ĐẠI TÁ TƯ CANG: NGƯỜI CHỈ HUY HUYỀN THOẠI CỦA CỤM TÌNH BÁO H63 VÀ BÍ MẬT KHÔNG NẰM Ở MẬT MÃ

Nếu điệp viên hoàn hảo Phạm Xuân Ẩn được ví như một lưỡi dao sắc bén cắm sâu vào lòng địch, thì Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Tàu, bí danh Tư Cang, chính là người giữ vỏ bao và mài sắc lưỡi dao ấy.

Sinh năm 1928 tại Vũng Tàu, người chiến sĩ quân báo kiên trung từ thời chống Pháp đã bước vào cuộc chiến sinh tử chống Mỹ với tâm thế lẫy lừng của người chỉ huy Cụm tình báo chiến lược H63 — một trong những mạng lưới tình báo nổi tiếng và quả cảm nhất của cách mạng miền Nam. Tính đến năm 2026, vị đại tá huyền thoại đã bước sang tuổi 98 và hiện ông vẫn đang sống thanh thản, minh mẫn tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Đối với ông Tư Cang và những chiến sĩ nằm vùng, việc dấn thân vào mạng lưới này đồng nghĩa với việc đặt vào ngực bốn chữ khắc cốt ghi tâm: "Coi như chết rồi". Suốt những năm tháng khốc liệt, ông đã dẫn dắt một bộ máy tình báo vĩ đại gồm những tên tuổi kiệt xuất như Hai Trung (Phạm Xuân Ẩn), Tám Thảo, Mười Nho, Nguyễn Thị Ba, lập nên những chiến công lẫy lừng. Với những đóng góp đặc biệt xuất sắc, ông được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào năm 2005, cùng nhiều phần thưởng cao quý khác như Huân chương Quân công và Huân chương Chiến công.

Điều khiến H63 trở thành huyền thoại và nỗi khiếp sợ của kẻ thù không chỉ nằm ở những bản tin chiến lược, những cuộc thâm nhập nghẹt thở, hay việc chuyển dịch thành công gần 500 tài liệu mật và tuyệt mật về Trung ương. Kẻ thù không thể hiểu nổi vì sao một mạng lưới tình báo có thể bám trụ và tồn tại suốt nhiều năm ngay giữa lòng đô thị bị kiểm soát gắt gao như Sài Gòn. Bí mật lớn nhất của họ không nằm ở kỹ thuật mật mã tối tân, mà nằm trọn ở lòng dân. H63 chưa bao giờ chiến đấu một mình; họ sống giữa đời thường, ăn cơm cùng dân, ngủ trong nhà dân và được nhân dân che chở bằng chính tính mạng của mình.

Như ông Tư Cang từng khẳng định: "Bí mật lớn nhất của tình báo không nằm ở mật mã, mà nằm ở lòng dân".

Năm 1965, sau những thất bại nặng nề ở Bình Giã, Ba Gia, Đồng Xoài, quân Mỹ ồ ạt đổ bộ vào miền Nam, biến Sài Gòn thành nơi truy lùng cách mạng khốc liệt nhất. Lúc ấy, Thiếu tá Tư Cang nhận chỉ thị trực tiếp vào nội đô bám trụ và sống thử 10 ngày để đánh giá xem các cụm trưởng của ta có thể hoạt động trong thành được không. Hóa thân thành một người dân thành phố trong chiếc áo sơ mi, giày tây và sử dụng giấy thông hành giả, ông lặng lẽ đi từ Bến Cát, qua Lái Thiêu để tiến vào nội đô. Suốt một tuần sống tại cơ sở quần chúng ở số nhà 136B đường Gia Long và trực tiếp cùng điệp viên Phạm Xuân Ẩn quan sát tình hình, ông nhận ra một thành trì vô hình nhưng kiên cố đang tồn tại giữa lòng đô thị. Không hầm hào, không chiến lũy, không xe tăng đại bác, thành trì ấy chính là nhân dân. Những bà má Nam Bộ, những người lao động bình thường đã âm thầm nuôi giấu cán bộ dù biết nếu bị phát hiện sẽ phải đánh đổi bằng xương máu. Ở chiến khu, rừng cây che chở cách mạng; còn giữa Sài Sòn, chính nhân dân là hậu phương lớn nhất.

Câu chuyện minh chứng rõ nét nhất cho lá chắn thép này diễn ra vào đêm Xuân Mậu Thân 1968. Sau một trận đánh ở đường Đề Thám, một chiến sĩ giải phóng hy sinh, và địch tìm thấy mảnh giấy ghi địa chỉ số nhà 113 Cô Bắc trong túi áo anh. Cảnh sát vây bắt, t.r.a t.ấ.n dã man chị Nguyễn Thị Tươi và cài mật thám phục sẵn xung quanh nhà để chờ bắt các thành viên khác. Vài ngày sau, ông Tư Cang đi bộ đến địa điểm này để gặp cơ sở nắm tình hình. Từ xa, ông trông thấy bà cụ Lê Thị Tám, má ruột chị Tươi, đang ngồi vá áo trước cửa. Khác hẳn vẻ mừng rỡ như mọi khi, bà cụ ngẩng lên nhìn ông bằng ánh mắt nghiêm nghị, căng thẳng và lạ lẫm. Chỉ qua một ánh mắt nhìn nhau, người chiến sĩ tình báo lập tức hiểu tất cả. Ông không rẽ vào nhà, không chào hỏi mà lướt qua luôn như một người xa lạ trên đường. Sau này ông mới biết, bà cụ đã mang rổ quần áo ra trước cửa ngồi suốt nhiều ngày chỉ để canh chừng và phát tín hiệu cho ông, cứu nguy cho người chỉ huy và cả một mạng lưới tình báo chiến lược ngay trước mũi giặc.

Chính nhờ thế trận lòng dân vững chãi như bàn thạch ấy, lưới tình báo H63 mới có thể tồn tại ngay tại trung tâm đầu não của chính quyền Sài Gòn, lấy được những nguồn tin tối mật như kế hoạch của tướng Westmoreland, hay bức điện mật của Tổng thống Mỹ G. Ford gửi Nguyễn Văn Thiệu thông báo chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam đã chấm dứt. Không chỉ xuất sắc trên mặt trận thầm lặng, ông Tư Cang còn trực tiếp ghi dấu ấn vào những giờ phút vinh quang của dân tộc khi đảm nhận vai trò Chính ủy Lữ đoàn 316 đặc công biệt động, chỉ huy đánh chiếm cầu Rạch Chiếc trong Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975, dọn đường cho đại quân tiến vào giải phóng Sài Gòn.

Sau ngày đất nước thống nhất, trong khi người đồng đội thân thiết Phạm Xuân Ẩn đã qua đời vào năm 2006, Đại tá Tư Cang vẫn tiếp tục sống để kể lại câu chuyện về 28 chiến sĩ H63 đã ngã xuống và những người đồng đội đã hy sinh một phần thân thể cho ngày hội non sông. Ở tuổi gần bách niên, người cận vệ già của nền tình báo Việt Nam vẫn vẹn nguyên phong thái ung dung, sang trọng nhưng vô cùng ấm áp. Ông luôn nhắc nhở thế hệ sau về bài học cốt lõi của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Tình báo cũng như mọi việc khác đều phải dựa vào dân", bởi suy cho cùng, người giữ nước mạnh nhất không phải là người cầm súng giỏi nhất, mà là người được nhân dân dang tay che chở.