Đại tá Nguyễn Trọng Hàm
Trận đánh ở khu chợ Đồng Xuân ngày 14-2-1947 là trận cuối cùng và ác liệt nhất của Trung đoàn Thủ Đô trong Liên khu I. 15 cán bộ, chiến sĩ của khu Đồng Xuân, trong đó có Tiểu đội trưởng Phạm Luận đã hi sinh anh dũng ngay trên trận địa để bảo vệ từng tấc đất, đường phố của Thủ đô thân yêu.
Tháng 11-1946, chuẩn bị gấp rút cho cuộc kháng chiến, Mặt trận Hà Nội và Liên khu I bố trí lực lượng trên địa bàn Phân khu I của khu Đồng Xuân bảo vệ khu vực yết hầu của Liên khu từ thành Cửa Bắc ra đầu cầu Long Biên gồm: Đại đội Vệ quốc đoàn, Công an xung phong quận II (trụ sở ở bốt Hàng Đậu cũ, đầu phố Hàng Giấy); Đại đội tự vệ công nhân; Đại đội tự vệ Thành. Tự vệ các phố Hàng Chiếu, Trần Nhật Duật, Hàng Than, Hàng Mã và ngoài Bến Nứa đều tổ chức thành trung đội. Tất cả 1.000 cán bộ, chiến sĩ của các lực lượng vũ trang trên địa bàn Phân khu I Đồng Xuân sẵn sàng vào trận chiến đấu bảo vệ phố phường thân yêu.
Tờ mờ sáng 19-12-1946, tự vệ phối hợp với nhân dân Hàng Đậu đã dựng chướng ngại vật tại ngã ba Hồng Phúc - Hàng Đậu ngăn cản đường tiến quân của Pháp từ trong Thành lên đầu cầu. Tại vị trí 31 Hàng Đậu, khẩu trung liên của tiểu đội do Phạm Luận và em rể là Hoàng Xuân Phương - công nhân sửa chữa ô tô Aviat giữ, đã được anh em kiểm tra lại kỹ càng.
8 giờ 3 phút tối 19-12-1946, Hà Nội mở đầu cuộc kháng chiến toàn quốc, chủ động tấn công địch trên khắp thành phố. Ở phố Hàng Đậu, tự vệ khuân những cọc đường ray tàu điện giấu trong nhà ông Sinh (số nhà 38) ra chôn xuống hố đã đào sẵn giữa lòng đường để bẫy xe tăng. Trên hướng tấn công chính của địch ở phía bắc thành phố, chúng cho xe tăng từ Cửa Bắc lên đê Yên Phụ, đồng thời một cánh quân khác từ Cửa Đông lên Hàng Đậu, cùng khép gọng kìm chiếm bằng được đầu cầu Long Biên. Công an xung phong chặn địch quyết liệt ở tháp nước Hàng Đậu. Tới ngã ba phố Hàng Đậu - Hồng Phúc, vấp phải trận địa chông sắt, đoàn xe địch khựng lại. Nhằm đúng lúc đó, hai anh em ông Phạm Luận nhả đạn vào đội hình địch. Hơn 10 tên địch từ trong xe nhảy xuống đều bị tiêu diệt. Một chiếc xe tăng khác cố bò đến số nhà 49 Hàng Đậu, bị dính mìn của tiểu đội ông Đỗ Trang Hiển, bùng cháy, khói lửa cuồn cuộn bốc cao...
