ĐẠI TƯỚNG NGUYỄN CƠ THẠCH (1915 – 1998): "TƯỚNG KHÔNG CÓ CẤP HÀM" VÀ NGHỆ THUẬT NGOẠI GIAO QUÂN SỰ BẢO VỆ TỔ QUỐC

Trong chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, bảo vệ độc lập, chủ quyền và an ninh quốc gia không chỉ là nhiệm vụ của những quân đoàn chủ lực trên chiến trường, mà còn là cuộc đấu trí căng thẳng trên mặt trận ngoại giao. Dù không mang cấp hàm Đại tướng trong Quân đội nhân dân Việt Nam, đồng chí Nguyễn Cơ Thạch (sinh năm 1915 tại Nam Định; mất năm 1998 tại Hà Nội) – nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao – được lịch sử ghi nhận như một "vị tướng kiệt xuất trên mặt trận ngoại giao". Trong giai đoạn hậu chiến khốc liệt (1975 – 1991), khi đất nước vừa ra khỏi hai cuộc chiến tranh giải phóng lại lập tức rơi vào thế bị bao vây, cấm vận gắt gao và khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng, ông chính là kiến trúc sư trưởng dẫn dắt nền ngoại giao Việt Nam vượt qua những khúc quanh lịch sử đầy biến động.

Tầm vóc chiến lược của Nguyễn Cơ Thạch thể hiện ở tư duy lý luận độc lập, khả năng dự báo tình hình quốc tế vượt thời đại và nghệ thuật đàm phán "dĩ bất biến, ứng vạn biến". Nhận diện sâu sắc bối cảnh Chiến tranh Lạnh và những mâu thuẫn phức tạp giữa các nước lớn, ông không nhìn nhận ngoại giao như một công cụ thụ động hay thuần túy thủ tục ngoại giao, mà xem đó là một mặt trận tiến công chiến lược. Lập luận hành động của ông dựa trên phương pháp luận khoa học: muốn bảo vệ vững chắc chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ mà không rơi vào kiệt quệ kinh tế, Việt Nam phải thoát khỏi thế bị cô lập, đa dạng hóa - đa phương hóa các quan hệ quốc tế, và chuyển từ đối đầu sang hợp tác trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau.

Trong suốt hơn một thập kỷ trên cương vị Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, ông đã trực tiếp chỉ đạo và tham gia vào những cuộc đàm phán lịch sử nhằm giải quyết bài toán Campuchia – mắt xích then chốt để tháo gỡ vòng vây cấm vận đối với Việt Nam. Với trí tuệ sắc bén, phong thái tự tin và khả năng phản bác lập luận của đối phương một cách khúc chiết, khoa học, ông đã bảo vệ thành quả cách mạng của nhân dân Campuchia, đồng thời từng bước bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc, Mỹ và các nước ASEAN. Ông là người đặt những gạch đá đầu tiên cho tiến trình Việt Nam gia nhập ASEAN, mở ra kỷ nguyên hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu.

Xét dưới góc độ lịch sử và nghệ thuật bảo vệ Tổ quốc, di sản của nhà ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch mang chiều sâu phương pháp luận vô cùng to lớn. Ông đã chứng minh một triết lý: sức mạnh của một dân tộc không chỉ đo bằng hỏa lực vũ khí, mà còn được đo bằng bản lĩnh trí tuệ, sự thấu hiểu quy luật vận động của thế giới và khả năng biến đối thủ thành đối tác. Cuộc đời cống hiến trọn vẹn của Nguyễn Cơ Thạch là tấm gương sáng ngời về một nhà chiến lược ngoại giao quân sự kiệt xuất, người đã dùng tri thức và lòng yêu nước cháy bỏng để mở đường cho Việt Nam vươn mình ra thế giới trong hòa bình và phát triển.