ĐẠI TÁ PHẠM NGỌC THẢO: NHÀ TÌNH BÁO HÀNH ĐỘNG HUYỀN THOẠI VÀ SỨ MỆNH ĐẶC BIỆT CHƯA TỪNG CÓ TIỀN LỆ

1. Từ vị công tử nhung lụa đến ngọn cờ cách mạng

Trong dòng chảy trầm hùng của lịch sử Tình báo Quốc phòng Việt Nam, có những cuộc đời mà sự cống hiến thầm lặng chỉ thực sự được ánh sáng thời gian soi rọi trọn vẹn nhiều năm sau khi họ đã ngã xuống. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Đại tá Phạm Ngọc Thảo (tức Phạm Thao) là một biểu tượng kiệt xuất như thế — một nhân cách tình báo hành động độc nhất vô nhị trên chiến trường miền Nam.

Sinh ngày 14-2-1922 tại Long Xuyên (Vĩnh Long) trong một gia đình trí thức Nam Bộ thuộc tầng lớp điền chủ giàu có nổi tiếng, Phạm Ngọc Thảo xuất thân từ một bệ phóng gia giáo hoàn hảo. Thân sinh của ông là cụ Phạm Ngọc Thuần — một kỹ sư trắc địa mang quốc tịch Pháp. Hầu hết anh chị em trong gia đình ông đều du học tại Pháp, trở thành những bác sĩ, kỹ sư, luật sư danh giá. Thế nhưng, giữa nhung lụa và đặc quyền xã hội thời thuộc địa, trái tim của Phạm Ngọc Thảo cùng các anh chị em lại đồng điệu nhịp đập với nỗi đau mất nước và khát vọng tự do của dân tộc.

Tháng 8-1945, ông dấn thân vào phong trào cướp chính quyền tại Sài Gòn. Ngay khi thực dân Pháp nổ súng quay lại xâm lược Nam Bộ, Phạm Ngọc Thảo đã đưa ra một quyết định mang tính bước ngoặt: Tuyên bố hủy bỏ quốc tịch Pháp, rời bỏ cuộc sống đô thành để dấn thân vào cuộc kháng chiến trường kỳ.

Đầu năm 1946, ông được tổ chức tin tưởng cử ra miền Bắc theo học Khóa I Trường Võ bị Trần Quốc Tuấn (Trường Sĩ quan Lục quân I). Rời mái trường quân sự chính quy đầu tiên của cách mạng, ông trở lại địa bàn Nam Bộ, trực tiếp chiến đấu tại Khu 8 và Khu 9. Đến cuối năm 1947, trên giao ông đảm nhiệm trọng trách Trưởng phòng Mật vụ Nam Bộ. Với tư duy tổ chức sắc bén, chỉ trong một thời gian ngắn, ông đã thống nhất thành công các lực lượng tình báo Nam Bộ đang hoạt động phân tán. Sang năm 1949, ông chuyển sang làm Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 410 chủ lực Khu 9, trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh lớn, lập nên những chiến công vang dội, góp phần mở rộng và củng cố vững chắc vùng giải phóng.

2. Nhiệm vụ chiến lược độc lập tác chiến: Tình báo hành động

Sau Hiệp định Geneva năm 1954, lịch sử cách mạng miền Nam bước vào giai đoạn thử thách cam go nhất. Đích thân đồng chí Lê Duẩn đã trực tiếp giao nhiệm vụ đặc biệt cho Phạm Ngọc Thảo: Ở lại miền Nam, thâm nhập sâu vào tầng lớp lãnh đạo cấp cao của chính quyền Sài Gòn nhằm phục vụ các yêu cầu tình báo chiến lược cho mục tiêu thống nhất đất nước. Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt về sau đã đưa ra nhận định sâu sắc: Đại tá Phạm Ngọc Thảo đã gánh vác một nhiệm vụ đặc biệt chưa từng có tiền lệ trong lịch sử cách mạng Việt Nam.

Phát biểu về nét đặc thù mang tính bản chất trong sứ mệnh của ông, Đại tá Hà Ngọc Quỳnh (nguyên Viện trưởng Viện 501, Tổng cục II - Bộ Quốc phòng) phân tích:

"Tình báo thế giới nói chung có 2 chức năng: Tin tức và hành động. Tình báo hành động thể hiện ở những hoạt động chia rẽ, gây rối nội bộ địch, làm cho nội bộ địch không ổn định; gây khó khăn cho địch để chúng không thực hiện được ý đồ, kế hoạch đã được vạch ra; bảo vệ ta; và trực tiếp đánh địch. Phạm Ngọc Thảo là một trong số ít cán bộ chỉ thực hiện nhiệm vụ hành động là chủ yếu."

Đồng quan điểm trên, Đại tá Đào An Việt (Phó chủ nhiệm Chính trị Tổng cục II - Bộ Quốc phòng) nhấn mạnh ba điểm biệt xuất làm nên huyền thoại Phạm Ngọc Thảo:

1. Bản chất nhiệm vụ: Không thuần túy là thu thập tin tức như các điệp báo viên thông thường, mà là "chui sâu, leo cao", gây rối loạn và tác động làm thay đổi chế độ chính trị nội bộ đối phương.

Để hoàn thành sứ mệnh "thay đổi chế độ" tại miền Nam, nhà tình báo đòi hỏi phải tụ hội đủ hai yếu tố cốt tử: Khả năng hành động (có vị thế xã hội, có lực lượng, có năng lực tổ chức chỉ huy) và Độ tin cậy (được cả phía ta lẫn chính quyền đối phương tuyệt đối tin dùng). Phạm Ngọc Thảo đã cùng đồng chí Mười Hương (Trần Quốc Hương — nguyên Trưởng ban Nội chính Trung ương, khi đó công tác tại Ban Đặc tình Xứ ủy) vạch ra đường hướng, phương thức vận động và tuyến liên lạc bí mật tại Sài Gòn. Tận dụng triệt để thế lực của một gia đình trí thức danh gia, mang đạo Thiên Chúa và có mối quan hệ thân cận với gia đình họ Ngô, Phạm Ngọc Thảo chính thức bước vào cuộc cờ sinh tử.

3. Lập ngôn giữa rừng gươm vạn giáo: Côn quyền và tư tưởng

Nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng (nguyên Phó ban Tuyên huấn Trung ương Cục) từng đúc kết về bản lĩnh của Đại tá Phạm Ngọc Thảo: "Đi thẳng vào hàng ngũ kẻ thù, tung hoành hoạt động vì Tổ quốc cho tới tận lúc hy sinh, trường kỳ mai phục và độc lập tác chiến".

Năm 1956, dưới danh nghĩa sĩ quan Quân đội Việt Nam Cộng hòa, ông mang quân hàm Đại úy và được bổ nhiệm giữ chức Tỉnh trưởng Bảo an Vĩnh Long. Đến năm 1957, ông xuất hiện với một vai trò đầy bất ngờ: Thành viên sáng lập và nằm trong Ban Biên tập Tạp chí Bách khoa — một ấn phẩm lý luận, văn hóa, chính trị có uy tín lớn tại Sài Gòn thời bấy giờ.

Bằng cây bút sắc bén của một nhà chiến lược quân sự giàu kinh nghiệm thực chiến, Phạm Ngọc Thảo đã liên tục công bố hàng loạt bài viết lý luận sâu sắc:

• Thế nào là một quân đội mạnh? (Bách khoa số 1)

Những bài viết ấy chứa đựng tri thức quân sự uyên bác, khéo léo ca ngợi chiến công chống ngoại xâm và bản chất vì dân vì nước của Quân đội nhân dân Việt Nam trong thời kỳ chống Pháp, đồng thời công khai lên án những hành vi phi nghĩa của một quân đội phản nhân dân. Các bài báo của ông lập tức thu hút sự chú ý đặc biệt từ giới quân sự, giới chính trị Sài Gòn lẫn các cơ quan tình báo nước ngoài, bao gồm cả các điệp viên CIA.

Chính từ chiếc "đòn bẩy" tư tưởng này, Ngô Đình Nhu và trùm mật vụ Trần Kim Tuyến đã chú ý và đánh giá rất cao năng lực của ông. Phạm Ngọc Thảo nhanh chóng được chính quyền Ngô Đình Diệm trọng dụng, thăng cấp Thiếu tá và điều động về Sở Nghiên cứu Chính trị - Xã hội thuộc Phủ Tổng thống — cơ quan mật vụ quyền lực do Bác sĩ Trần Kim Tuyến trực tiếp phụ trách.

4. Tổng đạo diễn những cuộc đảo chính làm rung chuyển Sài Gòn

Bằng tài năng kiệt xuất và bản lĩnh chính trị vững vàng, Phạm Ngọc Thảo dần trở thành một sĩ quan sáng giá đến mức mọi phe phái trên chính trường Sài Gòn đều vừa khao khát lôi kéo, vừa e sợ trừ khử.

• Năm 1958, ông được bổ nhiệm làm Tỉnh trưởng Kiến Hòa (Bến Tre).

Trong giai đoạn 1962–1963, khi chính trường miền Nam khủng hoảng trầm trọng và giới chức Mỹ muốn lật đổ gia đình họ Ngô để thay thế bằng lực lượng thân Mỹ hơn, Phạm Ngọc Thảo đã trở thành nhân tố tác động trực tiếp, "đạo diễn" các biến cố chính trị làm rung chuyển Sài Gòn.

• Cuộc đảo chính thứ nhất: Nhận định sắc bén rằng Mỹ sẽ lật đổ gia đình Ngô Đình Diệm để dựng lên một chính quyền tay sai nguy hiểm hơn, Phạm Ngọc Thảo đã cùng Trần Kim Tuyến và Huỳnh Văn Lang chủ động lên kế hoạch đảo chính với mục tiêu "cải sửa" chế độ, nhằm vô hiệu hóa ý đồ của Mỹ. Kế hoạch bị lộ, Trần Kim Tuyến bị đày đi làm Lãnh sự tại Ai Cập, nhưng Ngô Đình Nhu vì quá tin tưởng nên tuyệt nhiên không nghi ngờ Phạm Ngọc Thảo.

5. Cuộc binh biến ngày 19-2-1965 và bản án tử hình vắng mặt

Nhận thấy mối nguy hiểm tiềm tàng từ Phạm Ngọc Thảo, Nguyễn Khánh phát lệnh triệu hồi ông về nước nhằm giăng bẫy bắt giữ ngay tại sân bay Tân Sơn Nhất. Nhạy bén phát hiện ý đồ của đối phương, Phạm Ngọc Thảo đã khôn khéo thay đổi lịch trình, không về đúng chuyến bay dự định để thoát khỏi lưới nấp sẵn.

Vừa về đến Sài Gòn, ông lập tức đi vào hoạt động bí mật, móc nối lực lượng, kéo Tướng Lâm Văn Phát cùng hàng chục sĩ quan khác đứng lên tiến hành cuộc đảo chính lịch sử ngày 19-2-1965. Mặc dù Tướng Lâm Văn Phát đứng tên về mặt danh nghĩa, nhưng Đại tá Phạm Ngọc Thảo mới chính là người trực tiếp tổ chức, điều động và chỉ huy toàn bộ cuộc binh biến.

Chỉ trong vòng một ngày, lực lượng đảo chính dưới sự điều hành của ông đã làm chủ các vị trí chiến lược then chốt: Bộ Tổng Tham mưu, Bộ Tư lệnh Biệt khu Thủ đô, Đài Phát thanh Sài Gòn, Bến Bạch Đằng và Sân bay Tân Sơn Nhất. Tuy nhiên, do sơ xuất kỹ thuật của lực lượng đảo chính, Nguyễn Khánh đã được Nguyễn Cao Kỳ (Tư lệnh Không quân) giải cứu. Nguyễn Cao Kỳ đe dọa sử dụng máy bay ném bom, khiến cuộc đảo chính không đạt được kết quả cuối cùng.

Tuy thất bại về mặt quân sự tại chỗ, cuộc binh biến do Phạm Ngọc Thảo dàn dựng đã tạo ra một dư chấn chính trị khủng khip: Nguyễn Khánh hoàn toàn bị bóc gỡ và loại khỏi chính trường. Ngay sau đó, Nguyễn Cao Kỳ và Nguyễn Văn Thiệu cử Tướng Nguyễn Chánh Thi chỉ huy lực lượng chống đảo chính, ra lệnh cho Phạm Ngọc Thảo, Lâm Văn Phát cùng 13 sĩ quan trong vòng 24 giờ phải ra trình diện.

Đại tá Phạm Ngọc Thảo và Tướng Lâm Văn Phát rút vào hoạt động bí mật. Chính quyền Thiệu - Kỳ lập tức thành lập Tòa án Quân sự, tuyên bản án Tử hình vắng mặt đối với nhà tình báo hành động huyền thoại.

Lời kết

Cuộc đời của Đại tá Phạm Ngọc Thảo là một pho tiểu thuyết lịch sử bằng xương bằng thịt — một sự kết hợp phi thường giữa tri thức quân sự, bản lĩnh chính trị, nghệ thuật ngụy trang và lòng trung thành tuyệt đối với Tổ quốc. Bằng việc đi thẳng vào hàng ngũ kẻ thù, đơn độc tác chiến giữa "rừng gươm vạn giáo", ông không chỉ làm đảo lộn mọi tính toán của đối phương mà còn để lại một dấu ấn bất tử trong lịch sử Tình báo Quốc phòng Việt Nam.