Đại tướng Nguyễn Chí Thanh vào Nam năm 1965

Đầu năm 1965, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ ở miền Nam đang chuyển sang giai đoạn quyết liệt vì quân đội Hoa Kỳ bắt đầu đổ quân trực tiếp tham chiến, Trung ương Đảng và Bộ Chính trị đã quyết định một việc hết sức hệ trọng: điều động Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, một trong những cán bộ quân sự - chính trị dày dạn kinh nghiệm nhất của Đảng, vào chiến trường miền Nam. Ông được giao giữ cương vị Bí thư Trung ương Cục miền Nam, đồng thời kiêm Chính ủy các lực lượng vũ trang Giải phóng miền Nam. Đây là một quyết định mang tính chiến lược, bởi cuộc kháng chiến chống Mỹ có tính chất khác biệt căn bản so với mọi cuộc chiến tranh mà dân tộc Việt Nam từng trải qua: đối đầu với một quân đội xâm lược được trang bị vũ khí hiện đại và có ưu thế tuyệt đối về hỏa lực, phía Việt Nam chỉ có thể giành thắng lợi nếu tiến hành một cuộc chiến tranh toàn diện, dựa vào sức mạnh và ý chí của toàn dân ở cả hai miền đất nước. Trên chiến trường miền Nam, Nguyễn Chí Thanh trở thành người đứng đầu trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo cuộc kháng chiến, kế thừa và phát huy những kinh nghiệm mà ông đã tích lũy trong nhiều năm gắn bó với chiến tranh du kích ở khu vực Bình Trị Thiên trước đó.

Ông nổi tiếng với phong cách gần dân, sâu sát thực tiễn chiến trường, thường xuyên trực tiếp đi cơ sở để nắm bắt tình hình, thay vì chỉ đạo từ xa qua văn bản, báo cáo. Chính vì lối làm việc thực tế và tinh thần lạc quan, tin tưởng vào khả năng đánh thắng quân Mỹ bằng chiến tranh nhân dân, ông đã góp phần quan trọng vào việc hoạch định các chủ trương tác chiến trên chiến trường miền Nam trong những năm đầu chống Mỹ. Đáng tiếc, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ chưa giành được thắng lợi quyết định, ngày 6 tháng 7 năm 1967, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đột ngột từ trần vì một cơn đau tim tại Hà Nội, để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong toàn Đảng, toàn quân và toàn dân. Ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc của ông đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc, Đảng và Nhà nước đã truy tặng ông nhiều huân chương cao quý, trong đó có Huân chương Sao Vàng và Huân chương Hồ Chí Minh hạng Nhất.

Đến nay, giới nghiên cứu quốc tế, trong đó có nhà sử học Pierre Asselin, vẫn tiếp tục quan tâm nghiên cứu về vai trò và tư duy chiến lược của ông trong giai đoạn đầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ.