Đại tướng Đoàn Khuê – Người thanh niên Quảng Trị đến với cách mạng
Từ năm 1939, khi mới 16 tuổi, Đoàn Khuê đã tham gia phong trào cách mạng ở quê hương Quảng Trị. Những năm tháng bị tù đày không khuất phục được ý chí của người thanh niên yêu nước, mà trở thành một phần quan trọng trong quá trình hình thành bản lĩnh của vị tướng sau này.
Đại tướng Đoàn Khuê, bí danh Võ Tiến Trình, sinh ngày 29/10/1923 tại làng Gia Đẳng, xã Triệu Tân, nay thuộc xã Triệu Lăng, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Ông sinh trưởng trên vùng đất có truyền thống yêu nước và đấu tranh cách mạng. Chính môi trường ấy đã góp phần hình thành tinh thần yêu nước và ý thức đấu tranh của người thanh niên Đoàn Khuê.
Năm 1939, khi mới 16 tuổi, Đoàn Khuê tham gia phong trào Thanh niên phản đế ở phủ Triệu Phong. Đây là bước ngoặt đầu tiên trong cuộc đời hoạt động cách mạng của ông. Ở tuổi còn rất trẻ, ông đã lựa chọn con đường đấu tranh chống chế độ thuộc địa, tham gia tuyên truyền, vận động và xây dựng cơ sở cách mạng.
Hoạt động cách mạng trong thời kỳ này luôn tiềm ẩn nguy cơ bị bắt. Năm 1940, Đoàn Khuê bị thực dân Pháp bắt và kết án tù. Ông bị giam tại nhà lao Quảng Trị, sau đó bị đưa đến nhà đày Buôn Ma Thuột. Tổng cộng, ông trải qua hơn 5 năm bị giam giữ, đày ải.
Nhà tù thực dân là nơi thực dân Pháp tìm cách đàn áp và làm suy yếu phong trào cách mạng. Tuy nhiên, với Đoàn Khuê, những năm tháng tù đày lại trở thành thời gian rèn luyện ý chí. Theo các tư liệu chính thống, dù bị tra tấn và đối xử khắc nghiệt, ông vẫn giữ vững khí tiết, không chịu khuất phục và trung thành với lý tưởng cách mạng.
Sau khi thoát khỏi nhà tù, Đoàn Khuê trở về hoạt động cách mạng. Ông tham gia xây dựng cơ sở ở Quảng Bình và tiếp tục được giao những nhiệm vụ quan trọng trong phong trào Việt Minh. Tháng 6/1945, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, đồng thời giữ cương vị Chủ nhiệm Mặt trận Việt Minh tỉnh Quảng Bình.
Đây là thời điểm phong trào cách mạng đang phát triển nhanh chóng, chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Từ một thanh niên tham gia phong trào ở Quảng Trị, Đoàn Khuê đã trở thành cán bộ có kinh nghiệm hoạt động và được giao trách nhiệm ở cấp tỉnh.
Điểm đáng chú ý trong giai đoạn đầu đời của Đoàn Khuê là quá trình trưởng thành gắn chặt với thực tiễn. Ông không bước vào quân đội từ một vị trí chỉ huy cao cấp mà đi lên từ phong trào cách mạng, qua nhà tù, cơ sở quần chúng và công tác Việt Minh.
Những năm 1939–1945 đã tạo nền tảng cho toàn bộ sự nghiệp sau này của Đoàn Khuê. Bản lĩnh được rèn luyện trong tù đày, kinh nghiệm tổ chức phong trào và sự kiên định về chính trị trở thành những phẩm chất nổi bật của ông trong suốt các cuộc kháng chiến sau này.
