Đại tá Bùi Tín từ một trí thức tham gia kháng chiến sớm, sĩ quan quân đội, nhà báo chiến trường cho đến những ngã rẽ về sau(1927 – 2018).
Một nhân vật có cuộc đời gắn liền với nhiều bước ngoặt thăng trầm và phức tạp trong lịch sử hiện đại Việt Nam – từ một trí thức tham gia kháng chiến sớm, sĩ quan quân đội, nhà báo chiến trường cho đến những ngã rẽ về sau – chính là Bùi Tín (1927 – 2018).
Thân thế và xuất thân gia đình
Gia thế: Bùi Tín sinh ngày 29 tháng 12 năm 1927 tại xã Đại Mỗ, huyện Từ Liêm, Hà Nội (có tài liệu ghi gốc quê ở Quảng Nam hoặc Nam Định). Ông là con trai cụ Bùi Bằng Đoàn – một nhân sĩ trí thức lớn, nguyên Thượng thư triều Nguyễn, người sau này đi theo cách mạng và giữ chức Trưởng ban Thường trực Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Tham gia cách mạng sớm: Hưởng ứng phong trào Cách mạng Tháng Tám năm 1945 từ khi còn là thanh niên trí thức ở Huế, ông tham gia Việt Minh, gia nhập quân đội và bắt đầu gắn bó với công tác tuyên huấn, báo chí cách mạng.
Sự nghiệp báo chí quân đội và phóng viên chiến trường
Trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Bùi Tín hoạt động song song trên hai mặt trận: người lính và nhà báo:
Báo chí cách mạng: Ông từng giữ các chức vụ quan trọng trong các cơ quan ngôn luận lớn như phóng viên, biên tập viên của Báo Quân đội Nhân dân (với bút danh Thành Tín), sau đó chuyển sang làm việc tại Báo Nhân Dân.
Thời điểm 30 tháng 4 năm 1975: Với tư cách là một nhà báo, sĩ quan quân đội, ông có mặt tại Dinh Độc Lập trong ngày lịch sử miền Nam hoàn toàn giải phóng. Trong các hồi ký và bài viết giai đoạn đầu sau chiến tranh, ông đã tường thuật lại nhiều chi tiết sống động về thời khắc lịch sử này. (Tuy nhiên, một số chi tiết liên quan đến vai trò cá nhân của ông trong sự kiện tiếp quản Dinh Độc Lập sau đó đã vấp phải nhiều ý kiến khác nhau và sự đính chính từ các nhân chứng trực tiếp, tướng lĩnh có mặt tại hiện trường lúc bấy giờ).
Giai đoạn hậu chiến và bước ngoặt cuộc đời
Công tác báo chí sau chiến tranh: Sau khi giải ngũ, ông tiếp tục công tác trong ngành báo chí, từng giữ chức Phó Tổng biên tập Báo Nhân Dân kiêm Tổng Biên tập tuần báo Nhân Dân Chủ Nhật.
Rẽ ngoặt và đời sống lưu vong: Từ cuối thập niên 1980, ông bắt đầu có những bài viết, quan điểm mang tính phản biện sâu sắc đối với đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam và bộ máy nhà nước. Năm 1990, trong một chuyến công tác tại Pháp, ông quyết định ở lại, từ bỏ tổ chức và sinh sống tại Paris (Pháp) cho đến cuối đời. Tại đây, ông viết nhiều hồi ký, sách chính luận (như Mặt thật, Hoa xuyên tuyết...) và trở thành một nhân vật bất đồng chính kiến thường xuyên lên tiếng chỉ trích chính quyền trong nước trên các cơ quan truyền thông quốc tế.
Qua đời: Ông qua đời ngày 11 tháng 8 năm 2018 tại một bệnh viện ở ngoại ô Paris, thọ 91 tuổi.
Cuộc đời của Bùi Tín là một trường hợp đặc biệt và gây nhiều tranh cãi trong lịch sử hiện đại: từ một người con của danh nhân tận tụy cống hiến cho hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, trở thành một nhà báo tên tuổi, để rồi cuối đời lại chọn con đường đối lập và ly khai khỏi hệ thống mà ông từng phục vụ.
