Đại tướng Võ Nguyên Giáp và dòng thời gian cháy bỏng!

Có những cái tên khi nhắc đến, người ta không chỉ nhớ về một con người. Đằng sau cái tên ấy là cả một thời đại, là những năm tháng mà đất nước đã đi qua bằng máu, nước mắt, niềm tin và khát vọng. Với tôi, Võ Nguyên Giáp là một cái tên như thế.

Tôi đã từng nhìn thấy hình ảnh Đại tướng qua những trang sách lịch sử: mái tóc bạc, gương mặt hiền từ, ánh mắt sâu và nụ cười gần gũi. Thật khó để hình dung người đàn ông trong bức ảnh ấy đã từng đi qua những năm tháng dữ dội nhất của lịch sử dân tộc; đã từng đứng trước những quyết định mà phía sau mỗi quyết định là vận mệnh của đất nước và sự sống của biết bao con người. Càng lần theo dòng thời gian của cuộc đời ông, tôi càng có cảm giác mình không chỉ đang tìm hiểu về một vị tướng, mà đang bước vào một câu chuyện dài về một thế hệ đã sống, chiến đấu và cháy hết mình cho hai chữ **độc lập**.

Dòng thời gian ấy bắt đầu từ năm 1911, khi Võ Nguyên Giáp cất tiếng khóc chào đời tại mảnh đất Quảng Bình đầy nắng gió. Đó là một thời đất nước chưa có tự do. Có lẽ, những người trẻ sinh ra trong hoàn cảnh ấy sớm hiểu rằng cuộc sống bình yên không phải là điều hiển nhiên. Trước mắt họ là một đất nước đang chịu cảnh mất nước, là những thân phận bị đẩy vào sự lựa chọn giữa việc chấp nhận thực tại và đứng lên thay đổi nó.

Võ Nguyên Giáp đã chọn con đường thứ hai.

Nhưng điều khiến tôi bất ngờ khi tìm hiểu về cuộc đời Đại tướng là trước khi trở thành một vị Tổng tư lệnh, ông từng là một người thầy. Ông từng đứng trên bục giảng, từng dạy cho học trò của mình những trang sử của dân tộc. Có lẽ thật đặc biệt khi nghĩ rằng một người từng kể cho học trò về lịch sử, sau này chính mình lại trở thành một phần không thể tách rời của lịch sử ấy.

Tôi tự hỏi, khi đứng trước những trang sử về những cuộc đấu tranh của cha ông, liệu người thầy trẻ Võ Nguyên Giáp khi ấy có từng nghĩ rằng một ngày nào đó, tên mình cũng sẽ được nhắc đến trong những bài học của các thế hệ sau?

Có lẽ không.

Bởi lịch sử không được tạo nên từ khát vọng được lưu danh. Lịch sử được tạo nên từ những con người, trong những thời khắc nhất định, đã chọn làm điều mà họ tin là đúng.

Và rồi, dòng thời gian tiếp tục đưa người thanh niên ấy vào những năm tháng của cách mạng.

Có những thế hệ sinh ra để lớn lên trong hòa bình. Nhưng cũng có những thế hệ mà tuổi trẻ của họ gắn liền với chiến tranh, với những cuộc chia tay và những hành trình không biết ngày trở về. Võ Nguyên Giáp thuộc về một thế hệ như thế. Con đường mà ông và những người cùng thời lựa chọn không hề bằng phẳng. Đó là con đường của những cuộc hoạt động bí mật, của những lần bị truy đuổi, của sự thiếu thốn và cả những mất mát không gì có thể bù đắp.

Nhưng có lẽ chính trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, một điều lớn lao đã được nuôi dưỡng: niềm tin rằng đất nước nhất định sẽ có ngày được tự do.

Ngày 22 tháng 12 năm 1944, trong khu rừng Trần Hưng Đạo, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập. Nếu nhìn bằng con mắt của ngày hôm nay, thật khó để không xúc động trước hình ảnh của một đội quân nhỏ bé giữa núi rừng. Họ không có những điều kiện đầy đủ, không có một tương lai chắc chắn ở phía trước. Nhưng họ có một thứ mà có lẽ không một loại vũ khí nào có thể thay thế: niềm tin vào con đường mình đã chọn.

Chỉ vài chục con người, từ những bước chân âm thầm giữa núi rừng, đã mở đầu cho một hành trình dài của một đội quân sau này trưởng thành cùng đất nước.

Tôi nghĩ về những người lính năm ấy và bất giác thấy khoảng cách giữa quá khứ với hiện tại vừa xa, lại vừa gần.

Xa, bởi chúng tôi hôm nay khó có thể hình dung trọn vẹn những gian khổ mà họ đã trải qua.

Nhưng gần, bởi khi nhìn vào những con người ấy, tôi vẫn nhận ra những điều rất đỗi bình thường của con người: họ cũng có gia đình để nhớ, có quê hương để yêu, có những người thân để chờ mong. Họ cũng có thể đã từng mong muốn một cuộc sống bình dị như bao người khác.

Chỉ khác rằng, vào thời đại của họ, muốn có được cuộc sống bình dị ấy, trước hết phải có một đất nước tự do.

Rồi năm tháng trôi đi.

Cách mạng Tháng Tám thành công. Đất nước giành được độc lập. Nhưng hành trình đi đến hòa bình vẫn còn rất dài. Những người đã cầm súng vì độc lập tiếp tục bước vào những năm tháng chiến tranh.

Và rồi lịch sử đưa Võ Nguyên Giáp đến với Điện Biên Phủ.

Năm 1954, giữa núi rừng Tây Bắc, một trận đánh đã trở thành dấu mốc của lịch sử dân tộc. Nhưng khi nghĩ về Điện Biên Phủ, tôi không chỉ nghĩ đến một chiến thắng. Tôi nghĩ đến những con người đã làm nên chiến thắng ấy.

Đó là những người lính trẻ hành quân qua núi rừng. Là những đoàn người gùi lương thực, vũ khí. Là những bàn tay đã góp sức kéo pháo, mở đường. Là những người mẹ, người vợ, người con ở quê nhà, lặng lẽ chờ đợi một ngày người thân trở về.

Và giữa tất cả những con người ấy là vị Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp.

Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất về Đại tướng là một quyết định được nhắc đến rất nhiều trong chiến dịch Điện Biên Phủ: chuyển từ phương châm “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Đối với một người trẻ như tôi, đây không đơn thuần là một quyết định quân sự. Tôi nhìn thấy trong đó bản lĩnh của một con người dám suy nghĩ lại, dám thay đổi khi nhận ra rằng phía sau những kế hoạch và những con số là sinh mạng của biết bao người lính.

Có lẽ, một người tài giỏi không phải là người chưa từng đứng trước khó khăn. Một người bản lĩnh cũng không phải là người luôn giữ nguyên quyết định của mình bằng mọi giá. Đôi khi, bản lĩnh chính là biết dừng lại, suy nghĩ và lựa chọn một con đường khác vì điều lớn hơn.

Ngày 7 tháng 5 năm 1954, chiến thắng Điện Biên Phủ đã trở thành một mốc son trong lịch sử dân tộc.

Nhưng sau mỗi chiến thắng là những khoảng lặng.

Có những người đã không thể trở về.

Có những tuổi trẻ đã mãi mãi nằm lại trên những chặng đường của đất nước.

Có những lời hẹn chưa kịp thực hiện.

Có những gia đình chỉ còn biết giữ lại một lá thư, một tấm ảnh, hay một kỷ vật nhỏ bé để nhớ về người thân.

Có lẽ vì vậy mà càng tìm hiểu về chiến tranh, tôi càng nhận ra rằng chiến tranh không chỉ được viết bằng những chiến thắng. Nó còn được viết bằng sự hy sinh. Đằng sau những trang sử hào hùng là biết bao số phận đã gửi tuổi xuân của mình vào những năm tháng khốc liệt nhất.

Nhưng cũng chính trong những năm tháng ấy, những tình cảm đẹp nhất của con người lại hiện lên rõ ràng hơn bao giờ hết.

Đó là tình đồng chí của những người cùng chia sẻ một chặng đường.

Là tình yêu phải gác lại bởi đất nước còn chiến tranh.

Là tình cảm gia đình được gửi gắm trong những lá thư ngắn ngủi.

Là tình người giữa những con người có thể không cùng quê hương, không cùng tuổi tác, nhưng cùng chung một lý tưởng.

Có lẽ, chính những điều ấy đã làm cho một thời chiến tranh không chỉ còn là những trang lịch sử xa xôi. Nó trở thành câu chuyện của những con người thật, với những nỗi nhớ, niềm vui, sự sợ hãi và cả những ước mơ rất đỗi bình thường.

Dòng thời gian tiếp tục trôi.

Đất nước rồi cũng đi qua chiến tranh để bước vào những năm tháng hòa bình. Những người lính năm xưa dần trở thành những mái đầu bạc. Những câu chuyện từng được kể bên chiến hào dần trở thành hồi ức. Và rồi, ngày 4 tháng 10 năm 2013, Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua đời, khép lại hành trình hơn một thế kỷ của một con người đã đi cùng những biến động lớn lao của dân tộc.

Nhưng có lẽ, một con người như Đại tướng không thực sự rời khỏi dòng thời gian.

Ông vẫn ở đó, trong những trang sách lịch sử mà học sinh, sinh viên chúng tôi đọc mỗi ngày. Ông ở trong những câu chuyện được kể lại bởi những người đã từng sống trong chiến tranh. Ông ở trong ký ức của một dân tộc đã đi qua những năm tháng đau thương để có được hòa bình.

Và cũng chính khi nhìn lại dòng thời gian ấy, tôi bắt đầu nghĩ nhiều hơn về thế hệ của mình.

Chúng tôi sinh ra khi đất nước đã hòa bình.

Chúng tôi lớn lên trong những ngày tháng không còn phải nghe tiếng bom rơi, không phải hành quân qua núi rừng, không phải chia tay gia đình để bước vào những cuộc chiến không biết ngày trở lại.

Có lẽ, vì được sinh ra trong hòa bình nên đôi khi chúng tôi quên rằng hòa bình không phải tự nhiên mà có.

Có những thế hệ đã phải đánh đổi tuổi trẻ để chúng tôi có thể đến trường.

Có những người đã không trở về để chúng tôi có thể sống trong một đất nước không còn chiến tranh.

Có những giấc mơ đã dang dở để những thế hệ sau có quyền được tiếp tục ước mơ.

Và tôi nghĩ, lòng biết ơn không nên chỉ dừng lại ở những phút mặc niệm, những bó hoa hay những lời tri ân trong một ngày kỷ niệm.

Lòng biết ơn cần được thể hiện bằng cách chúng ta sống.

Thế hệ của Võ Nguyên Giáp đã sống trong một thời đại mà lòng yêu nước được thể hiện bằng việc đứng lên bảo vệ độc lập của dân tộc. Thế hệ chúng tôi sống trong một thời đại khác. Chúng tôi không cần phải bước ra chiến trường, nhưng điều đó không có nghĩa là chúng tôi không có trách nhiệm với đất nước.

Trách nhiệm của người trẻ hôm nay có thể bắt đầu từ việc học tập nghiêm túc, từ khát vọng chinh phục tri thức, từ mong muốn trở thành một con người có ích. Đó có thể là sự cống hiến âm thầm trong từng công việc nhỏ bé. Đó cũng có thể là thái độ không thờ ơ trước những vấn đề của cộng đồng và đất nước.

Mỗi thế hệ có một nhiệm vụ của riêng mình.

Nếu thế hệ cha anh đã phải giữ lấy độc lập, thì có lẽ nhiệm vụ của chúng ta hôm nay là góp phần xây dựng một đất nước ngày càng tốt đẹp hơn.

Khi lần theo cuộc đời của Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua những mốc thời gian, tôi nhận ra rằng điều còn lại sau tất cả không chỉ là những con số: năm 1911, năm 1944, năm 1954 hay năm 2013.

Điều còn lại là một ngọn lửa.

Ngọn lửa ấy đã từng cháy trong trái tim của một thế hệ thanh niên sẵn sàng rời mái nhà, rời quê hương, gửi lại tuổi xuân của mình cho đất nước. Nó đã cháy trong những khu rừng, trên những con đường hành quân, trong những lá thư gửi về quê nhà và trong niềm tin rằng một ngày mai tốt đẹp hơn nhất định sẽ đến.

Đó là một thời bỏng cháy.

Bỏng cháy bởi lý tưởng.

Bỏng cháy bởi lòng yêu nước.

Bỏng cháy bởi khát vọng độc lập, tự do.

Dòng thời gian đã đi qua những năm tháng ấy, nhưng tôi tin rằng những gì tốt đẹp nhất của quá khứ không nên chỉ nằm lại trong quá khứ.

Bởi hôm nay, khi đất nước đã hòa bình, chúng ta vẫn cần một ngọn lửa.

Không phải ngọn lửa của chiến tranh.

Mà là ngọn lửa của lý tưởng.

Ngọn lửa của tri thức.

Ngọn lửa của trách nhiệm.

Ngọn lửa của khát vọng cống hiến.

Và có lẽ, đó chính là cách thế hệ hôm nay nối tiếp thế hệ đã đi trước.

Dòng thời gian vẫn đang trôi. Những người của một thời bỏng cháy rồi sẽ dần trở thành ký ức. Nhưng nếu mỗi người trẻ hôm nay biết sống có lý tưởng hơn, biết trân trọng hòa bình hơn và biết biến lòng biết ơn thành hành động, thì những ngọn lửa của ngày hôm qua sẽ không bao giờ tắt.

Khi ấy, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và thế hệ của ông sẽ không chỉ sống trong những trang sách lịch sử.

Họ sẽ sống trong cách chúng ta nhìn về đất nước.

Trong những gì chúng ta lựa chọn để cống hiến.

Và trong khát vọng của mỗi người trẻ muốn viết tiếp, bằng chính cuộc đời mình, một dòng thời gian mới cho quê hương.