ĐẠI TƯỚNG HOÀNG VĂN THÁI - VỊ TỔNG THAM MƯU TRƯỞNG ĐẦU TIÊN CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM

Từ người thanh niên Thái Bình đến người chiến sĩ cách mạng

Đại tướng Hoàng Văn Thái tên thật là Hoàng Văn Xiêm, sinh ngày 1/5/1915, tại xã Tây An, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình, trong một gia đình nông dân.

Lớn lên trong hoàn cảnh đất nước mất độc lập, người thanh niên Hoàng Văn Xiêm sớm chứng kiến cuộc sống cơ cực của nhân dân dưới chế độ thực dân, phong kiến. Những năm tháng ấy dần hình thành trong ông tinh thần yêu nước và khát vọng đấu tranh giải phóng dân tộc.

Ông sớm tham gia phong trào cách mạng và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1938.

Trong quá trình hoạt động, ông từng phải rời quê hương, hoạt động bí mật và trải qua nhiều nhiệm vụ khác nhau. Cách mạng đã đưa người thanh niên xuất thân từ đồng ruộng Thái Bình đến với con đường quân sự chuyên nghiệp.

Năm 1944, ông được cử đi học quân sự ở nước ngoài. Những kiến thức được tiếp thu trong giai đoạn này, kết hợp với thực tiễn cách mạng, đã góp phần hình thành tư duy quân sự và năng lực tham mưu của Hoàng Văn Thái sau này.

Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, yêu cầu cấp thiết đặt ra là phải nhanh chóng xây dựng một quân đội cách mạng có tổ chức, có hệ thống chỉ huy và có khả năng bảo vệ chính quyền non trẻ.

Tháng 9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh giao Hoàng Văn Thái phụ trách công tác tham mưu và ông trở thành Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Khi ấy, ông mới 30 tuổi.

Đó là một nhiệm vụ đặc biệt nặng nề.

Quân đội cách mạng còn rất trẻ. Trang bị thiếu thốn, lực lượng phân tán, hệ thống tổ chức và chỉ huy đang trong quá trình hình thành. Trong hoàn cảnh ấy, cơ quan tham mưu phải vừa xây dựng tổ chức, vừa nghiên cứu địch, vừa lập kế hoạch tác chiến và trực tiếp phục vụ những nhiệm vụ quân sự cấp bách.

Hoàng Văn Thái cùng các đồng chí của mình từng bước đặt những viên gạch đầu tiên cho hệ thống tham mưu của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Từ một lực lượng vũ trang còn non trẻ, quân đội từng bước hình thành hệ thống chỉ huy ngày càng thống nhất, chính quy và trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu.

Người làm công tác tham mưu bên cạnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Hoàng Văn Thái trở thành một trong những cán bộ quân sự quan trọng bên cạnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Ông tham gia công tác tham mưu trong nhiều chiến dịch lớn như Chiến dịch Biên giới năm 1950, các chiến dịch Trung Du, Hòa Bình, Tây Bắc và đặc biệt là Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.

Công tác tham mưu trên chiến trường không đơn thuần là vạch những mũi tên trên bản đồ.

Phía sau mỗi phương án tác chiến là hàng loạt câu hỏi: lực lượng địch ở đâu, điểm mạnh và điểm yếu thế nào, ta sử dụng bao nhiêu đơn vị, tiến công vào thời điểm nào, pháo binh bố trí ra sao, đường vận chuyển ở đâu, lực lượng dự bị được sử dụng khi nào…

Một tính toán sai có thể phải trả giá bằng sinh mạng của rất nhiều chiến sĩ.

Bởi vậy, người cán bộ tham mưu phải có khả năng nhìn thấy toàn bộ chiến trường nhưng đồng thời không được bỏ qua những chi tiết nhỏ nhất.

Đó chính là lĩnh vực mà Hoàng Văn Thái để lại dấu ấn đặc biệt.

Những ngày ở Điện Biên Phủ

Cuối năm 1953, thực dân Pháp xây dựng Điện Biên Phủ thành tập đoàn cứ điểm mạnh nhất Đông Dương với ý đồ thu hút và tiêu diệt lực lượng chủ lực của ta.

Trung ương Đảng quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Hoàng Văn Thái tham gia Bộ Chỉ huy chiến dịch và đảm nhiệm trọng trách Tham mưu trưởng chiến dịch.

Một trong những quyết định nổi tiếng nhất của Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại Điện Biên Phủ là chuyển phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Đằng sau quyết định lịch sử ấy là cả quá trình nghiên cứu, đánh giá tương quan lực lượng và chuẩn bị lại phương án tác chiến của Bộ Chỉ huy chiến dịch.

Cơ quan tham mưu do Hoàng Văn Thái phụ trách phải nhanh chóng tổ chức lại kế hoạch.

Bộ đội xây dựng hệ thống trận địa.

Các tuyến hào ngày càng tiến sát cứ điểm địch.

Pháo binh được bố trí lại.

Công tác hậu cần được tổ chức để phục vụ một chiến dịch dài ngày.

Ngày 13/3/1954, quân ta mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Sau 56 ngày đêm chiến đấu liên tục, chiều 7/5/1954, quân ta đánh chiếm sở chỉ huy của tướng De Castries. Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ hoàn toàn bị tiêu diệt.

Chiến thắng ấy là kết quả của sức mạnh toàn dân tộc, đồng thời là một đỉnh cao của nghệ thuật tổ chức và chỉ huy chiến dịch của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trong chiến công chung ấy có đóng góp quan trọng của người Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái.

Từ Điện Biên Phủ đến chiến trường miền Nam

Sau Hiệp định Genève năm 1954, đất nước tạm thời bị chia cắt.

Hoàng Văn Thái tiếp tục đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng trong quân đội, trong đó có Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam.

Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt, ông một lần nữa nhận nhiệm vụ ở nơi khó khăn nhất.

Năm 1967, Hoàng Văn Thái vào chiến trường miền Nam, mang bí danh Mười Khang.

Ông giữ những trọng trách quan trọng tại Trung ương Cục và Bộ Chỉ huy Miền, trực tiếp tham gia lãnh đạo, chỉ huy các lực lượng vũ trang trên chiến trường Nam Bộ.

Nếu Điện Biên Phủ là cuộc đối đầu với quân đội viễn chinh Pháp thì tại miền Nam, Hoàng Văn Thái cùng các đồng chí của mình phải đối mặt với một đối thủ có sức mạnh quân sự và phương tiện chiến tranh rất lớn: quân đội Mỹ và quân đội Sài Gòn.

Chiến trường thay đổi.

Đối tượng tác chiến thay đổi.

Vũ khí và phương tiện chiến tranh cũng thay đổi.

Nhưng yêu cầu đối với người chỉ huy vẫn không thay đổi: phải hiểu địch, hiểu ta, nắm chắc chiến trường và tìm ra cách đánh phù hợp.

Dấu ấn trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân

Trong thời gian công tác tại chiến trường miền Nam, Hoàng Văn Thái tham gia công tác chỉ đạo, tổ chức nhiều hoạt động quân sự quan trọng.

Đặc biệt, ông là một trong những cán bộ lãnh đạo, chỉ huy trực tiếp tại chiến trường trong giai đoạn Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Mậu Thân 1968 là một trong những sự kiện có ảnh hưởng lớn đến cục diện cuộc kháng chiến chống Mỹ. Dù quân ta chịu những tổn thất rất lớn và kết quả quân sự có những mặt cần được nhìn nhận đầy đủ, cuộc tiến công đã tạo ra tác động chính trị và chiến lược sâu rộng, góp phần làm thay đổi tính toán của Mỹ đối với cuộc chiến tranh tại Việt Nam.

Những năm tháng ở chiến trường miền Nam tiếp tục cho thấy khả năng của Hoàng Văn Thái trong công tác tham mưu và chỉ huy ở quy mô chiến lược.

Ông không chỉ là vị tướng của Điện Biên Phủ.

Ông còn là người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Trở lại Bộ Tổng Tham mưu

Năm 1974, Hoàng Văn Thái trở ra miền Bắc và tiếp tục đảm nhiệm cương vị Phó Tổng Tham mưu trưởng.

Đây cũng là thời điểm cuộc kháng chiến chống Mỹ đang tiến gần đến giai đoạn quyết định.

Với kinh nghiệm nhiều năm trực tiếp công tác tại chiến trường miền Nam, ông tiếp tục tham gia nghiên cứu, tham mưu cho Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng Tư lệnh về các vấn đề quân sự.

Mùa Xuân năm 1975, quân và dân ta mở cuộc Tổng tiến công chiến lược, lần lượt giải phóng Tây Nguyên, Huế – Đà Nẵng rồi tiến về Sài Gòn.

Ngày 30/4/1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng.

Đối với Hoàng Văn Thái, ngày thống nhất đất nước cũng là kết quả của một hành trình chiến đấu kéo dài hàng chục năm – từ những ngày đầu xây dựng quân đội, Điện Biên Phủ đến chiến trường miền Nam.

Trở thành Đại tướng

Tháng 1/1980, Hoàng Văn Thái được phong quân hàm Đại tướng.

Đây là sự ghi nhận đối với những đóng góp đặc biệt của ông trong quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách, trong đó có Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Tổng Tham mưu trưởng thứ nhất.

Ông cũng dành nhiều tâm huyết cho công tác tổng kết chiến tranh, nghiên cứu khoa học và nghệ thuật quân sự.

Đối với một vị tướng từng trải qua cả hai cuộc kháng chiến, tổng kết chiến tranh không chỉ để kể lại quá khứ.

Quan trọng hơn là tìm ra những quy luật, bài học về tổ chức lực lượng, nghệ thuật chiến dịch, chiến lược và công tác tham mưu để truyền lại cho những thế hệ sau.

Ngày 2/7/1986, Đại tướng Hoàng Văn Thái từ trần tại Hà Nội, hưởng thọ 71 tuổi.

Người đặt nền móng cho công tác tham mưu quân đội

Khi nhắc đến Hoàng Văn Thái, người ta thường nhớ trước hết đến danh xưng:

Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nhưng ý nghĩa của danh xưng ấy không chỉ nằm ở chữ “đầu tiên”.

Điều quan trọng hơn là ông thuộc thế hệ những người đặt nền móng cho công tác tham mưu của một quân đội cách mạng vừa ra đời.

Từ những ngày đầu thiếu thốn mọi mặt, quân đội ấy đã trưởng thành qua từng trận đánh, từng chiến dịch và cuối cùng có khả năng tổ chức những chiến dịch hiệp đồng quy mô lớn.

Điện Biên Phủ là một trong những minh chứng rõ nét nhất.

Trong quá trình ấy, Hoàng Văn Thái góp phần xây dựng một tư duy tham mưu dựa trên thực tiễn: nắm chắc tình hình, tính toán kỹ lực lượng, chuẩn bị nhiều phương án nhưng phải linh hoạt trước những biến động của chiến trường.

Đây cũng là một trong những giá trị lớn nhất trong di sản quân sự của ông.

Một đời đứng sau những quyết định lớn

Trong chiến tranh, người trực tiếp xung phong trên trận địa luôn là hình ảnh dễ nhìn thấy nhất.

Nhưng phía sau mỗi cuộc tiến công là cả một hệ thống tham mưu khổng lồ.

Một chiến dịch muốn thắng phải biết đưa đúng đơn vị đến đúng vị trí.

Đạn phải đến trước khi trận đánh bắt đầu.

Lương thực phải theo kịp những đoàn quân.

Pháo binh phải xác định đúng mục tiêu.

Lực lượng dự bị phải được sử dụng vào đúng thời điểm.

Và người chỉ huy phải luôn có phương án khi tình hình không diễn ra như dự kiến.

Hoàng Văn Thái đã dành phần lớn cuộc đời quân ngũ cho chính công việc ấy.

Từ Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên năm 1945 đến Tham mưu trưởng Chiến dịch Điện Biên Phủ, rồi những năm tháng trực tiếp ở chiến trường miền Nam, ông có mặt phía sau nhiều quyết định quân sự quan trọng của đất nước.

Nếu Đại tướng Võ Nguyên Giáp được lịch sử ghi nhớ với vai trò Tổng Tư lệnh, thì Hoàng Văn Thái là một trong những cộng sự quân sự quan trọng, góp phần chuyển những quyết tâm chiến lược thành những kế hoạch tác chiến cụ thể trên chiến trường.

Đại tướng Hoàng Văn Thái – một cuộc đời gắn với Bộ Tổng Tham mưu

Cuộc đời Đại tướng Hoàng Văn Thái trải dài qua gần như toàn bộ những chặng đường lớn của Quân đội nhân dân Việt Nam trong thế kỷ XX.

Ông có mặt từ những ngày quân đội còn trong buổi đầu xây dựng.

Ông tham gia cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Ông đứng trong Bộ Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Ông vào miền Nam trong những năm kháng chiến chống Mỹ ác liệt.

Và ông được chứng kiến ngày đất nước hoàn toàn thống nhất.

Hơn bốn mươi năm quân ngũ của Hoàng Văn Thái vì thế cũng chính là hơn bốn mươi năm trưởng thành của một quân đội từ những đội quân cách mạng ban đầu trở thành lực lượng vũ trang chính quy của một quốc gia độc lập.

Từ người thanh niên Hoàng Văn Xiêm của quê lúa Thái Bình đến vị Đại tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam là một hành trình dài của lý tưởng, trí tuệ và trách nhiệm.

Nhưng có lẽ danh hiệu phù hợp nhất để nhắc nhớ về ông vẫn là danh hiệu mà lịch sử đã dành cho ông từ những ngày đầu tiên:

Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Một vị tướng không chỉ trực tiếp đi qua những chiến trường lớn, mà còn góp phần đặt nền móng cho nghệ thuật tham mưu, tổ chức và chỉ huy của quân đội cách mạng Việt Nam.

Đại tướng Hoàng Văn Thái đã dành trọn cuộc đời cho quân đội và Tổ quốc. Từ Điện Biên Phủ đến chiến trường miền Nam, dấu ấn của ông còn lại như hình ảnh tiêu biểu của một nhà tham mưu quân sự tài năng, bản lĩnh, tận tụy – người đứng sau nhiều quyết định lớn làm nên những bước ngoặt của lịch sử dân tộc.