Đại tướng Hoàng Văn Thái – Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam

Hoàng Văn Thái, tên khai sinh Hoàng Văn Xiêm, sinh ngày 1 tháng 5 năm 1915 tại xã Tây An, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình. Ông sinh ra trong một gia đình nông dân có truyền thống yêu nước. Ngay từ thời niên thiếu, ông đã chứng kiến nhiều phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp diễn ra tại quê hương, từ đó sớm hình thành ý thức dân tộc và tham gia các hoạt động yêu nước.

Năm 1936, Hoàng Văn Thái tham gia phong trào cách mạng và đến năm 1938 được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong thời kỳ hoạt động bí mật, ông tham gia xây dựng cơ sở cách mạng ở Hà Nội và nhiều địa phương thuộc Bắc Kỳ. Sau khi Nhật đảo chính Pháp và phong trào cách mạng phát triển mạnh, ông được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng trong công tác tổ chức lực lượng vũ trang.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định thành lập Bộ Tổng Tham mưu Quân đội Quốc gia và Dân quân tự vệ Việt Nam. Hoàng Văn Thái được bổ nhiệm giữ chức Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên, khi mới 30 tuổi. Trên cương vị này, ông trực tiếp tham gia xây dựng hệ thống chỉ huy, tổ chức biên chế, huấn luyện và phát triển lực lượng vũ trang trong bối cảnh đất nước vừa giành độc lập và phải đối mặt với nhiều thách thức về quốc phòng.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Hoàng Văn Thái tham gia chỉ đạo nhiều chiến dịch lớn như Chiến dịch Việt Bắc (1947), Chiến dịch Biên giới (1950) và đặc biệt là Chiến dịch Điện Biên Phủ (1954), nơi ông giữ chức Tổng Tham mưu trưởng kiêm Tham mưu trưởng chiến dịch. Ông cùng Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Bộ Chỉ huy chiến dịch xây dựng kế hoạch tác chiến, điều hành hoạt động hiệp đồng giữa các đại đoàn chủ lực, pháo binh, công binh và lực lượng hậu cần. Những đóng góp của ông được đánh giá là có vai trò quan trọng đối với thắng lợi của chiến dịch.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, Hoàng Văn Thái tiếp tục giữ nhiều chức vụ quan trọng như Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Tổng Tham mưu trưởng, Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam Việt Nam và sau đó là Thứ trưởng Bộ Quốc phòng. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông trực tiếp tham gia chỉ đạo nhiều hoạt động quân sự tại chiến trường miền Nam, đồng thời tham gia xây dựng kế hoạch chiến lược của Bộ Tổng Tham mưu.

Năm 1980, Hoàng Văn Thái được phong quân hàm Đại tướng. Trong suốt quá trình hoạt động cách mạng, ông được trao tặng Huân chương Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh, nhiều Huân chương Quân công, Huân chương Chiến thắng và nhiều phần thưởng cao quý khác.

Đại tướng Hoàng Văn Thái từ trần ngày 2 tháng 7 năm 1986 tại Hà Nội. Các công trình nghiên cứu lịch sử quân sự Việt Nam đều đánh giá ông là một trong những nhà tổ chức quân sự xuất sắc, người đặt nền móng cho hệ thống tham mưu hiện đại của Quân đội nhân dân Việt Nam. Những kinh nghiệm về tổ chức, chỉ huy chiến dịch và xây dựng lực lượng của ông tiếp tục được giảng dạy trong các học viện quân sự và là tài liệu tham khảo quan trọng đối với công tác nghiên cứu nghệ thuật quân sự Việt Nam.