Đại thi hào Nguyễn Du - Danh nhân văn hóa thế giới (1)

Trong dòng chảy văn hiến của dân tộc, Đại thi hào Nguyễn Du tỏa sáng như một đỉnh cao kết tinh rực rỡ của trí tuệ, tâm hồn và bản sắc văn hóa Việt. Sự nghiệp văn chương đạt đến đỉnh cao và di sản tư tưởng nhân văn sâu sắc của ông đã vượt qua giới hạn thời đại, trở thành tài sản tinh thần vô giá của dân tộc. Đặc biệt, tác phẩm “Truyện Kiều” của Nguyễn Du đã góp phần đưa văn học Việt Nam vượt ra khỏi bờ cõi của một quốc gia, trở thành một phần của tinh hoa của văn hóa nhân loại, ghi dấu ấn văn học Việt Nam trên thi đàn quốc tế.

Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du, xã Tiên Điền, tỉnh Hà Tĩnh.Nguyễn Du tên chữ là Tố Như, hiệu là Thanh Hiên, sinh năm Ất Dậu (1765), niên hiệu Cảnh Hưng triều vua Lê Hiển Tông, tại phường Bích Câu - Thăng Long (Hà Nội), trong một gia đình có truyền thống yêu chuộng văn chương và nghệ thuật, nhiều đời làm quan to dưới triều vua Lê, chúa Trịnh. Mồ côi cha mẹ từ khi còn nhỏ, chứng kiến sự suy tàn của triều Lê - Trịnh và những cuộc binh biến liên miên cuối thế kỷ XVIII, ông trải qua nhiều năm lưu lạc, sống giữa nhân dân, thấm thía nỗi khổ của kiếp người trong xã hội đầy bất ổn. Chính những trải nghiệm ấy, đã định hình tư tưởng và cảm hứng sáng tác của Nguyễn Du. Ông không nhìn cuộc đời từ đỉnh cao quyền lực, mà từ nỗi đau của con người nhỏ bé trước cơn bão lịch sử. Dù sau này ra làm quan dưới triều Nguyễn, Nguyễn Du vẫn mang trong mình nhiều day dứt, trăn trở, để rồi tất cả lắng đọng thành chiều sâu nhân bản trong các sáng tác văn chương.

Đại thi hào Nguyễn Du để lại cho hậu thế nhiều tác phẩm văn chương cả chữ Hán và chữ Nôm, bao gồm: Thanh Hiên thi tập, Nam Trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục, Văn tế thập loại chúng sinh, Thác lời trai phường nón, Sinh tế Trường Lưu nhị nữ… và nổi tiếng nhất là Truyện Kiều. Truyện Kiều của Nguyễn Du, nguyên tác là "Đoạn trường tân thanh", là kiệt tác truyện thơ Nôm lục bát gồm 3.254 câu, dựa trên cốt truyện Trung Quốc "Kim Vân Kiều truyện" nhưng thực chất là bức tranh hiện thực rộng lớn về xã hội phong kiến Việt Nam đương thời. Tác phẩm kể về 15 năm lưu lạc đầy bi kịch của Thúy Kiều.

Về giá trị hiện thực, Truyện Kiều đã lột tả bộ mặt đen tối, bất công, tàn bạo của chế độ phong kiến Việt Nam; phơi bày nỗi khổ đau đến cùng cực, nhất là người phụ nữ; là lời tố cáo đanh thép các thế lực tàn bạo chà đạp lên nhân phẩm, quyền sống; vạch trần sức mạnh ghê gớm của đồng tiền có thể “đổi trắng thay đen”, biến con người thành hàng hóa bị mua bán, đổi chác. Về giá trị nhân đạo, đó là tiếng nói bênh vực con người, đề cao tình yêu tự do, khát vọng công lý, ngợi ca lòng hiếu thảo, trái tim nhân hậu, đức vị tha, thủy chung, chí khí anh hùng. Về nghệ thuật, Nguyễn Du đã kết hợp tài tình ngôn ngữ bác học với lời ăn tiếng nói dân gian, nâng tiếng Việt và thể thơ lục bát lên tới đỉnh cao, làm giàu cho ngôn ngữ dân tộc. Sinh thời, Tổng Bí thư Trường Chinh đã khẳng định:“Truyện Kiều là một áng văn kiệt tác mà dân tộc ta lấy làm tự hào một cách chính đáng. Với lời thơ rất đẹp, tác phẩm nghệ thuật đó đã tố cáo một cách hùng hồn chế độ bất công của thời phong kiến, nhất là đối với phụ nữ và đấu tranh cho chủ nghĩa nhân đạo, cho tình yêu chân chính của con người”.