ĐẠI TƯỚNG HOÀNG VĂN THÁI

Một câu chuyện về những tấm bản đồ, những đêm không ngủ và bản lĩnh của người tham mưu trưởng giữa chiến trường Tây Bắc

Cuối năm 1953.Tin quân Pháp nhảy dù xuống Điện Biên Phủ đến với Bộ Tổng Tư lệnh.Một thung lũng xa xôi giữa núi rừng Tây Bắc bất ngờ trở thành nơi quân Pháp xây dựng một tập đoàn cứ điểm lớn, với tham vọng biến nơi đây thành một “pháo đài” án ngữ Tây Bắc.Ở Việt Bắc, những người chỉ huy bắt đầu tính toán.Điện Biên Phủ có thể trở thành một trận quyết chiến.Và một trong những người được giao nhiệm vụ chuẩn bị cho trận quyết chiến ấy là Thiếu tướng Hoàng Văn Thái - người từng là Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.Ngày 26/11/1953, ông dẫn đầu đoàn cán bộ tiền phương lên Tây Bắc nghiên cứu thực địa. Đến ngày 6/12, Bộ Chính trị quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ, giao Đại tướng Võ Nguyên Giáp làm Tư lệnh kiêm Bí thư Đảng ủy chiến dịch; Hoàng Văn Thái là Tham mưu trưởng.Từ giây phút ấy, cuộc đời của người tướng tham mưu gắn chặt với một thung lũng Điện Biên Phủ.

NHỮNG TẤM BẢN ĐỒ TRONG HANG THẨM PÚA: Ngày 6/12/1953, đoàn cán bộ tiền phương đến hang Thẩm Púa.Trước mắt họ là một chiến trường rộng lớn.Những dãy núi bao quanh lòng chảo.Những con đường vận chuyển.Những vị trí quân Pháp đang xây dựng.Tất cả phải được nghiên cứu thật kỹ.Bởi trong một chiến dịch lớn, mỗi quyết định đều liên quan đến hàng vạn con người.Hoàng Văn Thái khi ấy không phải người trực tiếp cầm súng xông lên phía trước.Công việc của ông là nhìn toàn bộ chiến trường.Địch đang ở đâu?Ta có những lực lượng nào?Đường vận chuyển ra sao?Pháo binh bố trí thế nào?lực lượng bộ binh sẽ tiến công theo hướng nào?Và quan trọng nhất:Đánh bằng cách nào để giành thắng lợi?Những câu hỏi ấy không thể trả lời bằng cảm tính.Chúng phải được trả lời bằng bản đồ, số liệu, trinh sát, kinh nghiệm và những cuộc họp kéo dài trong điều kiện chiến trường vô cùng gian khổ.Hoàng Văn Thái cùng Bộ Chỉ huy chiến dịch phải biến những thông tin rời rạc thành một kế hoạch có thể thực hiện trên chiến trường.

KHI NGƯỜI CHỈ HUY PHẢI THAY ĐỔI QUYẾT ĐỊNH: Ban đầu, phương án tác chiến được xây dựng theo tư tưởng “đánh nhanh, thắng nhanh”.Hoàng Văn Thái cũng từng ủng hộ phương án này, nhưng trong quá trình chuẩn bị, những khó khăn ngày càng hiện rõ.Đưa pháo vào trận địa đã khó.Bảo đảm hậu cần cho một chiến dịch lớn giữa núi rừng Tây Bắc còn khó hơn.Đặc biệt, tập đoàn cứ điểm của Pháp ngày càng được củng cố.Thực tế chiến trường đặt ra những câu hỏi mà trên bản đồ không thể hiện hết.Rồi một quyết định lịch sử được đưa ra.Thay đổi phương châm tác chiến.Từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.Đó là một trong những quyết định có ý nghĩa đặc biệt đối với thắng lợi của Chiến dịch Điện Biên Phủ.Và với những người làm công tác tham mưu như Hoàng Văn Thái, thay đổi ấy đồng nghĩa với việc phải bắt đầu lại hàng loạt công việc.Lại tính toán.Lại bố trí.Lại chuẩn bị.Lại tổ chức vận chuyển.Lại xây dựng trận địa.Không ai có thể biết chắc chiến dịch sẽ kéo dài bao lâu.Nhưng họ biết một điều:Không thể đem sinh mạng của hàng vạn chiến sĩ đánh đổi cho một quyết định nóng vội.

A1 - MỘT NGỌN ĐỒI, MỘT TRẬN ĐÁNH: Ngày 30/3/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ bước vào đợt tiến công thứ hai.Ở phía Đông lòng chảo, những cứ điểm kiên cố của quân Pháp trở thành mục tiêu quyết liệt.Trong đó có A1.A1 không chỉ là một điểm cao.Nó là một mắt xích quan trọng trong hệ thống phòng thủ phía Đông của tập đoàn cứ điểm.Nếu A1 bị đánh chiếm, thế phòng thủ của Pháp sẽ bị uy hiếp nghiêm trọng.Nhưng A1 không dễ dàng bị khuất phục.Cuộc chiến kéo dài.Nhiều đợt tiến công gặp khó khăn.Bộ đội ta phải đối mặt với một hệ thống công sự được tổ chức chặt chẽ.Đây trở thành một trong những trận đánh ác liệt, khó khăn và kéo dài nhất của toàn bộ chiến dịch.Trong sở chỉ huy, những báo cáo từ chiến trường liên tục được gửi về.Một vị trí chưa chiếm được.Một đơn vị cần củng cố.Một hướng tiến công cần điều chỉnh.Mỗi thông tin đều có thể làm thay đổi cách xử trí tiếp theo.Và ở đó, vai trò của người tham mưu trưởng trở nên đặc biệt quan trọng.Hoàng Văn Thái phải giữ cho Bộ Chỉ huy nhìn thấy toàn bộ chiến trường, chứ không chỉ một trận đánh.

NGƯỜI GIỮ NHỊP CHO MỘT CHIẾN DỊCH: Chiến tranh thường được kể bằng những khoảnh khắc hào hùng.Một chiến sĩ lao lên phía trước.Một lá cờ tung bay.Một cứ điểm bị đánh chiếm.Nhưng phía sau mỗi khoảnh khắc ấy là hàng nghìn quyết định âm thầm.Đó là công việc của những người tham mưu.Họ không nhất thiết xuất hiện ở nơi nguy hiểm nhất.Nhưng họ phải hiểu nơi đó đang diễn ra điều gì.Hoàng Văn Thái chính là một người như vậy.Ông phải liên tục tổng hợp tình hình từ các đơn vị, đánh giá khả năng của ta và địch, tham gia đề xuất cách xử trí với Bộ Chỉ huy chiến dịch.Những ngày đầu tháng 4, sau đợt tiến công thứ hai, chính cơ quan tham mưu nhận thấy quân ta đang đứng trước những khó khăn mới và phải khẩn trương nghiên cứu biện pháp khắc phục.Đó là một cuộc chiến không chỉ thử thách lòng dũng cảm.Nó thử thách khả năng suy nghĩ trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

7 THÁNG 5 NĂM 1954: Rồi ngày ấy đến.Chiều 7/5/1954.Sau 56 ngày đêm chiến đấu, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị đánh bại.Lá cờ chiến thắng tung bay trên nóc hầm chỉ huy của quân Pháp.Một chiến dịch đi vào lịch sử.Một dân tộc nhỏ bé đã đánh bại một tập đoàn cứ điểm được xây dựng với ý đồ trở thành pháo đài bất khả xâm phạm.Đứng sau chiến thắng ấy là hàng vạn người lính.Là dân công hỏa tuyến.Là những đoàn xe vận tải.Là những người mở đường.Là những người kéo pháo.Là những người giữ thông tin liên lạc.Và là cả một hệ thống chỉ huy tham mưu đã ngày đêm tính toán từng bước đi của chiến dịch.Trong đó có Hoàng Văn Thái người tham mưu trưởng đứng bên cạnh Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp trong suốt chiến dịch lịch sử ấy.

MỘT VỊ TƯỚNG KHÔNG CHỈ ĐƯỢC NHỚ BỞI QUÂN HÀM: Sau Điện Biên Phủ, Hoàng Văn Thái tiếp tục đi qua nhiều chiến trường lớn của cuộc kháng chiến chống Mỹ.Ông từng vào miền Nam, giữ cương vị Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu 5; tham gia lãnh đạo, chỉ đạo Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968; sau Hiệp định Paris trở lại Bộ Tổng Tham mưu, phụ trách tác chiến và chi viện chiến trường, tham gia xây dựng kế hoạch chiến lược giải phóng miền Nam.Năm 1980, ông được phong quân hàm Đại tướng.Nhưng khi nhắc đến ông, nhiều người vẫn nhớ trước hết đến hình ảnh một người tướng gắn với công tác tham mưu.Một người có thể ngồi trước bản đồ hàng giờ.Một người phải cân nhắc giữa những phương án tưởng như chỉ khác nhau vài dòng chữ, nhưng phía sau đó là sinh mạng của hàng nghìn con người.Một người hiểu rằng:Trong chiến tranh, sự táo bạo là cần thiết, nhưng sự thận trọng đúng lúc cũng có thể cứu cả một chiến dịch.

ĐIỀU CÒN LẠI SAU CHIẾN THẮNG: Nhiều năm sau, Điện Biên Phủ đã trở thành một địa danh lịch sử.Những chiến hào năm xưa phủ màu thời gian.Những ngọn đồi từng đỏ lửa nay đã xanh cây.Nhưng nếu nhìn lại câu chuyện của Đại tướng Hoàng Văn Thái, người ta sẽ thấy một khía cạnh khác của chiến thắng.Chiến thắng không chỉ được làm nên bởi người dũng cảm ngoài chiến hào.Nó còn được làm nên bởi những con người biết nghĩ trước một bước, chuẩn bị trước một bước và nhìn xa hơn một trận đánh.Hoàng Văn Thái là một trong những người như thế.

Từ một trong 34 đội viên đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, ông trở thành Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, rồi là Tham mưu trưởng của Chiến dịch Điện Biên Phủ và sau này là Đại tướng.Cuộc đời ông vì thế có thể được kể bằng nhiều chiến dịch.Nhưng có lẽ, Điện Biên Phủ năm 1954 vẫn là một trong những chương đẹp nhất.Bởi ở đó, giữa núi rừng Tây Bắc, một người tướng không trực tiếp đứng ở tuyến đầu đã góp phần giữ nhịp cho một chiến dịch mà cả dân tộc đặt vào đó niềm hy vọng.Và khi tiếng súng cuối cùng vang lên vào ngày 7/5/1954, phía sau chiến thắng ấy là một bài học vẫn còn nguyên giá trị:Có những người làm nên lịch sử bằng một lần xung phong.Có những người làm nên lịch sử bằng một quyết định.Và có những người làm nên lịch sử bằng hàng nghìn giờ suy nghĩ âm thầm phía sau chiến trường.Đại tướng Hoàng Văn Thái là một người như thế.