ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP- DẤU ẤN MỘT VỊ TƯỚNG GIỮA LÒNG ĐIỆN BIÊN

1. Từ làng An Xá đến người Đại tướng của dân tộc

Đại tướng Võ Nguyên Giáp, tên khai sinh là Võ Giáp, sinh ngày 25 tháng 8 năm 1911 tại làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước và coi trọng việc học. Cha ông là Võ Quang Nghiêm, một nhà Nho, từng tham gia các hoạt động chống chính quyền thực dân. Mẹ ông là Nguyễn Thị Kiên. Gia đình không thuộc tầng lớp giàu có nhưng có truyền thống học hành và tinh thần yêu nước.

Tuổi thơ của Võ Giáp gắn với làng quê An Xá và vùng đất Lệ Thủy. Đây là vùng đất có truyền thống văn hóa, hiếu học và yêu nước. Từ gia đình, ông sớm được tiếp xúc với chữ Hán, chữ Quốc ngữ và những câu chuyện về lịch sử, đất nước. Những ảnh hưởng từ gia đình và quê hương dần hình thành ở ông sự quan tâm đối với vận mệnh của đất nước.

Sau này, Võ Nguyên Giáp theo học tại Trường Quốc học Huế rồi tiếp tục học tập ở Hà Nội. Ông không đi theo con đường quân sự ngay từ đầu. Trước khi trở thành một vị tướng, ông từng là giáo viên dạy lịch sử, đồng thời tham gia viết báo và hoạt động chính trị. Chính quá trình học tập và nghiên cứu lịch sử đã giúp ông có sự quan tâm sâu sắc đến những cuộc đấu tranh giành độc lập của các dân tộc.

Trong những năm hoạt động cách mạng, Võ Nguyên Giáp từng bị chính quyền thực dân bắt giam. Sau đó, ông tiếp tục hoạt động và tham gia quá trình xây dựng lực lượng cách mạng. Năm 1940, ông gặp Nguyễn Ái Quốc và bắt đầu tham gia sâu hơn vào hoạt động chuẩn bị lực lượng cho cách mạng.

Ngày 22 tháng 12 năm 1944, tại Cao Bằng, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập với 34 chiến sĩ, do Võ Nguyên Giáp chỉ huy. Đây là lực lượng tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ một người thầy giáo, ông từng bước trở thành người tổ chức và chỉ huy lực lượng vũ trang.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Võ Nguyên Giáp tiếp tục giữ nhiều trọng trách trong quân đội và Nhà nước. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông giữ cương vị Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam và trực tiếp tham gia chỉ huy nhiều chiến dịch.

Ngày 4 tháng 10 năm 2013, Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua đời tại Hà Nội, hưởng thọ 102 tuổi. Cuộc đời ông trải qua hơn một thế kỷ, trong đó phần lớn thời gian gắn với những biến động lớn của lịch sử Việt Nam thế kỷ XX.

⸻

2. Điện Biên Phủ – 56 ngày đêm và quyết định làm thay đổi cục diện chiến trường

Cuối năm 1953, quân Pháp xây dựng Điện Biên Phủ thành một tập đoàn cứ điểm lớn. Ngày 6 tháng 12 năm 1953, Bộ Chính trị quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ và giao Võ Nguyên Giáp làm Chỉ huy trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy Mặt trận. (Sở Văn Hóa Thể Thao và Du Lịch Điện Biên)

Trước khi lên đường ra mặt trận, Võ Nguyên Giáp được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao toàn quyền quyết định tại chiến trường và căn dặn phải bảo đảm nguyên tắc chắc thắng. Lời căn dặn này trở thành một cơ sở quan trọng trong quá trình ông đưa ra quyết định về phương án tác chiến. (Sở Văn Hóa Thể Thao và Du Lịch Điện Biên)

Ngày 12 tháng 1 năm 1954, Võ Nguyên Giáp đến Sở Chỉ huy tại hang Thẩm Púa. Khi đó, phương án ban đầu là “đánh nhanh, thắng nhanh”, dự kiến tập trung lực lượng đánh mạnh vào Điện Biên Phủ trong thời gian ngắn. Ngày 14 tháng 1, phương án được phổ biến và dự kiến nổ súng vào ngày 20 tháng 1. (Sở Văn Hóa Thể Thao và Du Lịch Điện Biên)

Tuy nhiên, trong những ngày tiếp theo, tình hình chiến trường thay đổi. Quân Pháp tăng cường lực lượng, củng cố hệ thống phòng thủ và bố trí hỏa lực mạnh hơn. Trong khi đó, quân đội Việt Nam phải đối mặt với những khó khăn về địa hình, pháo binh, hậu cần và kinh nghiệm đánh một tập đoàn cứ điểm lớn.

Võ Nguyên Giáp phải cân nhắc giữa một kế hoạch đã chuẩn bị trong thời gian dài và tình hình thực tế trước mắt. Cuối cùng, ông quyết định thay đổi phương án.

Sáng 26 tháng 1 năm 1954, Bộ Chỉ huy chiến dịch họp tại mặt trận. Võ Nguyên Giáp quyết định chuyển từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Mệnh lệnh hoãn tiến công được truyền xuống các đơn vị, pháo binh được kéo ra khỏi trận địa và toàn bộ chiến dịch được chuẩn bị lại. (Btc Tỉnh Điện Biên)

Đây là một quyết định rất lớn bởi trước đó bộ đội đã mất nhiều thời gian mở đường và đưa pháo vào trận địa. Việc thay đổi phương án đồng nghĩa với việc phải làm lại nhiều công việc, từ bố trí pháo binh, xây dựng trận địa cho đến tổ chức hậu cần. Hệ thống đường hào cũng được tiếp tục xây dựng để từng bước bao vây tập đoàn cứ điểm.

Ngày 31 tháng 1 năm 1954, Sở Chỉ huy chiến dịch chuyển về Mường Phăng. Tại đây, Võ Nguyên Giáp cùng Bộ Chỉ huy tiếp tục tổ chức lực lượng và hoàn thiện phương án “đánh chắc, tiến chắc”. (Btc Tỉnh Điện Biên)

Sau nhiều tháng chuẩn bị, đến ngày 13 tháng 3 năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức bắt đầu. Những loạt pháo đầu tiên của quân đội Việt Nam bắn vào cứ điểm Him Lam, mở màn cho cuộc chiến kéo dài 56 ngày đêm. (Btc Tỉnh Điện Biên)

Đợt tiến công thứ nhất

Trong những ngày đầu, quân đội Việt Nam tập trung đánh các cứ điểm vòng ngoài. Him Lam bị tiến công ngày 13 tháng 3. Sau đó là Độc Lập và Bản Kéo.

Việc lần lượt đánh các cứ điểm vòng ngoài giúp quân đội Việt Nam phá vỡ một phần hệ thống phòng thủ của quân Pháp và tạo điều kiện để tiếp tục tiến sâu vào trung tâm.

Đợt tiến công thứ hai

Ngày 30 tháng 3 năm 1954, đợt tiến công thứ hai bắt đầu. Mục tiêu chủ yếu là các cao điểm phía Đông và khu vực trung tâm.

Các trận đánh tại A1, C1, D1 diễn ra quyết liệt. Quân đội Việt Nam vừa tiến công vừa đào chiến hào, từng bước thu hẹp khoảng cách với hệ thống phòng thủ của quân Pháp.

Cách đánh này phù hợp với phương án “đánh chắc, tiến chắc”: thay vì tập trung vào một trận đánh quyết định ngay từ đầu, các đơn vị từng bước chiếm giữ những vị trí quan trọng, làm suy yếu khả năng phòng thủ và thu hẹp khu vực kiểm soát của đối phương.

Đợt tiến công thứ ba và trận đánh cuối cùng

Ngày 1 tháng 5 năm 1954, đợt tiến công thứ ba bắt đầu. Quân đội Việt Nam tập trung đánh những vị trí còn lại và chuẩn bị cho tổng công kích.

Một trong những trận đánh quan trọng nhất diễn ra tại đồi A1. Đây là vị trí có ý nghĩa quan trọng đối với hệ thống phòng thủ của quân Pháp. Cuộc chiến tại A1 diễn ra trong nhiều ngày và trở thành một trong những trận đánh ác liệt nhất của chiến dịch.

Cách đánh này phù hợp với phương án “đánh chắc, tiến chắc”: thay vì tập trung vào một trận đánh quyết định ngay từ đầu, các đơn vị từng bước chiếm giữ những vị trí quan trọng, làm suy yếu khả năng phòng thủ và thu hẹp khu vực kiểm soát của đối phương.

Đợt tiến công thứ ba và trận đánh cuối cùng

Ngày 1 tháng 5 năm 1954, đợt tiến công thứ ba bắt đầu. Quân đội Việt Nam tập trung đánh những vị trí còn lại và chuẩn bị cho tổng công kích.

Một trong những trận đánh quan trọng nhất diễn ra tại đồi A1. Đây là vị trí có ý nghĩa quan trọng đối với hệ thống phòng thủ của quân Pháp. Cuộc chiến tại A1 diễn ra trong nhiều ngày và trở thành một trong những trận đánh ác liệt nhất của chiến dịch.

Đến ngày 7 tháng 5 năm 1954, quân đội Việt Nam tiến hành tổng công kích vào khu trung tâm. Các đơn vị từ nhiều hướng tiến vào Sở Chỉ huy của tập đoàn cứ điểm.

Chiều cùng ngày, Sở Chỉ huy quân Pháp tại Điện Biên Phủ bị chiếm. Tướng Christian de Castries cùng Bộ Tham mưu bị bắt. Lá cờ “Quyết chiến – Quyết thắng” được kéo lên trên nóc hầm chỉ huy.

Sau 56 ngày đêm, từ ngày 13 tháng 3 đến ngày 7 tháng 5 năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc. Quân đội Việt Nam làm chủ toàn bộ tập đoàn cứ điểm. (Điện Biên)

Trong quá trình ấy, vai trò của Võ Nguyên Giáp thể hiện rõ nhất ở việc tổ chức và điều hành một chiến dịch quy mô lớn, đồng thời liên tục đánh giá tình hình để điều chỉnh cách đánh. Đặc biệt, quyết định ngày 26 tháng 1 đã thay đổi hoàn toàn phương thức tiến hành chiến dịch. Chính phương án mới đã dẫn đến một cuộc chiến kéo dài nhưng được tổ chức theo từng bước: bao vây – tiến công – chia cắt – thu hẹp – tổng công kích.

3.Tri ân những người viết nên trang sử

Chiến thắng Điện Biên Phủ là thành quả của cả một lực lượng lớn, từ những người lính trực tiếp chiến đấu đến dân công, thanh niên xung phong và nhân dân tham gia bảo đảm hậu cần. Vì vậy, khi nhắc đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp, việc ghi nhận công lao của ông cũng cần đặt trong bối cảnh đóng góp chung của hàng vạn con người đã tham gia chiến dịch.

Đối với Võ Nguyên Giáp, Điện Biên Phủ là một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời chỉ huy. Ông đã phải đưa ra những quyết định quan trọng trong điều kiện chiến trường thay đổi liên tục. Đặc biệt, quyết định ngày 26 tháng 1 năm 1954 cho thấy trách nhiệm của người chỉ huy trước sinh mạng của bộ đội và kết quả của toàn bộ chiến dịch. Chính ông sau này từng gọi đây là một trong những quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời chỉ huy của mình. (Điện Biên)

Nhìn lại cuộc đời Đại tướng, từ một cậu bé sinh ra ở làng An Xá, một người thầy giáo dạy lịch sử, rồi trở thành người chỉ huy Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân và sau đó là Tổng Tư lệnh, có thể thấy cuộc đời ông gắn liền với nhiều bước chuyển lớn của lịch sử đất nước.

Ngày nay, những địa danh như Him Lam, A1, Mường Phăng, hầm Đờ Cát vẫn còn được lưu giữ như những địa điểm gắn với Chiến dịch Điện Biên Phủ. Những câu chuyện về Đại tướng và những người đã chiến đấu tại Điện Biên Phủ tiếp tục được kể lại qua sách, bảo tàng, di tích và các thế hệ người Việt Nam.

Lòng biết ơn đối với những người đã góp phần làm nên lịch sử không chỉ nằm ở những lời ca ngợi. Quan trọng hơn, đó là ghi nhớ đúng sự kiện, trân trọng những con người đã tham gia và hiểu được giá trị của những gì thế hệ trước đã trải qua.

Với Đại tướng Võ Nguyên Giáp, dấu ấn lớn nhất tại Điện Biên Phủ không chỉ nằm ở ngày 7 tháng 5 năm 1954, mà còn nằm trong cả quá trình từ những ngày chuẩn bị, những đêm suy nghĩ về phương án tác chiến, quyết định kéo pháo ra, tổ chức lại chiến trường cho đến khi chiến dịch đi đến thắng lợi.

Hơn bảy thập kỷ đã trôi qua kể từ ngày lá cờ “Quyết chiến – Quyết thắng” tung bay trên nóc hầm chỉ huy ở Điện Biên Phủ. Nhưng câu chuyện về người Đại tướng năm ấy vẫn còn được nhắc lại như một phần của ký ức lịch sử dân tộc — một câu chuyện về con người, trách nhiệm, quyết định và những năm tháng đã góp phần tạo nên một dấu mốc không thể quên trong lịch sử Việt Nam.