Đại tướng Phạm Văn Trà

Đại tướng Phạm Văn Trà và câu chụyên về trận Mậu Thân 1968

Trận Mậu Thân 68 Trung đoàn đánh vào Cần Thơ cùng với bộ đội địa phương đã diệt một đại đội Mỹ, phá hủy hơn 100 máy bay ở sân bay Cần Thơ… Nhưng Mậu Thân ác liệt lắm.

Chúng tôi đánh vào Cần Thơ với 1 trung đoàn 3.200 người, sau đó chỉ còn 1.200 người. Lúc đó tôi là tiểu đoàn phó, tham mưu trưởng, tiểu đoàn tôi khi đánh vào Cần Thơ là 1.100 người, khi ra còn hơn 200 người.

Tôi nhớ lại, vào những ngày chiến sự diễn ra khốc liệt ở lộ Vòng Cung, trong đơn vị đã truyền nhau câu: “Vòng Cung đi dễ khó về/Đạn chen đầu đạn bom kề hố bom” hay là “Tưởng là lên lộ đi xe/Ai ngờ trở lại không ghe không xuồng!”. Những câu này đã nói lên sự ác liệt cuộc chiến đấu của chúng tôi ở Vòng Cung.

Khi chúng tôi ra về, quân chủ lực của địch càn quét ở vùng nông thôn dữ lắm. Chúng chiếm lại hết vùng giải phóng, đóng đồn khắp nơi. Lúc đó, dân hoang mang, cán bộ hoang mang, thậm chí một số không chịu đựng được đã ra hợp pháp.

Trong những năm ở chiến trường, tôi quen thân một ông già trong vùng, lúc nào chúng tôi đến ông cũng động viên. Chúng tôi về thăm lần này, ông ấy nói: “Thôi các chú miền Bắc đã trót vào rồi thì gắng lên, đừng đầu hàng giặc. Còn tôi, nó đánh dữ quá, chịu không nổi thì tôi ra hợp pháp, chứ tôi không đầu hàng”. Sau đó ông đi và nói thêm “các chú đừng đầu hàng”.

Lúc này, Quân khu lại giải tán Trung đoàn. Anh em lúc đó, gạo thì dân cho, thức ăn mò dưới sông, lục bình luộc ăn chấm với muối, tiếp tục trụ lại.

Rất may, cuối năm 1969 có 2 đồng chí Trung ương, đồng chí Chín Hòa, tức anh Lê Đức Anh và Tám Thuận, tức anh Võ Văn Kiệt về làm Tư lệnh và Bí thư. Lúc đầu Quân khu định đưa các anh về Năm Căn cùng Khu ủy cho an toàn hơn, nhưng hai anh không về vì lo không nắm được tình hình, không thúc đẩy được phong trào.

Sau đó anh Chín Hòa lên với chúng tôi, có lúc ở sát hàng rào thứ nhất của đồn địch. Anh Tám Thuận ở cách đồn địch khoảng 400m. Tối đầu tiên lên với chúng tôi các anh đã ra gặp bà con.

Nhờ sự chỉ đạo của các anh, phong trào ngày càng tốt lên. Anh Kiệt lúc đó có nói với chúng tôi: “Lúc này phải giữ lấy niềm tin chiến thắng của con đường Bác Hồ đã chọn…”. Cũng qua kinh nghiệm cuộc sống, anh Kiệt đúc kết “mất tiền còn kinh nghiệm, mất bạn là mất niềm vui, mất niềm tin là mất tất cả”.

Cho nên tôi nói là những lúc khó khăn nhất, các đồng chí Quân khu đã đến với Trung đoàn, động viên, tạo điều kiện cho chúng tôi có niềm tin vững chắc.

Sau đó, Bộ tăng cường cho chúng tôi 3 tiểu đoàn từ Bắc vào, Trung đoàn lại phục hồi và chiến đấu được.

Tại sao ta đánh Mậu Thân, sau này tôi mới hiểu được. Năm 1967, Tổng thống Mỹ Johnson muốn tranh cử nhiệm kỳ 2, nói là Mỹ sẽ rút quân mà không vào Hội nghị hòa bình Paris.

Hội nghị Paris mới quan trọng, nhưng lúc đầu chỉ có Việt Nam dân chủ cộng hòa và Việt Nam cộng hòa, còn Mỹ không vào. Chủ trương của Bộ Chính trị là làm thế nào để Mỹ vào đàm phán tại Hội nghị Paris, bởi nếu Mỹ không vào, không giải quyết được cuộc chiến tranh, Việt Nam sẽ chiến tranh mãi.

Phải có một trận đánh quyết liệt, để thế giới biết rằng Việt Nam đủ sức mạnh đánh Mỹ. Chính vì thế mới có trận Mậu Thân năm 1968.

Trận này ta không đánh vào quân chủ lực của chính quyền Sài Gòn mà đánh thẳng vào thành phố. Đánh vào thành phố mới gây được tiếng vang với thế giới.

Ta đánh vào Sài Gòn, Dinh độc lập, đánh vào đại sứ quán, đánh vào một số nơi của sĩ quan Mỹ và 54 thị trấn, thị xã. Đơn vị chúng tôi đánh vào thành phố Cần Thơ.

Chúng ta đánh 4 tháng, Mỹ không vào Hội nghị hòa bình Paris, đánh tiếp tháng 5 đến tháng 7 họ vẫn không vào, đánh tiếp tháng 9 đến tháng 11... Đúng ngày 17/11, Mỹ chấp nhận vào đàm phán tại Hội nghị hoà bình Paris, ta kết thúc chiến dịch Mậu Thân.

Chúng ta đã gây được tiếng vang lớn. Quốc hội Mỹ chất vấn Tổng thống, tại sao nói Việt Nam không thể đánh lớn mà họ đánh lớn như vậy. Tổng thống Mỹ không dám ra tranh cử nhiệm kỳ 2 nữa.

Như thế, mục đích quân sự phục vụ mục đích chính trị. Mỹ phải chấp nhận ngồi vào bàn đàm phán với ta ở Paris để bàn về chấm dứt chiến tranh lập lại hoà bình ở Việt Nam. Mỹ tham dự và sau này ký hiệp định thì hiệp định mới có tính pháp lý quốc tế.