Đại tướng Văn Tiến Dũng trong lòng đồng đội và nhân dân

Đại tướng Võ Nguyên Giáp chia sẻ: “Lần đầu tiên tôi biết đồng chí tại Hội nghị quân sự Bắc Kỳ khi anh từ chiến khu Hòa Bình - Ninh Bình - Thanh Hóa về dự Hội nghị tháng 4/1945, Hội nghị đã cử ra Ủy ban quân sự cách mạng mà tôi và anh là thành viên. Có thể nói, chiến trường đồng bằng và Đại đoàn 320 là nơi anh phát triển tài năng quân sự xuất sắc của mình, chỉ huy bộ đội đánh bại nhiều cuộc càn lớn của các binh đoàn cơ động quân Pháp. Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, với cương vị Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, anh tham gia tích cực việc chỉ đạo cuộc chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ ở miền Bắc và cuộc kháng chiến chống Mỹ ở miền Nam..., trực tiếp chỉ đạo chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử tháng 4/1975 - Chiến dịch có ý nghĩa quyết định đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi hoàn toàn” (1)

Đại tướng Văn Tiến Dũng là một trong những vị tướng lĩnh chỉ huy xuất sắc và có uy tín lớn của Quân đội ta. Ông là Tổng tham mưu trưởng lâu năm nhất của quân đội nhân dân Việt Nam (1953-1980), vị chỉ huy của nhiều mặt trận quan trọng, chiến dịch lớn trong suốt hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc… Nhưng đó chưa đủ để hiểu hết về Đại tướng Văn Tiến Dũng (1917 – 2002) – vị Tư lệnh chỉ huy trực tiếp chiến dịch Hồ Chí Minh – chiến dịch cuối cùng trong cuộc Tổng tấn công và nổi dậy Mùa Xuân 1975.

Trong những ngày tháng gian khổ của tuổi trẻ, chàng thanh niên Văn Tiến Dũng đã được giác ngộ và bước chân vào con đường cách mạng rất sớm. Năm 1936, Văn Tiến Dũng tham gia phong trào đấu tranh công khai của công nhân Hà Nội do Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo. Tháng 11 năm 1937, tròn 20 tuổi, Văn Tiến Dũng được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Được trui rèn sớm, lại trải qua nhiều đận “lửa thử vàng”, từng bị thực dân Pháp bắt giam 3 lần và vượt ngục thành công 2 lần, người đảng viên trẻ năm ấy tiến bộ nhanh đến không ngờ và dần dần được tín nhiệm giao đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng, sau này trở thành vị Đại tướng tài ba, lỗi lạc.

Thượng tướng Hoàng Minh Thảo kể: “Tôi có dịp làm việc với anh Văn Tiến Dũng ở Liên khu 3 khi Đại đoàn 320 và Đại đoàn 304 hiệp đồng đánh vào vùng Kim Sơn, Ninh Bình trong kháng chiến chống Pháp. Anh chỉ huy rất kiên quyết và có nhiều ý kiến sáng tạo rất hay... Đến chống Mỹ, anh được cử vào chỉ đạo Mặt trận Tây Nguyên đánh Buôn Ma Thuột. Quyết tâm của anh rất cao và cũng với nghệ thuật “nở hoa trong lòng địch”, anh đã nêu ý kiến dùng một binh đoàn cơ giới thọc sâu vào Sở chỉ huy của địch đóng ở hậu cứ sư đoàn 23 Ngụy... Mũi thọc sâu đó đã cùng các mũi tiến công khác hoàn thành nhiệm vụ tiến công và giành được thắng lợi vẻ vang...”. (3)

Nguyên Thủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt cũng từng dành những lời nhận xét rất xác đáng về Đại tướng Văn Tiến Dũng: “Hơn nửa thế kỷ trước đây, trong cuộc kháng chiến chống Pháp, trên chiến trường Nam Bộ xa cách trung ương, qua làn sóng điện, chúng tôi theo dõi và rất tự hào về những chiến công nổi bật của Đại đoàn 320 và những chiến tích về luồn sâu vào vùng địch hậu để mở rộng địa bàn chiến tranh du kích ở đồng bằng sông Hồng gắn liền với tên tuổi của anh Văn Tiến Dũng… Cùng với các anh Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Chí Thanh, anh Văn Tiến Dũng là một danh tướng có công đầu của quân đội ta từ những ngày “khai sơn phá thạch”” (4).

Ấy vậy mà vị Tư lệnh đanh thép trên chiến trường khốc liệt, trong cuộc sống đời thường lại rất đỗi bình dị, đầy ắp tình yêu thương. Tướng Văn Tiến Dũng là người giản dị, chu đáo, lo toan từng chi tiết cho chiến sĩ. Khi được hỏi về tình bạn của cặp đôi “nhà văn – nhà võ”, nhà văn Tô Hoài tâm sự: “Tôi với Văn Tiến Dũng biết nhau từ những ngày sinh hoạt Ái hữu dệt may. Tôi dân Nghĩa Đô, có nghề truyền thống dệt vải. Còn anh Dũng gốc người Cổ Nhuế, nghề may. Nhớ ngày Quốc tế lao động 1/5/1936, trong cuộc mít tinh lớn đông tới hàng vạn người tổ chức ở nhà Đấu Xảo (nay là Cung Văn hóa Hữu nghị Hà Nội), tôi đi biểu tình trong đoàn Ái hữu dệt may, còn anh Dũng trong đoàn người mang tấm biển rất to: Thất nghiệp. Chả là ngày ấy, anh Dũng lãnh đạo công nhân Nhà máy Cự Doanh đình công đòi tăng lương, giảm giờ làm. Cuộc đấu tranh thắng lợi, chủ chấp nhận thực hiện mọi yêu sách của công nhân, nhưng với điều kiện anh Dũng phải đi tìm việc nơi khác, vì nó biết anh là người lãnh đạo phong trào ở xưởng dệt, anh còn ở đó thì còn rách việc. Để tập thể được hưởng mọi quyền lợi, anh Dũng tự nguyện ra đi, và thế là trở thành thất nghiệp”.

Ông kể tiếp: “Bữa ấy, chúng tôi đang bị giam bên Hỏa Lò. Tôi được biết có Văn Tiến Dũng ở xà lim bên cạnh nên tìm cách kéo Như Phong, Nguyễn Đình Thi ra ngoài hành lang. Gặp nhau, tôi không nhận ra Văn Tiến Dũng, vì mặt anh thâm tím, sưng húp. Nhưng mà anh ấy đã nói, đúng là nói với chúng tôi rằng anh vừa ở nước ngoài về…, và một câu nữa, dài hơn, khó nghe hơn, nhưng tôi vẫn còn nhớ…”

Những năm kháng chiến chống Pháp, rồi khi nhà văn Tô Hoài về Hà Nội, hai người có đôi lần gặp nhau vì đều mải bận bịu công việc. Cho đến ngày chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng, 30/4/1975, Tô Hoài gọi điện cho Văn Tiến Dũng:

- Ông có thể giúp tôi đi một chuyến thăm Sài Gòn và mấy tỉnh quân ta vừa giải phóng được không?

Ngay lập tức, Đại tướng Văn Tiến Dũng đã bố trí một chiếc xe con đưa hai nhà văn Tô Hoài và Nguyễn Văn Bổng đi mấy tỉnh miền Trung, vòng lên cả đường Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây, vào thành phố Hồ Chí Minh…

Từ những ngày là cánh áo ngắn biết nhau, cùng đi bên nhau trong một cuộc biểu tình cách mạng, rồi gặp lại nhau trong tù cho đến những ngày đất nước hoàn toàn giải phóng sạch bóng quân xâm lược… (5)

Một kỷ niệm khác cũng rất đặc biệt về Đại tướng Văn Tiến Dũng khiến cho các đồng đội nhớ mãi. Năm 1965, thấy các chiến sĩ đội mũ sắt giữa mùa hè rất nóng, ông gọi Cục Quân trang lên, gợi ý một số kiểu mũ có lưỡi trai và đề nghị may một kiểu mũ mềm cho bộ đội với yêu cầu: Khi bình thường cái lưỡi trai có thể che nắng phía trước mắt, còn khi quay lưỡi trai ra phía sau thì lại che nắng được sau gáy. Từ khi có kiểu mũ đó, ông thường xuyên đội và nổi tiếng với biệt danh “tướng mũ mềm”. Từ năm 1967, chiếc mũ mềm được sản xuất hàng loạt cho bộ đội, đến năm 1992 mới được thay bằng mũ kê pi.

Đối với gia đình, bà Văn Tuyết Mai (con gái Đại tướng Văn Tiến Dũng) đã nói về tính cách của cha trong bài viết “Mãi khắc ghi lời cha dặn” của tác giả Vũ Trọng Đại: Điềm tĩnh, hiền nhưng nghiêm khắc. Theo chia sẻ của bà Văn Tuyết Mai, Đại tướng Văn Tiến Dũng thương con cái nhưng không chiều con. Ông dạy con tính tự lập, không ỷ vào địa vị của bố. Ông thể hiện tình thương bằng sự quan tâm đến chuyện học tập ở trường hay chuyện phấn đấu ở đơn vị… Còn với người vợ tần tảo của mình - bà Nguyễn Thị Kỳ - Đại tướng rất vì nể nội tướng của mình. Bà Nguyễn Thị Kỳ từng không ngần ngại chia sẻ: “Tính ra, tôi và ông ấy sống chung với nhau được 59 năm. Ông rất thương vợ, điềm tĩnh, ít nói, có khách đến nhà cũng để vợ nói, vợ nói sai mới sửa lại. Cả cuộc đời, chỉ có hai lần ông cao giọng với tôi” (6).

17h30' ngày 17/3/2002, Đại tướng Văn Tiến Dũng qua đời, để lại niềm tiếc thương cho gia đình, đồng đội và nhân dân. Sau khi qua đời, tên Đại tướng Văn Tiến Dũng được đặt cho đoạn đường nối quốc lộ 32 với Liên Xã. và cho một con đường ở Đà Nẵng (trên địa bàn phường Hòa Xuân, quận Cẩm Lệ), ở thành phố Sơn La và ở thành phố Hồ Chí Minh. Năm nay vừa tròn kỷ niệm 100 năm ngày sinh Đại tướng, những kỷ niệm về một vị tướng tài, đức vẹn toàn vẫn còn sâu đậm mãi trong lòng những người đồng đội, đồng chí năm xưa.