ĐẠI TƯỚNG MAI CHÍ THỌ – NGƯỜI BÓNG DÁNG LỚN CỦA CÁCH MẠNG NAM BỘ, KIẾN TẠO VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC
Đại tướng Mai Chí Thọ (tên khai sinh là Phan Đình Đống, bí danh Tám Cao) sinh ngày 15 tháng 7 năm 1922 tại xã Nam Vân, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định (nay thuộc thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định). Đồng chí sinh ra trong một gia đình nhà nho giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, nơi nuôi dưỡng nhiều người con ưu tú cho Dân tộc (trong đó có anh trai của đồng chí là Trưởng ban Tổ chức Trung ương Lê Đức Thọ).
Truyền thống gia đình nghiêm cẩn cùng không khí đấu tranh sục sôi của quê hương Nam Định đã sớm thắp sáng trong tâm hồn người thanh niên Phan Đình Đống chí hướng dấn thân, cống hiến trọn đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Đồng chí tham gia hoạt động cách mạng từ năm 1936 trong phong trào Thanh niên Dân chủ. Năm 1939, khi mới 17 tuổi, đồng chí vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong thời kỳ 1940 – 1945, đồng chí bị thực dân Pháp bắt giam và đày qua nhiều nhà tù như Côn Đảo, Sơn La. Dù chịu nhiều trận tra tấn dã man, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết kiên trung của người chiến sĩ cộng sản.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí được Đảng điều động vào Nam Bộ công tác và gắn bó trọn vẹn phần lớn cuộc đời hoạt động cách mạng với vùng đất Phương Nam. Đồng chí trải qua nhiều trọng trách gian khổ: Bí thư Tỉnh ủy Cần Thơ, Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho, Trưởng Ban An ninh Xứ ủy Nam Kỳ, Ủy viên Thường vụ Khu ủy miền Đông.
Sau ngày đất nước thống nhất, đồng chí giữ các vị trí lãnh đạo then chốt của Thành phố Hồ Chí Minh: Phó Bí thư Thứ nhất Thành ủy, Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, rồi Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh.
Tháng 11 năm 1986, đồng chí đảm nhiệm chức vụ Thứ trưởng Thường trực Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an). Từ năm 1987 đến năm 1991, đồng chí giữ chức vụ Bộ trưởng Bộ Nội vụ (Bộ Công an), trở thành vị Bộ trưởng Bộ Công an đầu tiên được phong quân hàm Đại tướng Công an Nhân dân Việt Nam (năm 1989). Đồng chí là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng các khóa IV, V, VI; Ủy viên Bộ Chính trị khóa VI.
Xây dựng lực lượng An ninh miền Nam: Trong kháng chiến chống Mỹ, với vai trò Trưởng Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam, đồng chí đã trực tiếp chỉ đạo xây dựng mạng lưới an ninh, tình báo vững chắc trong lòng địch, bảo vệ an toàn cho cơ quan đầu não cách mạng và góp phần quan trọng vào Mùa Xuân Đại thắng 1975.
Người đi đầu phá rào, khởi xướng Đổi mới tại TP. Hồ Chí Minh: Trong những năm đầu sau giải phóng khi đất nước lâm vào khủng hoảng kinh tế - xã hội, trên cương vị Chủ tịch UBND rồi Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh, đồng chí Mai Chí Thọ đã cùng tập thể Lãnh đạo Thành phố dũng cảm "phá rào", tháo gỡ cơ chế tập trung bao cấp, tạo tiền đề thực tiễn quan trọng cho đường lối Đổi mới toàn diện của Đảng tại Đại hội VI (1986).
Đổi mới và chính quy hóa lực lượng Công an Nhân dân: Trên cương vị Bộ trưởng Bộ Nội vụ (Bộ Công an), đồng chí đã chỉ đạo đổi mới toàn diện các mặt công tác công an, chuyển hướng chiến lược từ tư duy thời chiến sang thời bình, xây dựng lực lượng Công an Nhân dân "vì nhân dân phục vụ", giữ vững an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội trong giai đoạn đầu Đổi mới.
Thể hiện bản lĩnh, tinh thần vì dân và tư duy đổi mới quyết liệt, Đại tướng Mai Chí Thọ từng đúc kết quan điểm làm việc của mình:
"Làm cán bộ mà chỉ sợ trách nhiệm, chỉ biết làm theo lối cũ an toàn cho bản thân thì dân được nhờ cái gì? Phải dũng cảm nhìn vào sự thật, cái gì có lợi cho dân, cho nước thì dù khó mấy cũng phải quyết làm!" (Trích Hồi ký "Chuyện đời tôi", NXB Công an Nhân dân)
Đánh giá về tầm vóc và tấm gương của Đại tướng Mai Chí Thọ, nguyên Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh từng ghi nhận:
"Đồng chí Mai Chí Thọ là một nhà lãnh đạo có tầm nhìn chiến lược, bản lĩnh vững vàng, luôn sâu sát thực tiễn và vô cùng dũng cảm. Những đóng góp của đồng chí trong giai đoạn 'phá rào' tại TP. Hồ Chí Minh có ý nghĩa lịch sử đối với sự nghiệp Đổi mới của đất nước." (Trích Tư liệu Lịch sử Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh)
Đại tướng Mai Chí Thọ là hình mẫu ngời sáng về tư duy đổi mới, bản lĩnh kiên cường và lòng yêu nước thương dân sâu sắc:
Tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm: Sở hữu tư duy thực tiễn sắc bén, đồng chí không bị ràng buộc bởi các tư tưởng cũ kỹ, luôn kiên quyết tháo gỡ khó khăn cho sản xuất và đời sống của nhân dân.
Bản lĩnh chỉ hữu an ninh kiệt xuất: Là người chỉ huy an ninh tài ba, nhạy bén, đồng chí đã mưu trí đập tan nhiều âm mưu chống phá của các thế lực thù địch, giữ vững bình yên cho đất nước.
Tác phong bình dị, trọng dân: Luôn gần gũi, lắng nghe tâm tư của nhân dân, sống thâm trầm, khiêm tốn, hết lòng thương yêu đồng chí, đồng đội và các chiến sĩ.
Sau khi nghỉ hưu, Đại tướng Mai Chí Thọ vẫn tích cực tham gia công tác xã hội, làm Chủ tịch Hội Cựu Công an Nhân dân, đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết cho Đảng, Nhà nước và chăm lo cho công tác xóa đói giảm nghèo, đền ơn đáp nghĩa. Đồng chí trút hơi thở cuối cùng vào ngày 28 tháng 5 năm 2007 tại TP. Hồ Chí Minh, thọ 85 tuổi.
Để ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc của đồng chí đối với sự nghiệp cách mạng, Đảng và Nhà nước đã trao tặng đồng chí:
Huân chương Sao Vàng (Huân chương cao quý nhất của Nhà nước)
Huân chương Quân công hạng Nhất
Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng cùng nhiều Huân, Huy chương cao quý khác.
Tên của Đại tướng Mai Chí Thọ được trân trọng đặt cho tuyến đại lộ huyết mạch Mai Chí Thọ (kết nối hầm Thủ Thiêm, TP. Hồ Chí Minh) và nhiều đại lộ, đường phố lớn tại Nam Định, Đà Nẵng, Cần Thơ.
