Đại tướng Hoàng Văn Thái – Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam
ại tướng Hoàng Văn Thái, tên thật là Hoàng Văn Xiêm, sinh ngày 1 tháng 5 năm 1915 tại làng An Khang, tổng Đại Hoàng, nay thuộc xã Tây An, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình. Xuất thân trong một gia đình nông dân, ông sớm tham gia phong trào cách mạng. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, ông hoạt động cách mạng từ năm 1936 và được kết nạp vào Đảng năm 1938. Năm 1940, ông bị thực dân Pháp bắt giam. Sau khi được giải thoát, ông tiếp tục tham gia hoạt động và từng đảm nhiệm các nhiệm vụ quân sự, tình báo, tổ chức lực lượng.
Năm 1944, Hoàng Văn Thái được giao tham gia tổ chức Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, lực lượng tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông là một trong 34 đội viên đầu tiên của Đội và được phân công phụ trách công tác tình báo, kế hoạch tác chiến. Sau đó, ông tham gia công tác đào tạo cán bộ quân sự và xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng. Những nhiệm vụ này tạo cơ sở để ông trở thành một trong những cán bộ tham mưu quân sự chủ chốt của cách mạng Việt Nam.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Hoàng Văn Thái được giao nhiệm vụ tổ chức Bộ Tổng Tham mưu của Quân đội Quốc gia Việt Nam và trở thành Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên. Ông giữ cương vị này trong giai đoạn 1945–1953. Tháng 1 năm 1948, ông được phong quân hàm Thiếu tướng, thuộc lớp tướng lĩnh đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Hoàng Văn Thái đảm nhiệm công tác tham mưu và chỉ huy tại nhiều chiến dịch quan trọng. Đặc biệt, trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, ông được phân công làm Tham mưu trưởng chiến dịch. Trong vai trò này, ông cùng Bộ chỉ huy chiến dịch tổ chức công tác tham mưu, nắm tình hình, xây dựng kế hoạch và bảo đảm sự phối hợp giữa các lực lượng. Đây là một trong những nhiệm vụ quân sự quan trọng nhất trong sự nghiệp của ông.
Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Hoàng Văn Thái tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng. Ông từng giữ vai trò Tư lệnh, Chính ủy Quân khu 5 và tham gia công tác chỉ huy, xây dựng lực lượng tại chiến trường miền Nam. Ông cũng nhiều lần đảm nhiệm những nhiệm vụ ở cơ quan tham mưu chiến lược. Trong giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến, ông được giao nhiệm vụ Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng chi viện, đồng thời giữ vai trò Phó Tổng Tham mưu trưởng thứ nhất; trên thực tế ông đảm nhiệm chức năng Tổng Tham mưu trưởng trong thời gian Đại tướng Văn Tiến Dũng vào miền Nam trực tiếp chỉ huy chiến trường.
Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975, Hoàng Văn Thái tập trung chỉ đạo công tác chi viện cho các chiến trường, góp phần bảo đảm lực lượng và vật chất cho cuộc tổng tiến công. Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Từ năm 1974 đến 1986, ông giữ cương vị Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, đồng thời là Phó Tổng Tham mưu trưởng trong giai đoạn 1974–1981 và là Ủy viên Thường vụ Quân ủy Trung ương. Năm 1980, ông được phong quân hàm Đại tướng.
Bên cạnh hoạt động chỉ huy, Hoàng Văn Thái còn tham gia viết, biên tập nhiều tài liệu tổng kết chiến tranh và nghiên cứu về lịch sử, nghệ thuật quân sự. Cuốn hồi ký “Những năm tháng quyết định” của ông là một nguồn tư liệu được sử dụng để nghiên cứu một số hoạt động của cơ quan tham mưu chiến lược trong kháng chiến. Ông cũng có năng khiếu âm nhạc và được ghi nhận là tác giả bài hát “Phất cờ Nam tiến”, sáng tác trước ngày thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân.
Đại tướng Hoàng Văn Thái qua đời ngày 2 tháng 7 năm 1986, hưởng thọ 71 tuổi. Ông được truy tặng Huân chương Sao Vàng, đồng thời được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý khác như Huân chương Hồ Chí Minh và các Huân chương Quân công. Trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, tên tuổi Hoàng Văn Thái gắn đặc biệt với quá trình hình thành Bộ Tổng Tham mưu, công tác tham mưu chiến lược và hoạt động chỉ huy qua nhiều chiến dịch lớn từ những năm đầu thành lập quân đội đến giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ.
