Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Người Đại tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam

Sau chiến thắng Việt Bắc, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp chuyển sang một giai đoạn mới. Quân đội cách mạng từng bước phát triển từ những đơn vị ban đầu thành các lực lượng chủ lực có tổ chức ngày càng chặt chẽ. Cùng với sự trưởng thành đó, yêu cầu xây dựng hệ thống quân hàm và chỉ huy cũng được đặt ra.

Ngày 20-1-1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh phong quân hàm Đại tướng cho Võ Nguyên Giáp. Ngày 28-5 cùng năm, ông chính thức được trao quân hàm. Đây là một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam.

Việc phong quân hàm Đại tướng không chỉ ghi nhận vai trò của cá nhân Võ Nguyên Giáp mà còn phản ánh quá trình xây dựng một quân đội cách mạng có hệ thống tổ chức, chỉ huy ngày càng hoàn chỉnh. Khi ấy, quân đội vẫn đang trong chiến tranh, phải vừa chiến đấu vừa huấn luyện, xây dựng lực lượng và bảo đảm hậu cần.

Trong những năm tiếp theo, trên cương vị Tổng Tư lệnh, ông trực tiếp tham gia chỉ huy nhiều chiến dịch lớn. Từ Việt Bắc, quân đội bắt đầu chuyển dần từ thế phòng ngự sang chủ động mở các chiến dịch tiến công. Các chiến dịch Trung Du, Hoàng Hoa Thám, Quang Trung rồi Hòa Bình trở thành những bước thử nghiệm quan trọng đối với khả năng tác chiến của lực lượng chủ lực.

Tháng 8-1948, Võ Nguyên Giáp tiếp tục giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Ông đảm nhiệm đồng thời trách nhiệm về tổ chức, xây dựng lực lượng và chỉ huy tác chiến.

Một yêu cầu lớn đặt ra lúc này là làm sao xây dựng một quân đội có thể chiến đấu lâu dài trước đối phương có ưu thế về vũ khí, phương tiện và khả năng cơ động. Quân đội phải dựa vào nhân dân, xây dựng lực lượng tại chỗ và từng bước hình thành các đơn vị chủ lực có khả năng đánh những trận quy mô ngày càng lớn.

Quân hàm Đại tướng vì thế gắn với một giai đoạn quan trọng: quân đội Việt Nam bắt đầu bước vào quá trình trưởng thành mạnh mẽ về tổ chức và nghệ thuật quân sự.

Những kinh nghiệm tích lũy sau Việt Bắc sẽ được thử thách ở một chiến trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vào năm 1950: biên giới Việt – Trung.