ.
Loại máy bay được lựa chọn là A-37, máy bay ném bom mặt đất hạng nhẹ do Mỹ sản xuất.
Ông cùng lực lượng kỹ thuật nghiên cứu tài liệu, đồng thời tranh thủ sự giúp đỡ của những nhân viên kỹ thuật và phi công của không quân Sài Gòn.
Với cách làm gần gũi, thuyết phục và tinh thần hợp tác, ta đã vận động được hai phi công của phía đối phương hỗ trợ việc khai thác máy bay A-37.
b. Từ Đễ thử nghiệm và làm chủ máy bay A-37
Sau gần hai ngày nghiên cứu khẩn trương, ngày 24-4-1975, Từ Đễ được giao nhiệm vụ bay thử A-37.
Ông được lựa chọn vì có kinh nghiệm bay và từng xử lý thành công tình huống máy bay gặp sự cố khi còn học tập tại Liên Xô.
Chuyến bay thử diễn ra an toàn, chứng minh khả năng làm chủ loại máy bay mới thu được.
Đây là bước quan trọng để lực lượng không quân ta nhanh chóng sử dụng A-37 trong chiến đấu.
c. Thành lập Phi đội Quyết Thắng
Ngày 27-4-1975, Từ Đễ cùng đồng đội di chuyển qua Phù Cát rồi vào sân bay Thành Sơn để chuẩn bị chiến đấu.
Phi đội Quyết Thắng được thành lập, sử dụng 5 máy bay A-37.
Phi đội có 6 phi công, trong đó:
Nguyễn Thành Trung bay số 1.
Từ Đễ bay số 2.
Nguyễn Văn Lục bay số 3.
Hoàng Mai Vượng cùng một phi công phía chính quyền Sài Gòn bay số 4.
Hán Văn Quảng bay số 5.
Nhiệm vụ quan trọng nhất là tấn công sân bay Tân Sơn Nhất, một mục tiêu quân sự then chốt của đối phương.
d. Mệnh lệnh thể hiện tính nhân văn
Tư lệnh Quân chủng Phòng không-Không quân Lê Văn Tri trực tiếp giao nhiệm vụ cho Phi đội Quyết Thắng.
Phi đội được yêu cầu:
Chỉ tấn công bãi đỗ máy bay quân sự.
Không đánh vào nhà ga dân dụng.
Không đánh đường băng để giữ đường rút và di tản cho đối phương.
Không đánh vào Trại Davis, nơi có lực lượng của ta.
Tuyệt đối tránh để bom rơi vào khu dân cư.
Điều này cho thấy bên cạnh quyết tâm chiến đấu, nhiệm vụ còn thể hiện tinh thần nhân văn và ý thức hạn chế thương vong cho dân thường.
e. Trận đánh sân bay Tân Sơn Nhất ngày 28-4-1975
Khoảng 16 giờ ngày 28-4-1975, Phi đội Quyết Thắng nhận lệnh xuất kích.
Trên đường bay, phi đội từng bị lực lượng phòng không của ta tại Bình Thuận bắn nhầm vì tưởng là máy bay địch.
Vượt qua tình huống nguy hiểm, đội hình tiếp tục tiến về Sài Gòn.
Khi đến mục tiêu, Nguyễn Thành Trung dẫn đường và chỉ điểm chính xác.
Các phi công lần lượt bổ nhào, cắt bom, tấn công vào khu vực máy bay quân sự của địch.
Trận đánh diễn ra bất ngờ, khiến lực lượng đối phương không kịp phản ứng hiệu quả.
Khi trở về, máy bay của Từ Đễ gần như cạn nhiên liệu và ông vừa kịp đưa máy bay vào đường lăn thì nhiên liệu cũng hết.
f. Ý nghĩa của trận đánh
Trận không kích sân bay Tân Sơn Nhất đã:
Gây bất ngờ và hoang mang lớn cho quân đội và chính quyền Sài Gòn.
Làm suy giảm khả năng hoạt động của sân bay quân sự quan trọng.
Tác động mạnh đến tinh thần của đối phương trong những ngày cuối cùng của chiến tranh.
Góp phần thúc đẩy sự tan rã, sụp đổ của chính quyền Sài Gòn.
Góp phần vào thắng lợi hoàn toàn của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.
g. Niềm tự hào của hai cha con Từ Đễ
Một điểm đặc biệt trong câu chuyện là cha của Từ Đễ, Giáo sư Từ Giấy, cũng tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh.
Tối 28-4-1975, khi đang thực hiện nhiệm vụ, ông Từ Giấy được báo tin con trai mình vừa tham gia trận đánh sân bay Tân Sơn Nhất.
Sau khi chiến dịch toàn thắng, ngày 4-5-1975, hai cha con gặp nhau tại sân bay Biên Hòa.
Trong không khí chiến thắng, hai cha con ôm chầm lấy nhau, chia sẻ niềm vui và niềm tự hào.
Đây là một kỷ niệm đặc biệt, bởi cả hai cha con cùng góp sức vào Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử nhưng ở những nhiệm vụ khác nhau.
h. Những cống hiến sau chiến tranh
Sau ngày đất nước thống nhất, Từ Đễ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.
Năm 2006, ông rời quân ngũ.
Năm 2015, ông được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những thành tích xuất sắc trong kháng chiến chống Mỹ.
Khi trở về đời thường, ông sống giản dị, khiêm nhường và gần gũi.
Ông dành thời gian cho hội họa, một niềm đam mê đã có từ trước khi nhập ngũ.
Đồng thời, ông nghiên cứu, sưu tầm và viết sách về những phẩm chất mưu trí, dũng cảm, sáng tạo của các phi công, nhằm truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ phi công trẻ.
4. Ý nghĩa nổi bật
Câu chuyện về Đại tá, Anh hùng Từ Đễ không chỉ tái hiện một trận đánh đặc biệt của Không quân Việt Nam trong những ngày cuối Chiến dịch Hồ Chí Minh, mà còn làm nổi bật tinh thần dũng cảm, sáng tạo, mưu trí và khả năng làm chủ vũ khí của người lính Việt Nam. Đặc biệt, hình ảnh hai cha con Từ Đễ – Từ Giấy cùng tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh tạo nên một câu chuyện giàu ý nghĩa về lòng yêu nước, sự cống hiến và niềm tự hào của một gia đình đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc.
