Đại Tướng Mai Chí Thọ

rong lịch sử kiến quốc của dân tộc ta, nếu như việc đánh đuổi ngoại xâm đòi hỏi lòng quả cảm và tinh thần hi sinh vô úy, thì cuộc chiến chống lại sự đói nghèo, lạc hậu trong thời bình lại đòi hỏi một thứ bản lĩnh khác: bản lĩnh dám nghĩ, dám làm, dám đương đầu với những giáo điều cũ kỹ vì quyền lợi của nhân dân. Đại tướng Mai Chí Thọ (thường được nhân dân miền Nam gọi bằng cái tên trìu mến: đồng chí Năm Xuân) chính là một con người hội tụ đầy đủ cả hai thứ bản lĩnh ấy. Người ta thường nhớ đến ông với tư cách là vị Đại tướng đầu tiên của lực lượng Công an Nhân dân Việt Nam, nhưng đối với người dân Thành phố Hồ Chí Minh, ông mãi mãi là một trong những vị "tổng tư lệnh" vĩ đại trên mặt trận kinh tế, người đã góp phần quan trọng gỡ bỏ chiếc vòng kim cô của cơ chế bao cấp, mở đường cho công cuộc Đổi mới của đất nước.

Đại tướng Mai Chí Thọ

Câu chuyện bắt đầu vào những năm cuối thập niên 70, đầu thập niên 80 của thế kỷ trước. Sau ngày đất nước thống nhất, cả nước bước vào công cuộc kiến thiết trong bối cảnh muôn vàn khó khăn. Cơ chế quản lý kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp từng phát huy tác dụng trong thời chiến nay bộc lộ những điểm yếu chí mạng khi áp dụng vào thời bình. Thành phố Hồ Chí Minh – nơi từng là một trung tâm kinh tế năng động – bỗng chốc rơi vào cảnh đình đốn. Nhà máy thiếu vật tư sản xuất phải đóng cửa, công nhân thiếu việc làm, người dân chạy ăn từng bữa, lạm phát phi mã. Những quy định cứng nhắc từ trung ương vô hình trung trở thành những sợi dây trói buộc sức sản xuất của xã hội.

Đứng trước thực trạng đau xót ấy, trên cương vị Chủ tịch Ủy ban Nhân dân rồi sau đó là Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, đồng chí Mai Chí Thọ đã không chọn cách an phận ngồi chờ chỉ thị cấp trên. Trái lại, với tư duy nhạy bén của một người từng sâu sát gắn bó máu thịt với nhân dân Nam Bộ trong suốt hai cuộc kháng chiến, ông thấu hiểu rằng: nguyên nhân của sự trì trệ không nằm ở sự lười biếng của người lao động, mà nằm ở chính cơ chế quản lý sai lầm. Nếu cứ cứng nhắc làm theo quy định cũ, nhân dân sẽ đói, nền kinh tế sẽ sụp đổ.

Từ nhận thức đó, Mai Chí Thọ cùng với những nhà lãnh đạo chung chí hướng như đồng chí Nguyễn Văn Linh, Võ Văn Kiệt đã trở thành "bà đỡ" mát tay cho phong trào "xé rào", "phá rào" kinh tế tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ông dũng cảm bật đèn xanh và ra sức bảo vệ những giám đốc xí nghiệp dám lách luật để cứu nhà máy. Đó là việc cho phép các xí nghiệp tự chạy vạy tìm kiếm nguồn nguyên liệu ngoài kế hoạch, được quyền tự bán sản phẩm vượt khoán ra thị trường để lấy vốn tái sản xuất, và áp dụng chế độ trả lương theo sản phẩm nhằm khuyến khích người lao động.

Vào thời điểm đó, việc dung túng cho những hành động "xé rào" bị xem là vi phạm nguyên tắc quản lý kinh tế của Đảng và Nhà nước, có thể phải trả giá bằng sinh mệnh chính trị. Thế nhưng, bằng bản lĩnh chính trị vững vàng và tấm lòng vì dân, đồng chí Năm Xuân đã đứng ra làm tấm lá chắn vững chắc. Ông từng thẳng thắn bày tỏ quan điểm: Cái gì thực tiễn chứng minh là đúng, mang lại cơm no áo ấm cho nhân dân thì phải làm; nếu có kỷ luật thì ông xin chịu trách nhiệm. Nhờ sự hậu thuẫn mạnh mẽ ấy, hàng loạt các mô hình kinh tế mới tại Thành phố Hồ Chí Minh như Xí nghiệp Dệt Thành Công, Nhà máy Bia Sài Gòn, Công ty Bột giặt Viso... đã hồi sinh kỳ diệu, tạo ra nguồn của cải dồi dào, giải quyết việc làm cho hàng vạn lao động.

Quan trọng hơn cả, những thành công từ thực tiễn sinh động của phong trào "phá rào" tại Thành phố Hồ Chí Minh dưới sự che chở của Mai Chí Thọ đã cung cấp những luận cứ thực tiễn không thể bác bỏ. Đây chính là những "hạt giống đỏ" để Trung ương Đảng nhìn nhận lại đường lối, từ đó đi đến quyết định mang tính lịch sử tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (năm 1986): Xóa bỏ hoàn toàn cơ chế bao cấp, chính thức khởi xướng công cuộc Đổi mới toàn diện đất nước.

Hơn bốn thập kỷ đã trôi qua kể từ những ngày tháng gian nan mà hào hùng ấy, Việt Nam hôm nay đã vươn mình trở thành một nền kinh tế năng động và hội nhập sâu rộng. Uống nước nhớ nguồn, mỗi khi nhìn lại chặng đường lột xác của đất nước, ta không thể không nhớ tới công lao của những người "mở đường" quả cảm. Đại tướng Mai Chí Thọ không chỉ để lại cho hậu thế hình ảnh một người chiến sĩ an ninh kiên trung, mà còn tạc vào lịch sử bức chân dung của một nhà lãnh đạo đổi mới mang tư duy đột phá, người sẵn sàng gác lại sự an toàn của bản thân để bảo vệ chân lý và cuộc sống ấm no của nhân dân. Dấu ấn "Năm Xuân" mãi mãi là một niềm tự hào lớn lao của mảnh đất Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh.