Đại tướng Nguyễn Chí Thanh – Người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trọn đời vì nước, vì dân

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam hiện đại, có những con người mà tên tuổi đã gắn liền với những chặng đường gian khổ, oanh liệt và có ý nghĩa quyết định đối với vận mệnh dân tộc. Đại tướng Nguyễn Chí Thanh là một con người như thế. Hơn 30 năm hoạt động cách mạng liên tục, ở bất cứ cương vị nào, từ người cán bộ hoạt động bí mật, Bí thư Xứ ủy Trung Kỳ, Bí thư Tỉnh ủy Thừa Thiên, đến Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Ủy viên Bộ Chính trị và Chính ủy các lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam, ông đều đặt lợi ích của Tổ quốc, của Đảng và nhân dân lên trên hết. Các tài liệu chính thống đánh giá ông là một chiến sĩ cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo chính trị - quân sự tài ba và là một trong những học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. (Bộ Quốc phòng)

Một người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Đại tướng Nguyễn Chí Thanh tên thật là Nguyễn Vịnh, sinh ngày 1 tháng 1 năm 1914 tại Niêm Phò, Quảng Điền, Thừa Thiên Huế, trong một gia đình nông dân. Ông tham gia hoạt động cách mạng từ khi còn rất trẻ, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1937. Trong những năm hoạt động trước Cách mạng Tháng Tám, ông nhiều lần bị thực dân Pháp bắt giam tại các nhà lao Huế, Lao Bảo, Buôn Ma Thuột nhưng không khuất phục; ông từng vượt ngục để trở lại hoạt động cách mạng. (Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh)

Tháng 8 năm 1945, tại Hội nghị toàn quốc của Đảng ở Tân Trào, Nguyễn Vịnh được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương và được chỉ định làm Bí thư Xứ ủy Trung Kỳ. Cũng tại đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt cho ông tên mới là Nguyễn Chí Thanh. Từ đó, cái tên Nguyễn Chí Thanh trở thành một phần của lịch sử cách mạng Việt Nam. (Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh)

Nói Đại tướng Nguyễn Chí Thanh là “người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh” không chỉ bởi ông từng được trực tiếp làm việc và nhận sự giáo dục, rèn luyện của Người. Điều quan trọng hơn là ông đã cố gắng biến những bài học về tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh thành hành động cụ thể trong thực tiễn cách mạng.

Ông học ở Bác Hồ tinh thần đặt lợi ích của dân tộc và nhân dân lên trên lợi ích cá nhân; học cách gắn lý luận với thực tiễn; học phong cách sâu sát cơ sở, gần gũi với cán bộ, chiến sĩ và nhân dân. Những phẩm chất ấy được thể hiện xuyên suốt cuộc đời ông. Tài liệu của Bộ Quốc phòng nhận định Nguyễn Chí Thanh là người luôn coi trọng tổng kết thực tiễn, gắn lý luận với thực tiễn và có những đóng góp quan trọng trong xây dựng Đảng, xây dựng lực lượng vũ trang và phát triển lý luận chiến tranh nhân dân. (Bộ Quốc phòng)

Công lao đối với sự nghiệp cách mạng và độc lập dân tộc

Công lao đầu tiên và xuyên suốt của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh là sự cống hiến không mệt mỏi cho sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc.

Trong những năm trước và sau Cách mạng Tháng Tám, ông có vai trò quan trọng trong việc gây dựng, củng cố phong trào cách mạng ở Trung Kỳ và Thừa Thiên. Sau Cách mạng Tháng Tám, khi đất nước đứng trước những thử thách lớn, ông tiếp tục đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng và trực tiếp lãnh đạo phong trào ở những địa bàn khó khăn. Theo các tài liệu lịch sử, ông từng góp phần khôi phục và phát triển phong trào cách mạng ở Thừa Thiên - Huế, Bình - Trị - Thiên trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp. (baochinhphu.vn)

Điều đáng quý ở Nguyễn Chí Thanh là ông không chỉ là người truyền đạt chủ trương, mà còn là người trực tiếp đi vào thực tiễn. Ông thường xuyên xuống cơ sở, nắm tình hình, tìm hiểu đời sống nhân dân, trực tiếp kiểm tra và giải quyết những vấn đề đặt ra. Chính phong cách “bám cơ sở”, “nói đi đôi với làm” đã giúp ông có khả năng biến những chủ trương lớn thành những hành động cụ thể.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, năm 1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng điều động Nguyễn Chí Thanh vào quân đội, giao ông giữ chức Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị và Phó Bí thư Tổng Quân ủy. Đây là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong quá trình xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam. (Bộ Quốc phòng)

Người có công lớn trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam

Nếu nói về những cống hiến nổi bật nhất của Nguyễn Chí Thanh, không thể không nhắc đến công lao của ông trong việc xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức.

Ông đặc biệt coi trọng bản chất cách mạng của quân đội. Theo tư tưởng của ông, một quân đội cách mạng không chỉ cần sức mạnh về vũ khí và tổ chức mà trước hết phải có bản lĩnh chính trị, có lý tưởng chiến đấu và có mối quan hệ gắn bó với nhân dân.

Trên cương vị Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, ông góp phần củng cố sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội, xây dựng nền nếp công tác Đảng, công tác chính trị, giáo dục cán bộ, chiến sĩ về lý tưởng và mục tiêu chiến đấu. Ông cũng chú trọng xây dựng mối quan hệ đoàn kết giữa cán bộ với chiến sĩ, giữa quân đội với nhân dân. Những đóng góp này góp phần quan trọng vào quá trình trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Pháp và những năm tiếp theo. (Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh)

Đây là một di sản có ý nghĩa lâu dài. Bởi một đội quân mạnh không chỉ được tạo nên bởi vũ khí mà còn bởi con người, bởi niềm tin, kỷ luật, ý chí và mối quan hệ máu thịt với nhân dân. Nguyễn Chí Thanh đã dành nhiều tâm huyết cho chính những nền tảng đó.

Ông cũng có đóng góp quan trọng trong việc phát triển lý luận về xây dựng lực lượng vũ trang và chiến tranh nhân dân. Bộ Quốc phòng đánh giá ông đã góp phần phát triển đường lối, thế trận chiến tranh nhân dân, xây dựng lực lượng vũ trang ba thứ quân và nâng cao sức mạnh chính trị của Quân đội nhân dân. (Bộ Quốc phòng)

Nhà lãnh đạo quân sự có tư duy chiến lược sắc bén

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, tài năng của Nguyễn Chí Thanh được thể hiện đặc biệt rõ nét.

Năm 1964, khi cuộc chiến tranh bước vào giai đoạn quyết liệt, ông được Trung ương Đảng điều động vào miền Nam giữ cương vị Bí thư Trung ương Cục miền Nam và trực tiếp chỉ đạo cuộc kháng chiến tại chiến trường này. (baochinhphu.vn)

Đây là thời điểm cực kỳ khó khăn. Quân Mỹ bắt đầu đưa lực lượng chiến đấu trực tiếp vào miền Nam, chiến tranh ngày càng mở rộng và khốc liệt. Trong hoàn cảnh đó, Nguyễn Chí Thanh đã thể hiện khả năng nắm bắt thực tiễn chiến trường và tư duy chiến lược.

Ông đặc biệt chú trọng phát huy thế mạnh của chiến tranh nhân dân, kết hợp lực lượng vũ trang với lực lượng chính trị và dựa vào nhân dân để xây dựng thế trận rộng khắp. Ông chủ trương phải tìm cách đánh phù hợp với điều kiện thực tế, phát huy sở trường của quân và dân ta thay vì đối đầu theo cách mà đối phương mong muốn.

Quan điểm “nắm thắt lưng địch mà đánh” trở thành một biểu hiện tiêu biểu cho tư duy ấy. Mục tiêu là đưa lực lượng ta áp sát, hạn chế ưu thế về hỏa lực và không cho đối phương phát huy đầy đủ sức mạnh của các phương tiện chiến tranh hiện đại. Cùng với đó là chủ trương xây dựng các “vành đai diệt Mỹ” ở nhiều địa bàn. Những tư tưởng và chỉ đạo này được các nguồn chính thống đánh giá là những đóng góp quan trọng vào nghệ thuật quân sự Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ. (baochinhphu.vn)

Điều đáng nói là Nguyễn Chí Thanh không chỉ đưa ra khẩu hiệu. Ông đi sâu vào thực tế chiến trường, trực tiếp nghiên cứu tình hình và cùng cán bộ, chiến sĩ tìm phương pháp chiến đấu phù hợp. Chính sự sâu sát ấy giúp tư duy chiến lược của ông có tính thực tiễn cao.

Công lao đối với sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước

Đại tướng Nguyễn Chí Thanh qua đời ngày 6 tháng 7 năm 1967, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ vẫn còn diễn biến hết sức ác liệt. Ông không sống đến ngày đất nước hoàn toàn thống nhất năm 1975.

Nhưng những đóng góp của ông đối với cuộc đấu tranh ấy đã được thực hiện từ nhiều năm trước.

Đặc biệt, thời gian hoạt động ở miền Nam đã để lại dấu ấn sâu sắc trong việc xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân và củng cố niềm tin vào khả năng đánh bại quân đội Mỹ. Các quan điểm và kinh nghiệm mà ông cùng đồng đội đúc kết trong thực tiễn đã trở thành một phần của quá trình phát triển nghệ thuật quân sự Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. (Bộ Quốc phòng)

Có thể nói, nếu thắng lợi năm 1975 là kết quả của sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc qua nhiều thế hệ, thì Nguyễn Chí Thanh là một trong những người đã góp phần quan trọng xây dựng cơ sở chính trị, quân sự và tinh thần để đi tới thắng lợi ấy.

Công lao của ông vì vậy không chỉ nằm ở một trận đánh hay một quyết định riêng lẻ. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng nhìn nhận chiến tranh từ thực tiễn Việt Nam, phát huy sức mạnh của nhân dân và xây dựng niềm tin rằng một dân tộc nhỏ vẫn có thể chiến thắng một đối thủ có ưu thế vượt trội về vật chất nếu biết phát huy đúng sức mạnh của mình.

Một vị tướng “văn võ song toàn”

Nguyễn Chí Thanh là một trường hợp đặc biệt trong lịch sử cách mạng Việt Nam. Ông vừa là nhà lãnh đạo chính trị, vừa là nhà quân sự, đồng thời là người làm công tác tổ chức và vận động quần chúng.

Các đánh giá chính thống về ông thường nhấn mạnh đặc điểm “văn võ song toàn”. Điều này thể hiện ở khả năng kết hợp giữa tư duy chính trị với tư duy quân sự, giữa xây dựng con người với xây dựng tổ chức, giữa lý luận với thực tiễn. (baochinhphu.vn)

Ông hiểu rằng muốn giành thắng lợi trong chiến tranh thì phải xây dựng được con người có niềm tin và ý chí. Muốn xây dựng quân đội thì phải dựa vào nhân dân. Muốn có đường lối đúng thì phải xuất phát từ thực tiễn.

Đó cũng chính là một trong những điểm thể hiện rõ ông là người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: học không phải chỉ để biết, mà học để hành động, để giải quyết những vấn đề cụ thể của đất nước và nhân dân.

Một tấm gương về đạo đức cách mạng

Bên cạnh tài năng chính trị và quân sự, điều khiến Đại tướng Nguyễn Chí Thanh được đồng đội và nhân dân kính trọng còn là phẩm chất đạo đức.

Các tài liệu về ông nhấn mạnh những phẩm chất như cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; giản dị, khiêm tốn, gần gũi với cán bộ, chiến sĩ và nhân dân. Ông luôn đề cao việc chống chủ nghĩa cá nhân và đặt lợi ích của cách mạng lên trên lợi ích riêng. (Bộ Quốc phòng)

Một câu nói được tư liệu chính thống ghi lại, thể hiện rất rõ quan niệm sống của ông, là:

“Tôi sống ngày nào, cũng là vì đất nước ngày đó.” (tulieuvankien.dangcongsan.vn)

Có lẽ đây là cách ngắn gọn nhất để nói về cuộc đời Nguyễn Chí Thanh.

Ông không coi chức vụ là mục đích. Ông coi mỗi cương vị được giao là một trách nhiệm phải hoàn thành. Từ chiến trường Bình - Trị - Thiên đến cơ quan Tổng cục Chính trị, từ miền Bắc đến chiến trường miền Nam, ông luôn cố gắng đi đến nơi khó khăn, trực tiếp nắm tình hình và tìm cách giải quyết vấn đề.

Đó là phẩm chất đặc biệt quý giá của một người lãnh đạo: không đứng ngoài thực tiễn mà đi vào thực tiễn; không chỉ nói về trách nhiệm mà trực tiếp gánh vác trách nhiệm.

Một di sản vượt lên trên thời gian

Ngày nay, khi nhìn lại cuộc đời Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, điều còn lại không chỉ là những chiến công quân sự hay những chức vụ ông từng đảm nhiệm.

Di sản lớn nhất của ông là một hệ thống những giá trị về lòng yêu nước, ý chí độc lập dân tộc, tinh thần phụng sự nhân dân, tư duy chiến lược, sự sâu sát thực tiễn và đạo đức của người cán bộ cách mạng.

Bộ Quốc phòng đánh giá những đóng góp của ông trong xây dựng Đảng, xây dựng quân đội, phát triển chiến tranh nhân dân và công tác chính trị vẫn mang giá trị lý luận và thực tiễn để nghiên cứu, vận dụng. (Bộ Quốc phòng)

Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, ông để lại bài học về việc xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị, giữ vững mối quan hệ máu thịt với nhân dân và đặt sự lãnh đạo của Đảng vào vị trí then chốt.

Đối với đất nước, ông để lại bài học về lòng trung thành với Tổ quốc và nhân dân, về tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trước những nhiệm vụ khó khăn.

Đối với thế hệ trẻ, cuộc đời ông là lời nhắc nhở rằng giá trị của một con người không nằm ở việc người đó sống bao lâu, mà ở việc trong những năm tháng mình có mặt trên cuộc đời, mình đã làm được gì cho đất nước.

Kết luận

Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã ra đi khi mới 53 tuổi, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ còn đang ở thời kỳ cam go. Nhưng hơn 30 năm hoạt động cách mạng của ông đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Việt Nam.

Ông là người chiến sĩ cộng sản kiên trung; là nhà lãnh đạo chính trị - quân sự xuất sắc; là một trong những người có công lớn trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam; là nhà tư duy và chỉ đạo thực tiễn quan trọng của chiến tranh nhân dân; và trên hết, là một con người đã dành trọn cuộc đời cho độc lập dân tộc, thống nhất đất nước và hạnh phúc của nhân dân. (Bộ Quốc phòng)

Gọi Đại tướng Nguyễn Chí Thanh là “người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh” là một sự ghi nhận xứng đáng đối với cuộc đời và sự nghiệp của ông. Bởi ở Nguyễn Chí Thanh, những bài học từ Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ được tiếp nhận bằng trí tuệ mà còn được thể hiện bằng hành động, bằng những năm tháng sống giữa nhân dân, chiến đấu cùng bộ đội và gánh vác những nhiệm vụ khó khăn nhất của cách mạng.

Ông đã sống đúng với lời mình từng nói: “Tôi sống ngày nào, cũng là vì đất nước ngày đó.” Và chính vì thế, dù đã đi xa nhiều thập kỷ, tên tuổi Đại tướng Nguyễn Chí Thanh vẫn thuộc về lịch sử dân tộc, thuộc về Quân đội nhân dân Việt Nam và thuộc về những thế hệ người Việt Nam trân trọng độc lập, tự do của Tổ quốc.