Đại tá Tư Cang: Huyền Thoại "Con Thoi" Trong Lòng Địch

Tư Cang là một trong những huyền thoại xuất sắc nhất của Tình báo Quốc phòng Việt Nam. Với tư duy nhạy bén, sự mưu trí và lòng dũng cảm phi thường, ông đã trực tiếp chỉ huy Cụm tình báo H.63 – "cụm tình báo chiến lược" lừng danh, nơi bảo vệ và truyền phát những tin tức vô giá từ nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn (Hai Trung) về căn cứ.

1. Người con đất Bà Rịa và ngã rẽ cuộc đời

Sinh ra tại xã Long Phước, huyện Long Đất (nay là thành phố Bà Rịa, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu), Nguyễn Văn Trí sớm giác ngộ cách mạng và tham gia Nam Bộ kháng chiến từ năm 1945.

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ 1954, ông tập kết ra Bắc và được tuyển chọn, đào tạo bài bản về nghiệp vụ tình báo. Đến năm 1961, ông nhận lệnh trở về miền Nam chiến đấu với bí danh Tư Cang.

2. "Thủ lĩnh" của Cụm tình báo chiến lược H.63

Năm 1962, đồng chí Tư Cang được giao nhiệm vụ Cụm trưởng Cụm tình báo H.63 (thuộc Phòng Tình báo M miền Nam). Nhiệm vụ cốt tử của ông là tổ chức một tuyến giao liên đặc biệt: vừa trực tiếp xâm nhập vào sào huyệt Sài Gòn để nhận tin tức từ các "điệp viên ẩn số" (tiêu biểu là Phạm Xuân Ẩn), vừa chỉ huy chuyển giao các tài liệu tuyệt mật đó về Chiến khu D an toàn.

• Mạng lưới "Thép": Dưới sự chỉ huy của ông, Cụm H.63 vận hành như một bộ máy hoàn hảo. Dù địch đánh phá ác liệt ở vùng "tam giác sắt" Củ Chi hay kiểm soát gắt gao các ngả đường vào Sài Gòn, các tài liệu quân sự tối mật về các chiến lược "Chiến tranh đặc biệt", "Chiến tranh cục bộ", bản đồ hành quân... vẫn được truyền về Trung ương đúng giờ, nguyên vẹn.

• Nguy hiểm cận kề: Không chỉ ngồi ở căn cứ, Tư Cang đã nhiều lần cải trang, đi qua hàng loạt đồn bốt gác để trực tiếp vào Sài Gòn gặp Phạm Xuân Ẩn. Cuộc gặp giữa hai nhà tình báo lỗi lạc tại các địa điểm công khai như Công viên Bách Tùng Diệp, nhà hàng hay quán cà phê luôn là những cuộc đấu trí nghẹt thở với vô số mật thám Mỹ - Ngụy xung quanh.

3. "Con thoi" hai đầu chiến tuyến

Lịch sử tình báo ghi nhận Tư Cang là một trường hợp đặc biệt: Vừa là một chỉ huy tình báo mưu trí trong lòng địch, vừa là một chiến sĩ biệt động dũng cảm trên chiến trường.

• Bảo vệ Phạm Xuân Ẩn: Ông là người hiểu rõ giá trị của điệp viên Phạm Xuân Ẩn nhất. Nhiều lần địch càn quét dữ dội vào căn cứ H.63, Tư Cang đã chỉ đạo đồng đội thà hy sinh bản thân chứ quyết không để lộ tuyến liên lạc, bảo vệ an toàn tuyệt đối cho Phạm Xuân Ẩn suốt hơn 10 năm.

• Chỉ huy Biệt động Sài Gòn: Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử (1975), đồng chí Tư Cang được giao nhiệm vụ Chính ủy Lữ đoàn Biệt động 316. Ông trực tiếp chỉ huy các mũi tiến công đánh chiếm cầu Rạch Chiếc – cây cầu huyết mạch mở đường cho quân đoàn chủ lực tiến thẳng vào giải phóng Sài Gòn.

4. Bút mực thay súng đạn những năm tháng cuối đời

Sau ngày đất nước thống nhất, Đại tá Tư Cang tiếp tục cống hiến cho Quân đội và Tình báo Quốc phòng. Khi nghỉ hưu, ông dành nhiều thời gian để viết sách, ghi lại những câu chuyện chân thực và cảm động về đồng đội.

Những tác phẩm của ông như "Tình báo Củ Chi", "Mặt trận giữa Sài Gòn", "Nước mắt ngày chiến thắng"... không chỉ có giá trị lịch sử cao mà còn tràn đầy tinh thần nhân văn và tình đồng chí sâu sắc.

Cuộc đời ông là hình ảnh thu nhỏ của người chiến sĩ tình báo Việt Nam: Thầm lặng, kiên cường, sẵn sàng xả thân vì độc lập của Tổ quốc, để lại một huyền thoại bất tử trong lòng nhân dân.