Đại tướng Hoàng Văn Thái – Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đứng trước muôn vàn khó khăn. Chính quyền cách mạng còn non trẻ, lực lượng vũ trang vừa được xây dựng, trong khi nguy cơ chiến tranh ngày càng hiện hữu.

Trong hoàn cảnh ấy, một quân đội muốn chiến đấu hiệu quả không chỉ cần những người trực tiếp cầm súng mà còn cần một cơ quan có khả năng nắm tình hình, xây dựng kế hoạch, tổ chức lực lượng và điều hành tác chiến.

Ngày 7/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh giao cho Hoàng Văn Thái nhiệm vụ tổ chức Bộ Tổng Tham mưu và đảm nhiệm chức vụ Tổng Tham mưu trưởng.

Đó là một nhiệm vụ đặc biệt nặng nề.

Bộ Tổng Tham mưu lúc ấy chưa có đầy đủ tổ chức, phương tiện và đội ngũ cán bộ chuyên môn. Nhưng từ một cơ quan còn rất sơ khai, Hoàng Văn Thái cùng các đồng chí từng bước xây dựng hệ thống tham mưu quân sự của quân đội cách mạng.

Công việc của ông không chỉ nằm trên bản đồ hay trong những bản kế hoạch.

Ông phải nắm địch.

Nắm ta.

Nắm địa hình.

Nắm khả năng của từng đơn vị.

Và quan trọng nhất là phải biến những thông tin rời rạc trên chiến trường thành những quyết định có thể giúp quân đội chiến đấu hiệu quả.

Cuối năm 1946, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ.

Các thành phố và làng mạc bước vào chiến tranh.

Quân đội Pháp có ưu thế lớn về vũ khí và phương tiện chiến tranh.

Quân đội Việt Nam phải dựa vào địa hình, lòng dân, cách đánh linh hoạt và khả năng tổ chức lực lượng để từng bước chống lại đối phương.

Hoàng Văn Thái cùng Bộ Tổng Tham mưu bắt đầu bước vào một thời kỳ thử thách lớn.

Mùa đông năm 1947, quân Pháp mở cuộc tiến công quy mô lớn lên Việt Bắc với ý đồ đánh phá căn cứ đầu não của cuộc kháng chiến.

Hoàng Văn Thái vừa làm Tổng Tham mưu trưởng vừa trực tiếp tham gia chỉ huy ở Mặt trận Đường số 3.

Trong rừng núi Việt Bắc, quân và dân ta tổ chức đánh địch trên nhiều hướng, chia cắt các cánh quân, tận dụng địa hình và từng bước làm thất bại cuộc tiến công.

Chiến dịch Việt Bắc Thu - Đông 1947 trở thành một bước ngoặt quan trọng.

Căn cứ địa kháng chiến được giữ vững.

Cơ quan đầu não được bảo vệ.

Quân đội Việt Nam tiếp tục trưởng thành.

Sau chiến dịch ấy, yêu cầu đối với công tác tham mưu ngày càng cao.

Quân đội không còn chỉ chiến đấu bằng những trận đánh nhỏ.

Các chiến dịch quy mô lớn bắt đầu xuất hiện.

Năm 1950, Trung ương quyết định mở Chiến dịch Biên giới.

Mục tiêu quan trọng là phá thế bao vây, mở rộng căn cứ địa và khai thông biên giới Việt - Trung.

Hoàng Văn Thái được giao làm Tham mưu trưởng Mặt trận Biên giới.

Trong chiến dịch này, trận Đông Khê có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Đây là vị trí then chốt trên Đường số 4.

Khi Đông Khê bị đánh chiếm, thế bố trí của quân Pháp trên tuyến biên giới bị phá vỡ.

Hoàng Văn Thái cùng Bộ chỉ huy phải liên tục theo dõi diễn biến chiến trường, tổ chức lực lượng, điều chỉnh kế hoạch và phối hợp các hướng tác chiến.

Chiến dịch Biên giới kết thúc thắng lợi.

Từ đây, quân đội Việt Nam có điều kiện phát triển mạnh hơn về tổ chức, trang bị và kinh nghiệm tác chiến.

Những chiến dịch tiếp theo ngày càng lớn.

Trung Du.

Đường số 18.

Hà Nam Ninh.

Hòa Bình.

Tây Bắc.

Thượng Lào.

Mỗi chiến dịch là một lần đội ngũ cán bộ tham mưu học thêm kinh nghiệm.

Và Hoàng Văn Thái là một trong những người gắn bó với quá trình ấy.

Đến cuối năm 1953, cuộc kháng chiến bước vào một thời điểm quyết định.

Quân Pháp xây dựng tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ ở Tây Bắc, biến nơi đây thành một trung tâm phòng ngự mạnh.

Bộ Chỉ huy chiến dịch chuẩn bị cho một trận quyết chiến.

Ngày 26/11/1953, Hoàng Văn Thái dẫn đầu đoàn cán bộ tiền phương lên đường đi Tây Bắc nghiên cứu thực địa. Sau đó ông được giao làm Tham mưu trưởng Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Điện Biên Phủ là một chiến trường hoàn toàn khác.

Lòng chảo rộng.

Núi cao bao quanh.

Đường vận chuyển khó khăn.

Pháo binh phải kéo bằng sức người qua những con đường rừng núi.

Trong khi đó, quân Pháp có hệ thống cứ điểm kiên cố, pháo binh và không quân yểm trợ.

Mỗi quyết định đều phải được cân nhắc kỹ lưỡng.

Hoàng Văn Thái cùng Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Bộ chỉ huy chiến dịch theo dõi từng thay đổi trên chiến trường.

Một trong những quyết định quan trọng nhất là thay đổi phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Quyết định ấy kéo theo sự thay đổi toàn diện về cách tổ chức chiến dịch.

Bộ đội phải chuẩn bị kỹ hơn.

Pháo binh phải bố trí lại.

Công tác hậu cần phải được tăng cường.

Hệ thống giao thông hào phải được xây dựng.

Các đơn vị phải tiến từng bước, bao vây và thu hẹp khu vực phòng ngự của đối phương.

Trong chiến dịch, công việc của người tham mưu trưởng diễn ra liên tục.

Nắm tình hình.

Tổng hợp báo cáo.

Phối hợp các đơn vị.

Chuẩn bị phương án.

Theo dõi từng trận đánh.

Đôn đốc công tác bảo đảm.

Tất cả phải được thực hiện trong điều kiện chiến trường vô cùng khắc nghiệt.

Ngày 13/3/1954, trận đánh Him Lam mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Sau đó, quân ta lần lượt tiến công các cứ điểm vòng ngoài.

Hệ thống phòng ngự của quân Pháp từng bước bị thu hẹp.

Những đường hào của quân ta ngày càng tiến gần trung tâm tập đoàn cứ điểm.

Hoàng Văn Thái cùng Bộ chỉ huy chiến dịch phải liên tục cập nhật tình hình để điều chỉnh kế hoạch tác chiến.

Cuộc chiến kéo dài 56 ngày đêm.

Mỗi ngày đều có những trận đánh mới.

Mỗi đợt tiến công đều đòi hỏi sự phối hợp giữa bộ binh, pháo binh, công binh, phòng không và hậu cần.

Cuối cùng, ngày 7/5/1954, quân ta tiến công vào trung tâm tập đoàn cứ điểm.

Tướng De Castries cùng toàn bộ Bộ tham mưu tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị bắt.

Chiến dịch kết thúc thắng lợi.

Điện Biên Phủ trở thành một trong những chiến thắng quân sự lớn nhất của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Đằng sau chiến thắng ấy là hàng vạn người dân vận chuyển lương thực, hàng vạn dân công hỏa tuyến, những người lính kéo pháo, những chiến sĩ công binh mở đường và những đơn vị trực tiếp chiến đấu.

Nhưng bên cạnh đó còn có một mặt trận ít được nhìn thấy hơn:

mặt trận tham mưu.

Ở đó, những người như Hoàng Văn Thái phải biến tình hình chiến trường thành kế hoạch, biến kế hoạch thành mệnh lệnh và biến mệnh lệnh thành hành động thống nhất của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ.

Hoàng Văn Thái không chỉ là một người làm tham mưu ngồi phía sau.

Ông là một vị tướng thường xuyên đi sâu vào thực tế chiến trường, nghiên cứu địa hình và nắm tình hình đơn vị.

Chính kinh nghiệm của nhiều năm chiến đấu từ Việt Bắc, Biên giới đến Tây Bắc đã giúp ông có khả năng nhìn chiến trường một cách toàn diện.

Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc.

Nhưng chặng đường quân sự của Hoàng Văn Thái chưa dừng lại.

Ông tiếp tục tham gia xây dựng quân đội trong thời kỳ mới và sau đó lại trở thành một trong những vị tướng quan trọng của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Nhìn lại chặng đường từ năm 1945 đến năm 1954, có thể thấy một dấu ấn nổi bật của Hoàng Văn Thái: ông gắn bó với sự trưởng thành của quân đội từ những ngày đầu thành lập cho đến khi quân đội có khả năng tổ chức những chiến dịch quy mô lớn.

Từ một cơ quan tham mưu còn thiếu thốn sau Cách mạng Tháng Tám, Bộ Tổng Tham mưu từng bước trở thành cơ quan tham mưu chiến lược của quân đội.

Từ những trận đánh nhỏ ở Việt Bắc, quân đội tiến tới những chiến dịch lớn.

Và từ những chiến dịch ấy, cuối cùng tạo nên Điện Biên Phủ.