Đại tá Vũ Tâm: Người chiến sĩ quyết tử ở trận đánh chợ Đồng Xuân

Đại tá Vũ Tâm: Người chiến sĩ quyết tử ở trận đánh chợ Đồng Xuân

Trận đánh ở khu chợ Đồng Xuân ngày 14/2/1947 là trận cuối cùng và ác liệt nhất của Trung đoàn Thủ Đô trong Liên khu I; là một trong những trận đánh tiêu biểu cho tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” của các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô. Dù đã được lịch sử xác nhận và ghi chép khá đầy đủ, nhưng khi được nghe Đại tá Vũ Tâm, là người trực tiếp tham gia trận đánh lịch sử, ngày 14/2/1947, tại chợ Đồng Xuân kể lại, mới thấy rõ hơn không khí chiến đấu sôi sục và mãnh liệt của nhân dân ta thời bấy giờ.

Những ngày này 70 năm về trước, cả Hà Nội sục sôi trước vận mệnh của Tổ quốc. Theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Hà Nội thay mặt cả nước nổ phát súng đầu tiên, mở đầu cho cuộc kháng chiến trường kỳ 9 năm của toàn dân tộc, vì độc lập tự do. Trong những ngày ấy, địa danh chợ Đồng Xuân luôn được nhắc đến với những dấu ấn của trận chiến Hà Nội mùa Đông năm 1946. Tôi có may mắn được gặp Đại tá Vũ Tâm, nguyên Trung đội trưởng Trung đội tự vệ giữ chợ Đồng Xuân, Liên khu I, là người trực tiếp tham gia trận đánh lịch sử ngày 14/2/1947 tại chợ Đồng Xuân. Dù đã ở tuổi “xưa nay hiếm” - 90 tuổi, nhưng bác vẫn giữ trong ký ức của mình tinh thần “Quyết tử cho tổ quốc quyết sinh” và đầy tự hào khi kể lại những câu chuyện năm ấy.

Tối 19/12/1946, khi tiếng súng ở Pháo đài Láng bắn vào Thành Hà Nội báo hiệu toàn quốc kháng chiến cũng là lúc tại Liên khu I diễn ra nhiều trận đánh tiến công vào quân địch. Mỗi nóc nhà, góc phố đều trở thành chiến lũy trong trận chiến giữa ta và địch. Hai giờ sáng, 22/12/1946, Ủy ban Kháng chiến khu Đồng Xuân điều Trung đội công nhân bến xe về giữ chợ Đồng Xuân. Ông Tâm được giữ chức Trung đội trưởng tự vệ chỉ huy anh em tổ chức thành một trận địa vững chắc.

Ngày 6/1/1947, Trung đoàn quyết tử Liên khu I thành lập, Trung đội giữ chợ Đồng Xuân của ông Tâm nằm trong đội hình của Trung đoàn, biên chế về Tiểu đoàn 101 Đồng Xuân (lúc này ông làm Tiểu đội trưởng Tiểu đội 1, Trung đội 1). Thực hiện mệnh lệnh, chợ phải đào hầm hào, làm ụ súng, lô cốt. Ông bảo: Chiến đấu trong phố, mục tiêu được che giấu vì có nhiều nhà, mỗi nhà là một ụ chiến đấu vững chắc. Còn chợ Đồng Xuân, rộng hơn 1.000m2, mục tiêu lồ lộ, chỉ che đậy bởi một mái tôn mỏng manh, đạn súng trường bắn thủng. Trung đội phải đào hố cá nhân dưới gầm phản thịt để trú ẩn bảo đảm an toàn. Ngoài ra, để có thể vận động, anh em còn phải đào các đường hào tạo thành đường cơ động khi chiến đấu.

Sống lại những ngày tháng chiến đấu, ông Tâm nhớ lại, thời gian đó, đánh nhau đến ngày 6/1/1947, thì quân số Trung đoàn chỉ còn lại 600, tiểu đoàn chỉ còn lại 150 người, và trung đội giữ chợ của ông chỉ còn 15 người. Với quân số ít như thế, để động viên tinh thần chiến đấu của Bộ đội, Trung đoàn đã làm buổi Lễ quyết tử cho tổ quốc quyết sinh tại rạp chiếu phim phố Hàng Bạc.

“Hôm đó, trước bàn thờ Tổ quốc, khói trầm nghi ngút, có ảnh bác Hồ, có quốc kỳ, trước mặt là những vũ khí rất thô sơ lựu đạn, cuốc, thuổng,...để nói lên những thứ mà chúng tôi tham gia. Đồng chí Vũ Lăng, tiểu đoàn phó, thay mặt Trung đoàn đọc Tuyên thệ như sau: “Hôm nay, chúng ta làm lễ khai sinh ra đội quân quyết tử, chúng ta thề sống chết bảo vệ thủ đô, chúng ta còn, Thủ đô sẽ không bao giờ mất. Xin thề! Xin thề! Xin thề!” Đó là lời thề mà còn vang mãi bên tôi đến tận bây giờ”, Đại tá Vũ Tâm kể.

Đại tá Vũ Tâm bộc bạch: "Trải qua hơn 1 tháng với biết bao gian nan, thiếu thốn, hiểm nghèo, để chiến đấu giam chân địch giữa lòng Thủ đô, Trung đoàn Liên khu I đã được Bác Hồ gửi thư động viên. Chúng tôi vô cùng xúc động, vui mừng phấn khởi khi được Bác Hồ gọi là “các em”. Điều này nói lên lòng thương yêu, quý mến sâu sắc của Bác Hồ đối với các chiến sỹ. Lời thư Bác Hồ viết: Các em là đội cảm tử. Các em quyết tử để Tổ quốc quyết sinh. Bức thư của Bác đã đem lại cho các chiến sỹ, cán bộ Trung đoàn chúng tôi nhiều tình cảm, suy nghĩ và nghị lực mới".

Và ngày 14/2/1947, đã diễn ra trận đánh ác liệt nhất giữa các chiến sĩ Tiểu đoàn 101, Trung đoàn Thủ đô (đổi tên từ Trung đoàn Liên khu I) với quân Pháp. Đây là trận đánh lớn nhất của Liên khu I trong suốt 60 ngày đêm kìm chân địch tại Hà Nội. Trận đánh ở chợ Đồng Xuân được lịch sử Thủ đô xác nhận là một trong những trận đánh lớn nhất của Hà Nội, trận đánh có nhiều cái nhất, đó là: Quân địch sử dụng đội quân đông nhất và tinh nhuệ nhất; địch sử dụng binh hỏa lực mạnh nhất, pháo binh, máy bay nhồi bom, và trước đó 3 ngày 11, 12, 13/2, chúng đã bắn phá vào chợ Đồng Xuân; trận đánh kéo dài nhất (đánh từ 5h sáng đến 22h đêm); trận đánh có thương vong của cả ta và địch nhiều nhất (địch thương vong gần 200 tên; 4 xe tăng địch bị phá hủy, còn ta toàn tiểu đoàn chỉ còn 130 người và chợ Đồng Xuân chỉ còn 10 người). Trong trận đánh ngày 14/2, Trung đoàn đã hy sinh 15 đồng chí, bị thương 19 đồng chí.

Lúc đó, không khí ở Liên khu I, II, III rất ác liệt. Các chiến sĩ cảm tử đều thực hiện lời kêu gọi của Bác Hồ “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” nên chỗ nào cũng chiến đấu quên mình. “Chúng tôi đã sống "4 tại chỗ": Ăn tại chỗ, ngủ tại chỗ, chiến đấu tại chỗ và chết chôn tại chỗ”, ông Vũ Tâm nghẹn ngào kể lại.

Trận chiến đấu ở chợ Đồng Xuân là một trong những trận đánh oanh liệt nhất của chúng ta trong 2 tháng đầu kháng chiến ở Thủ đô và cũng là trận cuối cùng của Trung đoàn Thủ đô trong nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ Thủ đô, bảo vệ Liên khu I Hà Nội.