Đại tướng Mai Chí Thọ - Một nhân cách lớn
Sinh ra và lớn lên trong vòng tay yêu thương của bà nội và mẹ, ông "đã học được không những ở mẹ tôi và cả ở bà nội những bài học vỡ lòng sâu sắc ngay từ tuổi thơ về tình người, về lòng nhân ái, về tính vị tha"[1]. Chính những bài học vỡ lòng sâu sắc ấy như là hành trang đầu đời làm nên cái căn bản của con người Mai Chí Thọ, theo ông trong suốt hành trình hơn 70 năm hoạt động cách mạng, giúp ông thấm đẫm chất nhân văn của lý luận mác xít, của tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh. Chính ông đã khẳng định rằng dấu ấn sâu sắc nhất, có tính chất quyết định đối với cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, "đó là nhân cách truyền thống của con người Việt Nam: Nhân ái, tự trọng, tình nghĩa trước sau, nền nếp gia phong, yêu nước thương nòi, anh hùng sáng tạo…" như ông ghi trong hồi ức.
Mai Chí Thọ tham gia cách mạng rất sớm, chấp nhận khó khăn, ác liệt. Năm 1936, ông đã tham gia phong trào học sinh Huế, hòa nhập phong trào cách mạng “như một việc tất yếu phải làm, không đắn đo suy nghĩ và cũng không được tuyên truyền, tổ chức trước"[2]. Năm 1939, ông được kết nạp vào Đảng khi mới 17 tuổi.
Từ tháng 4-1940, Mai Chí Thọ bị thực dân Pháp bắt, bị giam tại các nhà tù Nam Định, Hỏa Lò (Hà Nội), Sơn La, Khám Lớn (Sài Gòn) và bị đày ra Côn Đảo. Trong thời gian này, ông đã kiên cường chiến đấu, giữ vững khí tiết của người đảng viên cộng sản và cùng với các đồng chí của mình biến nhà tù của bọn thực dân, đế quốc thành trường học của những người cộng sản.
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, khi được giao làm Trưởng ty Công an Cần Thơ, rồi Mỹ Tho, ông đã đề xuất và tổ chức lực lượng công an vũ trang trừ gian, phá tề. Kinh nghiệm xây dựng những đội trinh sát vũ trang, trực tiếp chỉ đạo hoạt động phá tề, trừ gian của ông, sau này được phổ biến rộng rãi ở Nam bộ và nhiều nơi khác, góp phần đánh thẳng vào hang ổ của thực dân Pháp, buộc chúng phải phân tán binh lực ra đối phó với lực lượng của ta ngay trong vùng địch hậu. Đó thật sự là một đóng góp thực tiễn làm phong phú quan điểm chiến tranh nhân dân của Đảng và Bác Hồ ở Nam bộ.
Thực tiễn đã cho thấy trong suốt thời gian đảm nhiệm những trọng trách trong cương vị người lãnh đạo thành phố, đứng đầu Bộ Công an, và cả khi đã nghỉ hưu, ông vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách trên nhiều lĩnh vực. Vượt lên tất cả, ông tiếp tục thể hiện bản lĩnh trung kiên của một người cách mạng, một nhân cách bình dị, nhân hậu với nhân dân và hết sức năng động trong hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo, đặc biệt kiên quyết với những thế lực thù địch, với hoạt động chống phá của lực lượng phản cách mạng. Trong thời kỳ mới, ông tiếp tục có những đóng góp mới sáng tạo, hiệu quả trong công cuộc xóa đói giảm nghèo của thành phố.
