Đại tư mã Lê Sát – Vị hổ tướng uy dũng, trụ cột quân sự xuất chúng của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (mất năm 1433).
Một tấm gương danh tướng tài ba, bậc khai quốc công thần hàng đầu và là vị Đại tư mã nắm giữ quyền lực tối cao trong giai đoạn đầu của triều Hậu Lê – người đã kề vai sát cánh cùng Lê Lợi vượt qua bao hiểm nguy chốn chiến trường chính là Đại tư mã Lê Sát – Vị hổ tướng uy dũng, trụ cột quân sự xuất chúng của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (mất năm 1433).
Xuất thân hào trưởng và cơ duyên phò tá nghĩa quân Lam Sơn
Lê Sát sinh ra tại làng Lam Sơn, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Ông sinh ra trong một gia đình hào trưởng địa phương, có truyền thống thượng võ và võ nghệ cao cường.
Ngay từ những ngày đầu tiên khi Bình Định Vương Lê Lợi phất cờ khởi nghĩa chống lại ách đô hộ tàn bạo của nhà Minh (năm 1418), Lê Sát đã là một trong những người đầu tiên hăng hái tham gia, đem hết tâm sức và lực lượng ra phò tá chủ soái.
Nhờ tính cách cương trực, gan dạ và tài thao lược quân sự xuất chúng, Lê Sát nhanh chóng khẳng định được vị trí then chốt trong bộ chỉ huy tối cao của nghĩa quân Lam Sơn.
Trận chiến sinh tử và những chiến công hiển hách
Trong suốt 10 năm nếm mật nằm gai gian khổ (1418 – 1427), Lê Sát luôn có mặt ở những điểm nóng hiểm nguy nhất của chiến trường:
Sát cánh cùng chủ soái trong vòng vây: Ông là một trong những cận tướng kề vai sát cánh bên Lê Lợi trong những lần nghĩa quân bị giặc Minh dồn đuổi lên núi Chí Linh, chịu cảnh đói rét, thiếu lương thực nhưng vẫn giữ trọn khí tiết chiến đấu.
Tướng tiên phong bách chiến bách thắng: Lê Sát trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh lớn, đánh tan các đạo quân càn quét của giặc Minh tại Thanh Hóa, Nghệ An và các tỉnh miền Bắc.
Chiến dịch Chi Lăng - Xương Giang (1427): Ông đóng vai trò là một trong những chủ tướng điều phối các mũi tiến công chiến lược, góp phần quyết định vào chiến thắng vĩ đại đập tan 10 vạn viện binh giặc Minh, buộc kẻ thù phải đầu hàng.
Bậc công thần khai quốc và quyền lực tối cao thời trẻ tuổi của vua Lê Thái Tông
Sau khi nước nhà hoàn toàn độc lập, triều đại Hậu Lê chính thức được thành lập (1428), Lê Sát được phong tước hiệu cao quý, xếp vào hàng khai quốc công thần bậc nhất.
Khi Vua Lê Lợi băng hà vào năm 1433, vị vua kế vị là Lê Thái Tông lúc bấy giờ còn quá nhỏ tuổi (mới 11 tuổi).
Trước khi qua đời, Lê Lợi đã trao trọn trọng trách phò tá vua trẻ và điều hành triều chính cho Lê Sát (phong chức Đại tư mã đứng đầu triều đình) cùng các đại thần cốt cán khác.
Trong những năm đầu nắm quyền nhiếp chính, Lê Sát đã thể hiện tinh thần trách nhiệm cao độ, giữ gìn kỷ cương phép nước, củng cố lực lượng quân đội và duy trì sự ổn định cho đất nước non trẻ.
Tuy nhiên, do tính tình quá mức cương trực, thẳng thắn và có phần chuyên quyền trong việc quản lý triều chính, ông đã vướng vào mâu thuẫn với một số quan lại trong triều và khiến nhà vua e dè. Năm 1433, do sự khép tội vượt quyền, ông bị triều đình tước bỏ chức tước. Dù vậy, những cống hiến to lớn của ông cho nền độc lập dân tộc là điều không thể phủ nhận.
Di sản và sự nhìn nhận của lịch sử
Lê Sát là một trong những vị danh tướng vĩ đại nhất của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Cuộc đời ông gắn liền với những chiến công vang dội, góp công lớn cùng Lê Lợi và các công thần khác dựng nên cơ nghiệp hoàng kim cho triều đại Hậu Lê.
Hậu thế đời sau luôn trân trọng ghi nhận Lê Sát là một vị tướng trung can nghĩa đảm, hiến dâng trọn đời mình cho sự nghiệp giải phóng và bảo vệ giang sơn Đại Việt.
