Đại tá Trần Tiệu – Người cắm lá cờ đỏ sao vàng trong những ngày Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945

1. Tuổi trẻ sớm giác ngộ cách mạng

Đại tá Trần Tiệu sinh ngày 25-12-1928, tại làng Vĩnh Tuy, nay thuộc xã Vĩnh Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình nông dân. Nhờ truyền thống khuyến học của dòng họ và ý chí vươn lên, ông chăm chỉ học tập, từng nhận “Học bổng Bảo Đại” dành cho học sinh tiểu học ở Trung Kỳ.

Để có thêm tiền học, ông làm gia sư cho con em các gia đình khá giả, sau đó học tại Trường Quốc học Vinh và Trường Kỹ nghệ Trường Thi.

Tháng 7-1945, khi đang học, Trần Tiệu được giác ngộ cách mạng và tham gia tổ chức Việt Minh của trường và huyện Yên Thành. Ông đảm nhiệm việc chuyển tài liệu, báo chí, công văn, thư từ của Việt Minh đến các cơ sở; đồng thời tích cực rải truyền đơn, viết khẩu hiệu và tuyên truyền, vận động nhân dân ủng hộ Việt Minh.

Ông là một trong ba người đầu tiên của làng Vĩnh Tuy tham gia Việt Minh, góp phần chuẩn bị lực lượng cho cuộc Tổng khởi nghĩa.

2. Người cắm lá cờ đỏ sao vàng tại đình làng Vĩnh Tuy

Tháng 8-1945, khi không khí Tổng khởi nghĩa lan rộng, Trần Tiệu tham gia Ủy ban Khởi nghĩa làng Vĩnh Tuy.

Sáng 24-8-1945, ông nhận nhiệm vụ từ Việt Minh huyện Yên Thành cắm cờ đỏ sao vàng tại đình làng. Ông chuẩn bị một cây sào tre dài làm cán cờ, dây tre để buộc cờ và mượn chiếc áo nâu sẫm để cải trang.

Đến đêm, ông bí mật mang cờ ra đình, buộc lên cổng và dán các khẩu hiệu cách mạng xung quanh. Sáng hôm sau, ông trở lại và vui mừng khi thấy lá cờ vẫn tung bay. Người dân kéo đến xem đông, nhiều người lần đầu biết đó là cờ Việt Minh, cờ cách mạng và biểu tượng của một nước Việt Nam độc lập.

Sự xuất hiện của lá cờ cùng những khẩu hiệu cách mạng đã tạo nên không khí phấn khởi, cổ vũ nhân dân Vĩnh Tuy hướng về cuộc khởi nghĩa giành chính quyền.

3. Tham gia giành chính quyền ở quê hương

Ngày 25-8-1945, dưới lá cờ đỏ sao vàng, Trần Tiệu cùng các thành viên Ủy ban Khởi nghĩa tập hợp nhân dân, lực lượng tự vệ vượt sông Điển sang Phụng Luật tham gia khởi nghĩa giành chính quyền huyện.

Chiều cùng ngày, nhân dân tập trung tại đình Vĩnh Tuy, thu giữ sổ sách, triện bạ của lý trưởng, tuyên bố xóa bỏ chính quyền cũ và thành lập Ủy ban Cách mạng lâm thời.

Trần Tiệu là người trẻ nhất trong 5 người được nhân dân tín nhiệm bầu vào Ủy ban, phụ trách tuyên truyền, vận động quần chúng, văn hóa, giáo dục và xây dựng đời sống mới.

Ông luôn xem việc được giao nhiệm vụ cắm lá cờ đỏ sao vàng tại đình làng là một niềm vinh dự lớn. Với ông, lá cờ không chỉ là biểu tượng của cách mạng mà còn là lời hiệu triệu nhân dân đứng lên giành độc lập.

4. Làm công tác cách mạng và dạy bình dân học vụ

Sau khi chính quyền cách mạng được thành lập, Trần Tiệu tích cực tuyên truyền chính sách của Việt Minh, vận động người dân tham gia các tổ chức cứu quốc như Hội Nông dân, Thanh niên, Phụ nữ, Phụ lão và Nhi đồng.

Trong những năm 1945-1946, ông còn tham gia phong trào Bình dân học vụ, mở lớp dạy chữ tại đình làng. Cách tổ chức dạy học rất gần gũi, sử dụng phản, nong, nia để viết chữ cho người dân tập đọc.

Những ký ức về quê hương, những ngày đầu xây dựng chính quyền cách mạng và phong trào xóa nạn mù chữ đã trở thành một phần sâu đậm trong cuộc đời ông.

5. 47 năm gắn bó với Quân đội

Năm 1947, Trần Tiệu rời quê hương nhập ngũ. Trong 47 năm công tác trong Quân đội, ông trải qua nhiều lĩnh vực và đơn vị quan trọng như:

• Cục Quân giới, nay là Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng.

Ông có đóng góp trong xây dựng Công đoàn Quốc phòng, tham gia tổ chức Công đoàn sản xuất vũ khí Việt Nam và phát động các phong trào thi đua trong công nhân sản xuất vũ khí.

Năm 1981, ông có mặt ngay từ những ngày đầu thành lập Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam. Tại đây, ông giữ chức Chủ nhiệm Bộ môn Lịch sử kháng chiến chống Pháp và tham gia chủ biên công trình “Lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1945-1954”, gồm hai tập với hơn 1.200 trang.

6. Nghỉ hưu nhưng vẫn không ngừng cống hiến

Năm 1994, sau khi nghỉ hưu, Đại tá Trần Tiệu vẫn tiếp tục hoạt động xã hội và nghiên cứu lịch sử. Ông từng giữ nhiều chức vụ tại địa phương như Bí thư Chi bộ khu dân cư, Đảng ủy viên, Chủ tịch Hội Người cao tuổi và Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường Phương Mai.

Ông còn dành nhiều tâm huyết cho quê hương Vĩnh Tuy. Ngay sau khi nghỉ hưu, ông đề xuất biên soạn cuốn “Địa chí làng Vĩnh Tuy”, góp phần lưu giữ lịch sử, truyền thống và những giá trị văn hóa của quê hương.

7. Người lưu giữ và truyền lại ký ức lịch sử

Ở tuổi 96, Đại tá Trần Tiệu vẫn làm việc đáng nể. Ông tiếp tục viết bài cho các báo, tạp chí, đặc biệt từ năm 2023 đã gửi hàng chục bài cộng tác với Nguyệt san Sự kiện và Nhân chứng.

Kho tư liệu cá nhân của ông rất phong phú. Ông đã nhờ vận chuyển gần 1.000 cuốn sách, báo về tặng Thư viện xã Vĩnh Thành, trong khi tại nhà vẫn còn hàng trăm cuốn sách.

Năm 2022, ông được trao Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng. Ông cũng nhiều lần được vinh danh là cộng tác viên tích cực, tiêu biểu và là một trong những cộng tác viên cao tuổi nhất của các tạp chí quân đội.

Cuộc đời Đại tá Trần Tiệu là hành trình từ một thanh niên tham gia cách mạng trong những ngày Tháng Tám lịch sử đến một cán bộ quân đội, nhà nghiên cứu và người viết sử tận tâm. Hình ảnh ông cắm lá cờ đỏ sao vàng tại đình làng Vĩnh Tuy năm 1945 không chỉ là một kỷ niệm cá nhân, mà còn là dấu mốc gắn với thời khắc nhân dân địa phương đứng lên giành chính quyền, góp phần làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám.