ĐẠI TÁ TRƯƠNG HỒNG ANH – NGƯỜI SƯ ĐOÀN TRƯỞNG TÀI NĂNG RA ĐI Ở TUỔI 42.

Trong lịch sử Quân đội Nhân dân Việt Nam, có những người dành cả cuộc đời để đi đến đỉnh cao binh nghiệp. Nhưng cũng có những người khi tuổi đời còn rất trẻ đã trở thành biểu tượng về tài năng, bản lĩnh và tinh thần cống hiến. Đại tá Trương Hồng Anh là một trong những người như thế.

Ông ra đi khi mới 42 tuổi, đúng vào giai đoạn sung sức nhất của cuộc đời quân ngũ. Sự ra đi ấy khiến đồng đội, cấp trên và những người từng biết ông không khỏi tiếc nuối. Bởi trước lúc mất, ông được xem là một trong những cán bộ chỉ huy trẻ triển vọng nhất của quân đội, trưởng thành hoàn toàn từ thực tiễn chiến trường.

Trương Hồng Anh sinh năm 1948 tại huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Tuổi thơ của ông gắn liền với những năm tháng đất nước chìm trong khói lửa chiến tranh. Vùng đất Quảng Ngãi khi ấy là một trong những địa bàn ác liệt nhất miền Trung, nơi người dân thường xuyên phải sống trong cảnh bom rơi đạn nổ.

Chứng kiến quê hương bị tàn phá, nhiều người thân và đồng bào phải chịu cảnh mất mát, cậu thiếu niên Trương Hồng Anh sớm nuôi trong lòng khát vọng được cầm súng bảo vệ đất nước.

Năm 1958, khi mới 16 tuổi, ông rời ghế nhà trường để tham gia cách mạng. Quyết định ấy đã mở đầu  cho một hành trình quân ngũ kéo dài hơn một phần tư thế kỷ. Ông được biên chế vào Sư đoàn 2, đơn vị chủ lực nổi tiếng của Quân khu 5. Đây là môi trường chiến đấu khắc nghiệt, nơi những người lính trẻ phải trưởng thành rất nhanh nếu muốn tồn tại giữa chiến tranh. Ngay từ những năm đầu  quân ngũ, Trương Hồng Anh đã bộc lộ những tố chất đặc biệt của một người chỉ huy. Ông không phải người được đào tạo từ các học viện quân sự danh tiếng, nhưng lại sở hữu tư duy quân sự sắc bén, khả năng phán đoán tình huống nhanh và đặc biệt là sự gan dạ hiếm thấy. Đồng đội kể rằng trong nhiều trận đánh, ông luôn là người xuất hiện ở những nơi nguy hiểm nhất. Ông thích trực tiếp xuống đơn vị nắm tình hình hơn là chỉ ngồi trong sở chỉ huy. Chính điều đó giúp ông hiểu rất rõ thực tế chiến trường và đưa ra những quyết định sát với tình hình chiến đấu. Con đường binh nghiệp của Trương Hồng Anh gắn liền với nhiều chiến trường ác liệt bậc nhất miền Trung.

Ông tham gia trận Ba Gia năm 1965, một trong những chiến thắng vang dội của lực lượng vũ trang Khu 5 trước quân đội Sài Gòn. Sau đó là trận Vạn Tường, nơi quân giải phóng lần đầu  đọ sức quy mô lớn với lực lượng viễn chinh Mỹ. Rồi đến Đồng Dương, Nông Sơn, Trung Phước và hàng loạt chiến dịch khác trải dài suốt những năm chiến tranh. Mỗi chiến trường đi qua đều góp phần rèn luyện bản lĩnh của người sĩ quan trẻ tuổi. Từ một chiến sĩ bình thường, ông dần trở thành cán bộ chỉ huy được cấp trên tin tưởng giao nhiều nhiệm vụ quan trọng.

Năm 1964, khi mới 22 tuổi, Trương Hồng Anh đã giữ cương vị Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 90. Đây là điều rất hiếm trong điều kiện chiến tranh lúc bấy giờ, bởi để được giao chỉ huy một đơn vị cấp tiểu đoàn đòi hỏi năng lực và uy tín rất lớn. Những năm sau đó, ông tiếp tục trưởng thành qua nhiều cương vị khác nhau. Từ một người lính binh nhì, ông lần lượt được phong tới 13 cấp quân hàm chỉ trong chưa đầy hai thập niên quân ngũ. Đó là sự thăng tiến được xây dựng bằng mồ hôi, máu và những chiến công trên chiến trường.

Nhận xét về Trương Hồng Anh, Thượng tướng Nguyễn Chơn từng nói: “Trương Hồng Anh có năng khiếu quân sự bẩm sinh. Tuy chưa được đào tạo cơ bản nhưng chỉ huy chiến đấu rất sáng tạo. Đây là một cán bộ có bản lĩnh và dũng cảm hiếm có.” Lời đánh giá ấy được đưa ra bởi một vị tướng nổi tiếng nghiêm khắc và giàu kinh nghiệm trận mạc, vì thế càng cho thấy tài năng đặc biệt của Trương Hồng Anh. Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, ông tiếp tục tham gia nhiều chiến dịch quan trọng, trong đó có Chiến dịch Đường 9 – Nam Lào và chiến dịch giải phóng Đà Nẵng. Khi đất nước thống nhất, nhiều người nghĩ rằng những năm tháng chiến tranh của ông đã khép lại.

Nhưng lịch sử lại đưa ông đến một mặt trận mới. Cuối thập niên 1970, tập đoàn Khmer Đỏ liên tiếp gây hấn ở biên giới Tây Nam, đồng thời tiến hành các cuộc thảm sát quy mô lớn đối với nhân dân Campuchia. Quân đội Việt Nam buộc phải tham gia cuộc chiến nhằm bảo vệ biên giới và giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi thảm họa diệt chủng. Trương Hồng Anh được giao những trọng trách ngày càng lớn. Ông lần lượt giữ chức Trung đoàn trưởng rồi Sư đoàn trưởng. Dưới sự chỉ huy của ông, đơn vị tham gia nhiều trận đánh quan trọng trên chiến trường Campuchia. Một trong những trận đánh được nhắc đến nhiều nhất là trận tiến công căn cứ 547, cứ điểm được xem là phòng tuyến mạnh của Khmer Đỏ.

Sau khi trực tiếp khảo sát địa hình, Trương Hồng Anh đã đưa ra những điều chỉnh táo bạo trong phương án sử dụng hỏa lực pháo binh. Những thay đổi ấy giúp phá vỡ nhiều cụm phòng thủ then chốt của đối phương, mở đường cho bộ binh tiến lên và giành thắng lợi. Chiến công nối tiếp chiến công. Uy tín của người sư đoàn trưởng trẻ tuổi ngày càng được khẳng định. Thế nhưng chính chiến trường ấy lại trở thành nơi ông đi những bước cuối cùng của cuộc đời. Ngày 27/03/1984, sau khi kiểm tra chiến trường trở về, chiếc xe chở ông bất ngờ trúng phải bãi mìn do lực lượng Khmer Đỏ gài lại. Vụ nổ dữ dội khiến ông bị thương cực kỳ nghiêm trọng. Ngay sau đó, công tác cứu chữa được triển khai khẩn cấp. Trực thăng được huy động. Các bác sĩ giỏi nhất của mặt trận được điều động. Hàng trăm cán bộ, chiến sĩ tình nguyện hiến máu với hy vọng cứu sống người chỉ huy mà họ hết lòng kính phục. Nhưng mọi nỗ lực đều không thể giữ ông ở lại.

Ngày 02/04/1984, Đại tá Trương Hồng Anh qua đời. Ông ra đi khi mới 42 tuổi. Ra đi khi đang giữ cương vị Sư đoàn trưởng. Ra đi khi tài năng quân sự đang ở độ chín nhất. Nhiều đồng đội sau này vẫn tin rằng nếu còn sống, ông hoàn toàn có thể trở thành một trong những vị tướng nổi bật của quân đội trong thời kỳ hòa bình. Nhưng điều khiến mọi người nhớ đến Trương Hồng Anh không chỉ là những chiến công. Đó còn là hình ảnh của một người chồng, người cha giàu tình cảm. Giữa chiến trường Campuchia đầy khói lửa, ông vẫn đều đặn viết thư về cho gia đình. Trong một lá thư gửi vợ con vào dịp Tết, ông viết: “Em và con thương nhớ, cơn gió rét sẽ trôi qua, tia nắng ấm và làn gió lành sẽ đến. Mẹ con em hãy vui lên để mùa xuân yên lành.” Những dòng chữ giản dị ấy đã khiến nhiều người xúc động. Bởi phía sau người chỉ huy quả cảm là một trái tim luôn đau đáu hướng về mái ấm của mình. Ngày nay, Đại tá Trương Hồng Anh yên nghỉ tại Nghĩa trang Quân khu 5. Tên tuổi ông được đặt cho nhiều trường học, tuyến đường và công trình tại quê hương Quảng Ngãi.

Hơn bốn thập kỷ đã trôi qua kể từ ngày ông ra đi, nhưng trong ký ức đồng đội, ông vẫn là hình ảnh của một người chỉ huy trẻ tuổi, tài năng, dũng cảm và tận hiến.Cuộc đời ông không dài. Nhưng những gì ông để lại đủ để trở thành niềm tự hào của nhiều thế hệ quân nhân Việt Nam. Có những người lính trở về trong ngày chiến thắng. Có những người lính nằm lại nơi chiến trường. Nhưng tất cả họ đều sống mãi trong ký ức của dân tộc mà họ đã dành trọn tuổi xuân để bảo vệ. Và Đại tá Trương Hồng Anh là một trong những người như thế.