Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 không chỉ là một mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc Việt Nam mà còn là một kinh điển trong nghệ thuật quân sự thế giới. Đứng sau thiên tài quân sự ấy là Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Tổng Tư lệnh chiến dịch. Quá trình Bác Giáp xây dựng kế hoạch và cách Bác nhìn nhận vấn đề tại Điện Biên Phủ chính là biểu tượng cao nhất của tư duy quân sự khoa học, lòng dũng cảm chí công vô tư và tinh thần trách nhiệm trước xương máu của từng người chiến sĩ.

Cuối năm 1953, thực dân Pháp áp dụng Kế hoạch Navarre nhằm giành lại thế chủ động chiến lược trên chiến trường Đông Dương. Tướng Navarre đã biến Điện Biên Phủ—một thung lũng lòng chảo nằm ở Tây Bắc—thành một "tập đoàn cứ điểm" khổng lồ với 49 cứ điểm, được chia thành 3 phân khu, trang bị hỏa lực hiện đại và hệ thống phòng ngự liên hoàn chắc chắn. Giới quân sự Pháp và Mỹ tin chắc rằng đây là một "pháo đài bất khả xâm phạm", một cái "bẫy nghiền nát" quân chủ lực Việt Minh nếu cố tình tấn công.

Nhìn nhận vấn đề từ góc độ tư duy chiến lược, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Bộ Chính trị đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã không nhìn Điện Biên Phủ như một điểm nghẽn cố định. Trước khi lên đường ra mặt trận, Bác Hồ đã dặn dò Đại tướng: "Tướng quân tại ngoại. Giao cho chú toàn quyền quyết định. Trận này rất quan trọng, phải đánh cho thắng. Chắc thắng mới đánh, không chắc thắng không đánh." Lời dặn ấy trở thành kim chỉ nam cho mọi suy nghĩ, cân nhắc và hành động của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong suốt quá trình chuẩn bị kế hoạch chiến đấu.

Ban đầu, dựa trên tình hình địch mới nhảy dù xuống Điện Biên Phủ và chưa kịp củng cố công sự, Ban Cán sự Đảng Mặt trận cùng các cố vấn quân sự đã thống nhất phương án "Đánh nhanh, giải quyết nhanh". Kế hoạch dự kiến dùng toàn bộ lực lượng tinh nhuệ thọc sâu vào trung tâm, dốc toàn lực đè bẹp tập đoàn cứ điểm trong vòng 3 ngày 2 đêm, với ngày nổ súng dự kiến ban đầu là 20/01/1954, sau đó lùi lại 25/01/1954.

Tuy nhiên, trong quá trình chuẩn bị, tình hình chiến trường đã có những thay đổi cực kỳ nhanh chóng. Địch liên tục tăng viện, công sự được củng cố bằng bê tông, dây thép gai dày đặc và hệ thống hỏa lực dày đặc. Trong khi đó, bộ đội ta gặp nhiều khó khăn trong việc kéo pháo hạng nặng qua địa hình núi cao vực sâu vào trận địa và chưa có kinh nghiệm đánh công kiên quy mô lớn trên một địa hình bằng phẳng có lực lượng không quân, xe tăng địch hỗ trợ.

Trong suốt những ngày đêm trăn trở tại căn hầm chỉ huy ở Mường Phăng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp liên tục tự vấn liệu phương án "Đánh nhanh, giải quyết nhanh" có bảo đảm "chắc thắng" như lời Bác Hồ dặn hay không. Sáng ngày 26/01/1954, chỉ vài giờ trước khi pháo lệnh nổ súng, Đại tướng đã triệu tập cuộc họp Ban Cán sự Đảng Mặt trận. Bằng lập luận khoa học, sự phân tích thực chứng và lòng dũng cảm vô bờ bến, Đại tướng đã thuyết phục toàn bộ Ban chỉ huy hoãn lệnh tấn công, rút pháo ra khỏi trận địa và chuyển sang phương án "Đánh chắc, tiến chắc". Quyết định lịch sử đó không chỉ đòi hỏi sự thông minh về quân sự, mà còn là sự vượt lên trên áp lực của dư luận, tâm lý nôn nóng của quân sĩ và cả quyết tâm chiến đấu của toàn mặt trận.

Nghệ thuật xây dựng kế hoạch của Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại Điện Biên Phủ phản ánh những nguyên tắc cốt lõi trong tư duy quân sự của Bác. Đại tướng không nhìn nhận chiến trường qua bản đồ hay qua các học thuyết quân sự có sẵn mà luôn nhìn vào thực tế: lực lượng địch đã tăng lên bao nhiêu, công sự dày tới đâu, sức khỏe và khả năng tác chiến của chiến sĩ ta đến mức nào. Khi thực tiễn thay đổi, kế hoạch phải thay đổi, tuyệt đối không để tư tưởng chủ quan làm mờ mắt trước những rủi ro hiện hữu.

Bên cạnh đó, một nét đặc trưng trong cách nhìn nhận vấn đề của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là tình yêu thương bao la đối với chiến sĩ. Đánh thắng nhưng phải bảo toàn lực lượng, hạn chế tối đa thương vong. Phương án "Đánh chắc, tiến chắc" cho phép bộ đội ta dùng lối đánh siết chặt vòng vây, đào hào cắt đôi sân bay, bóc gỡ từng cứ điểm nhỏ, qua đó vô hiệu hóa hỏa lực không quân và pháo binh của địch.

Sau khi điều chỉnh kế hoạch, Đại tướng đã tái tổ chức lực lượng và triển khai kế hoạch tác chiến gồm 3 đợt tấn công bài bản. Đợt 1 diễn ra từ ngày 13/03 đến 17/03/1954, tiến công đè bẹp các cứ điểm phía Bắc như Him Lam, Độc Lập, Bản Kéo, mở cửa ngõ cho quân ta tiến xuống lòng chảo. Đợt 2 từ ngày 30/03 đến 30/04/1954, đánh chiếm các ngọn đồi phía Đông, đồng thời triển khai mạng lưới đường hào vây lấn, bóp nghẹt sân bay Mường Thanh và cắt đứt nguồn viện trợ duy nhất của địch. Đợt 3 diễn ra từ ngày 01/05 đến 07/05/1954 với đợt tổng công kích toàn bộ các vị trí còn lại, tiêu diệt hoàn toàn tập đoàn cứ điểm, bắt sống Tướng De Castries và toàn bộ Bộ Tham mưu Pháp.

Chiều ngày 07/05/1954, lá cờ "Quyết chiến Quyết thắng" tung bay trên mái hầm De Castries, kết thúc 56 ngày đêm chiến đấu kiên cường. Chiến thắng Điện Biên Phủ không chỉ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu bởi kết quả tiêu diệt một lực lượng quân sự hùng mạnh của đế quốc, mà còn bởi nó khẳng định sức mạnh của trí tuệ và bản lĩnh Việt Nam.

Cách Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhìn nhận vấn đề—luôn khách quan, dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật, tôn trọng thực tiễn và lấy nhân tố con người làm gốc—đã biến một trận đánh có nguy cơ thất bại trở thành một vĩ thanh oai hùng của dân tộc. Bài học về việc xây dựng kế hoạch và chuyển hướng chiến lược tại Điện Biên Phủ mãi mãi là di sản vô giá trong nghệ thuật chỉ huy quân sự và quản trị hiện đại.