Đại tướng Võ Nguyên Giáp với bộ đội Phòng không – Không quân
Đại tướng Võ Nguyên Giáp với bộ đội Phòng không – Không quân
Nhân dịp kỷ niệm 110 năm ngày sinh Đại tướng Võ Nguyên Giáp (25/8/1911 - 25/8/2021), Người “Anh cả” của Quân đội nhân dân Việt Nam, Người đã sớm kiến nghị thành lập và chỉ đạo xây dựng Bộ đội Phòng không - Không quân chính quy hiện đại lập nên những chiến công chói lọi trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Tại Bảo tàng Phòng không - Không quân hiện đang trưng bày và lưu giữ rất nhiều hình ảnh quý, minh chứng cho tài thao lược của Đại tướng đối với quân đội và lực lượng Phòng không - Không quân vào những thời khắc quan trọng của đất nước.Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 Để đáp ứng yêu cầu chiến đấu trong các chiến dịch lớn, ngày 01/4/1953, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam, ký quyết định thành lập Trung đoàn Pháo cao xạ 367, gồm 6 tiểu đoàn pháo cao xạ 37mm, 6 đại đội súng máy 12,7mm, 1 tiểu đoàn xe kéo pháo. Sự ra đời của Trung đoàn 367 đánh dấu một bước trưởng thành của quân đội cách mạng. Ngay sau khi thành lập, Trung đoàn 367 đã nhận nhiệm vụ mở mặt trận đất đối không trong lòng chảo Điện Biên Phủ. 
Đại tướng Võ Nguyên Giáp giao nhiệm vụ cho Trung đoàn 367 tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ, năm 1954. Ảnh tư liệu BTPK-KQ Việc sử dụng lực lượng bộ binh, pháo thủ kéo pháo bằng tay tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ là một bản anh hùng ca có một không hai trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Khi hai Tiểu đoàn 383, 394 thuộc Trung đoàn 367 đã tập kết trong lòng chảo Điện Biên Phủ theo kế hoạch “Đánh nhanh, thắng nhanh” thì được lệnh kéo pháo ra bố trí lại thế trận theo phương châm “Đánh chắc, tiến chắc”. Sau này, Đại tướng Võ Nguyên Giáp có kể lại: “Đây là một quyết định khó khăn nhất trong đời cầm quân của mình”. Ngày 14/3/1954, Đại đội 815, Tiểu đoàn 383 đã bắn rơi chiếc máy bay đầu tiên. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Trung đoàn 367 đã bắn rơi 52 máy bay địch trong tổng số 62 máy bay bị bắn rơi, với sự xuất hiện của bộ đội phòng không đã hạn chế sức mạnh yểm trợ của không quân địch, tạo ra bất ngờ lớn, góp phần quan trọng vào thắng lợi cuối cùng của Chiến dịch.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp khen ngợi đồng chí Hà Văn Lực, Đại đội 815, đơn vị lập chiến công đầu tiên bắn rơi chiếc máy bay Moran của Pháp tại Điện Biên Phủ, năm 1954. Ảnh Tư liệu BT PK-KQ. Ngày 07/5/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng, buộc thực dân Pháp phải ký hiệp định Gơ-ne-vơ, nước ta bước vào giai đoạn mới, Cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và tiếp tục cách mạng dân tộc dân chủ ở miền Nam. Đối với Quân chủng Phòng không - Không quân, đây là chiến công xuất sắc đầu tiên của một đơn vị phòng không. Có được chiến thắng đầy ý nghĩa lịch sử đó là nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Bác Hồ kính yêu, trực tiếp là sự lãnh đạo của Quân ủy Trung ương và tài thao lược, chỉ huy của Bộ Tổng Tư lệnh do Đại tướng Võ Nguyên Giáp đứng đầu, cùng với tinh thần chiến đấu dũng cảm, sẵn sàng hy sinh của quân và dân ta. “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” năm 1972 Ngày 19/7/1965, khi đế quốc Mỹ vừa tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân lần thứ nhất đối với miền Bắc, Bác Hồ đã đến thăm Quân chủng Phòng không - Không quân. Bác đến thăm Đại đội Pháo cao xạ 1, Trung đoàn 234. Tại đây Bác dặn: “…Dù đế quốc Mỹ có lắm súng nhiều tiền, dù chúng có B-57, B-52 hay “bê” gì đi chăng nữa ta cũng đánh. Từng ấy máy bay, từng ấy quân Mỹ chứ nhiều hơn nữa ta cũng đánh, mà đã đánh là nhất định thắng”. Thực hiện lời dạy của Bác, dưới sự chỉ huy trực tiếp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, qua hai cuộc chiến đấu vô cùng ác liệt chống chiến tranh phá hoại do đế quốc Mỹ gây ra, cán bộ, chiến sĩ Quân chủng Phòng không - Không quân đã chiến đấu vô cùng mưu trí, dũng cảm và sáng tạo, cùng các lực lượng vũ trang nhân dân miền Bắc, đặc biệt với quân và dân Hà Nội, Hải Phòng và một số địa phương đã đánh giỏi, thắng lớn, lập nhiều chiến công xuất sắc. Nổi bật trong các chiến công đó là chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” cuối năm 1972.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp duyệt phương án tác chiến B-52 của Quân chủng Phòng không – Không quân, năm 1972. Ảnh Tư liệu BT PK-KQ. Để có chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không”. Đảng, Bác Hồ kính yêu và Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã lãnh đạo, chỉ đạo và giao nhiệm vụ chuẩn bị cho quân và dân ta, trong đó có Quân chủng Phòng không - Không quân ngay từ khi Mỹ đưa máy bay B-52 vào gây tội ác trên chiến trường miền Nam Việt Nam. Để có được chiến thắng lịch sử vẻ vang ấy, quân và dân ta, đặc biệt là Quân chủng Phòng không - Không quân đã phải tốn biết bao mồ hôi, xương máu, qua nhiều năm chuẩn bị từng bước, từng phương án sẵn sàng chiến đấu với máy bay B-52 Mỹ. Các cán bộ lãnh đạo, chỉ huy; đội ngũ cán bộ khoa học - kỹ thuật và các kíp chiến đấu trong Quân chủng đều phát huy trí tuệ tập thể, hiến kế đánh máy bay B-52 nếu chúng liều lĩnh đánh miền Bắc, nhất là Hà Nội, Hải Phòng. Trong quá trình chuẩn bị và chiến đấu, Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn theo sát chỉ đạo. Tháng 5/1972, trong một lần trao đổi với Quân chủng Phòng không - Không quân về phương án đánh máy bay B-52, Đại tướng Võ Nguyên Giáp bất ngờ nêu câu hỏi với các cán bộ tham mưu tác chiến của Quân chủng Phòng không - Không quân: “Tỷ lệ B-52 bị bắn rơi mức độ nào thì Nhà Trắng rung chuyển, mức độ nào thì Mỹ không chịu nổi, phải thua?”. Cho đến lúc đó những phương án đánh B-52 trên bầu trời Hà Nội, Hải Phòng đều đã có những yêu cầu về hiệu suất chiến đấu từng trận, từng ngày nhưng chưa nói đến chỉ tiêu tỷ lệ bắn rơi B-52. Đại tướng Tổng Tư lệnh đã phát hiện ra thiếu sót đó và yêu cầu bổ khuyết kịp thời. Sau mấy tuần, các cán bộ tham mưu Phòng không - Không quân đã đưa ra câu trả lời: N1 (tỷ lệ Mỹ chịu đựng được) là 1-2% (trên tổng số B-52 tham chiến của Mỹ); N2 (tỷ lệ làm Nhà Trắng rung chuyển) là 6-7%; N3 (tỷ lệ buộc Mỹ thua cuộc) là trên 10%. Câu hỏi tiếp theo của Tổng Tư lệnh là: Quân chủng chọn tỷ lệ nào? Câu trả lời lần này có ngay lập tức: Chúng tôi loại trừ N1, quyết tâm đạt N2 và vươn tới N3. Đại tướng chỉ thị: Muốn vậy Quân chủng phải làm tốt hai việc: Khẩn trương hoàn thành kế hoạch đánh B-52 bảo vệ Hà Nội, Hải Phòng để dựa vào đó hoàn tất mọi công tác chuẩn bị; gấp rút hoàn chỉnh các tài liệu về cách đánh B-52 để lấy đó mà huấn luyện cho bộ đội thật thành thạo. Tài liệu Cách đánh máy bay B-52 của bộ đội tên lửa đã được hoàn chỉnh trong tháng 10/1972 và nhanh chóng phổ biến, triển khai đến các đơn vị chiến đấu. Từ ngày 30/10 đến ngày 02/11/1972, Hội nghị rút kinh nghiệm và bàn cách đánh máy bay B-52 cho bộ đội tên lửa tại Hà Nội. Kết luận hội nghị, đồng chí Tư lệnh Lê Văn Tri nói: “Tôi được gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp thông báo cho biết, tình hình rất khẩn trương. Trở về, các đơn vị cần tập trung nỗ lực nâng cao trình độ đánh B-52. Tôi mong các đồng chí khi đánh máy bay B-52 hãy tích cực phát sóng đúng thời cơ và vận dụng linh hoạt cách đánh, cách bám sát để đánh trúng, đánh rơi B-52 tại chỗ.” 19 giờ 40 phút ngày 18/12/1972, cuộc tập kích chiến lược bằng B-52 của đế quốc Mỹ vào Hà Nội, Hải Phòng bắt đầu. Các trận địa tên lửa cùng với quân dân Hà Nội, Hải Phòng được lệnh vào cấp 1. Vào lúc 19 giờ 44 phút, B-52 xuất hiện trên bầu trời Hà Nội. 20 giờ 13 phút, Tiểu đoàn 59, Trung đoàn Tên lửa 261 đã lập công đầu, bắn rơi tại chỗ chiếc B-52 đầu tiên trên cánh đồng Chuôm, xã Phủ Lỗ, Kim Anh, Vĩnh Phú (nay là Sóc Sơn, Hà Nội). Quân chủng Phòng không - Không quân nhất là bộ đội tên lửa là lực lượng nòng cốt trong tác chiến phòng không bảo vệ Hà Nội, Hải Phòng đã chiến đấu rất dũng cảm. Trong quá trình chiến đấu có phát sinh những khó khăn cần được giải quyết ngay như nguy cơ không sản xuất kịp đạn tên lửa. Ngày 20/12, từ Bộ Tổng Tư lệnh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp trực tiếp gọi điện cho Tư lệnh Quân chủng hỏi tình hình bảo đảm đạn cho tên lửa. Đại tướng gợi ý có thể điều đạn tên lửa từ các mặt trận khác về tăng cường cho Hà Nội. Đại tướng cũng nhắc Quân chủng chỉ đạo Không quân ta vượt mọi khó khăn để xuất kích tạo nên sức mạnh tổng hợp của toàn Quân chủng đánh B-52. Tiếp đó, Đại tướng Võ Nguyên Giáp trực tiếp gọi điện xuống Sư đoàn 361, biểu dương bộ đội phòng không Hà Nội đánh tốt, xứng đáng với lòng tin cậy của Đảng và nhân dân. Cuối cùng, Đại tướng nói: “Cả nước đang hướng về Hà Nội, toàn thế giới đang hướng về Hà Nội. Từng giờ, từng phút, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương theo dõi chặt chẽ cuộc chiến đấu của Hà Nội. Vận mệnh của Tổ quốc đang nằm trong tay các chiến sĩ phòng không bảo vệ Hà Nội”.[1] Ngày 22/12/1972, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng thay mặt Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng Tư lệnh đến thăm Tiểu đoàn 77, Trung đoàn 257 đơn vị tên lửa bắn rơi 3 máy bay B-52. Đồng chí biểu dương chiến công xuất sắc của Tiểu đoàn trong mấy ngày qua.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp giao nhiệm vụ cho Trung đoàn 367 tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ, năm 1954. Ảnh tư liệu BTPK-KQ Việc sử dụng lực lượng bộ binh, pháo thủ kéo pháo bằng tay tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ là một bản anh hùng ca có một không hai trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Khi hai Tiểu đoàn 383, 394 thuộc Trung đoàn 367 đã tập kết trong lòng chảo Điện Biên Phủ theo kế hoạch “Đánh nhanh, thắng nhanh” thì được lệnh kéo pháo ra bố trí lại thế trận theo phương châm “Đánh chắc, tiến chắc”. Sau này, Đại tướng Võ Nguyên Giáp có kể lại: “Đây là một quyết định khó khăn nhất trong đời cầm quân của mình”. Ngày 14/3/1954, Đại đội 815, Tiểu đoàn 383 đã bắn rơi chiếc máy bay đầu tiên. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Trung đoàn 367 đã bắn rơi 52 máy bay địch trong tổng số 62 máy bay bị bắn rơi, với sự xuất hiện của bộ đội phòng không đã hạn chế sức mạnh yểm trợ của không quân địch, tạo ra bất ngờ lớn, góp phần quan trọng vào thắng lợi cuối cùng của Chiến dịch.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp khen ngợi đồng chí Hà Văn Lực, Đại đội 815, đơn vị lập chiến công đầu tiên bắn rơi chiếc máy bay Moran của Pháp tại Điện Biên Phủ, năm 1954. Ảnh Tư liệu BT PK-KQ. Ngày 07/5/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng, buộc thực dân Pháp phải ký hiệp định Gơ-ne-vơ, nước ta bước vào giai đoạn mới, Cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và tiếp tục cách mạng dân tộc dân chủ ở miền Nam. Đối với Quân chủng Phòng không - Không quân, đây là chiến công xuất sắc đầu tiên của một đơn vị phòng không. Có được chiến thắng đầy ý nghĩa lịch sử đó là nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Bác Hồ kính yêu, trực tiếp là sự lãnh đạo của Quân ủy Trung ương và tài thao lược, chỉ huy của Bộ Tổng Tư lệnh do Đại tướng Võ Nguyên Giáp đứng đầu, cùng với tinh thần chiến đấu dũng cảm, sẵn sàng hy sinh của quân và dân ta. “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” năm 1972 Ngày 19/7/1965, khi đế quốc Mỹ vừa tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân lần thứ nhất đối với miền Bắc, Bác Hồ đã đến thăm Quân chủng Phòng không - Không quân. Bác đến thăm Đại đội Pháo cao xạ 1, Trung đoàn 234. Tại đây Bác dặn: “…Dù đế quốc Mỹ có lắm súng nhiều tiền, dù chúng có B-57, B-52 hay “bê” gì đi chăng nữa ta cũng đánh. Từng ấy máy bay, từng ấy quân Mỹ chứ nhiều hơn nữa ta cũng đánh, mà đã đánh là nhất định thắng”. Thực hiện lời dạy của Bác, dưới sự chỉ huy trực tiếp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, qua hai cuộc chiến đấu vô cùng ác liệt chống chiến tranh phá hoại do đế quốc Mỹ gây ra, cán bộ, chiến sĩ Quân chủng Phòng không - Không quân đã chiến đấu vô cùng mưu trí, dũng cảm và sáng tạo, cùng các lực lượng vũ trang nhân dân miền Bắc, đặc biệt với quân và dân Hà Nội, Hải Phòng và một số địa phương đã đánh giỏi, thắng lớn, lập nhiều chiến công xuất sắc. Nổi bật trong các chiến công đó là chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” cuối năm 1972.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp duyệt phương án tác chiến B-52 của Quân chủng Phòng không – Không quân, năm 1972. Ảnh Tư liệu BT PK-KQ. Để có chiến thắng “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không”. Đảng, Bác Hồ kính yêu và Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã lãnh đạo, chỉ đạo và giao nhiệm vụ chuẩn bị cho quân và dân ta, trong đó có Quân chủng Phòng không - Không quân ngay từ khi Mỹ đưa máy bay B-52 vào gây tội ác trên chiến trường miền Nam Việt Nam. Để có được chiến thắng lịch sử vẻ vang ấy, quân và dân ta, đặc biệt là Quân chủng Phòng không - Không quân đã phải tốn biết bao mồ hôi, xương máu, qua nhiều năm chuẩn bị từng bước, từng phương án sẵn sàng chiến đấu với máy bay B-52 Mỹ. Các cán bộ lãnh đạo, chỉ huy; đội ngũ cán bộ khoa học - kỹ thuật và các kíp chiến đấu trong Quân chủng đều phát huy trí tuệ tập thể, hiến kế đánh máy bay B-52 nếu chúng liều lĩnh đánh miền Bắc, nhất là Hà Nội, Hải Phòng. Trong quá trình chuẩn bị và chiến đấu, Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn theo sát chỉ đạo. Tháng 5/1972, trong một lần trao đổi với Quân chủng Phòng không - Không quân về phương án đánh máy bay B-52, Đại tướng Võ Nguyên Giáp bất ngờ nêu câu hỏi với các cán bộ tham mưu tác chiến của Quân chủng Phòng không - Không quân: “Tỷ lệ B-52 bị bắn rơi mức độ nào thì Nhà Trắng rung chuyển, mức độ nào thì Mỹ không chịu nổi, phải thua?”. Cho đến lúc đó những phương án đánh B-52 trên bầu trời Hà Nội, Hải Phòng đều đã có những yêu cầu về hiệu suất chiến đấu từng trận, từng ngày nhưng chưa nói đến chỉ tiêu tỷ lệ bắn rơi B-52. Đại tướng Tổng Tư lệnh đã phát hiện ra thiếu sót đó và yêu cầu bổ khuyết kịp thời. Sau mấy tuần, các cán bộ tham mưu Phòng không - Không quân đã đưa ra câu trả lời: N1 (tỷ lệ Mỹ chịu đựng được) là 1-2% (trên tổng số B-52 tham chiến của Mỹ); N2 (tỷ lệ làm Nhà Trắng rung chuyển) là 6-7%; N3 (tỷ lệ buộc Mỹ thua cuộc) là trên 10%. Câu hỏi tiếp theo của Tổng Tư lệnh là: Quân chủng chọn tỷ lệ nào? Câu trả lời lần này có ngay lập tức: Chúng tôi loại trừ N1, quyết tâm đạt N2 và vươn tới N3. Đại tướng chỉ thị: Muốn vậy Quân chủng phải làm tốt hai việc: Khẩn trương hoàn thành kế hoạch đánh B-52 bảo vệ Hà Nội, Hải Phòng để dựa vào đó hoàn tất mọi công tác chuẩn bị; gấp rút hoàn chỉnh các tài liệu về cách đánh B-52 để lấy đó mà huấn luyện cho bộ đội thật thành thạo. Tài liệu Cách đánh máy bay B-52 của bộ đội tên lửa đã được hoàn chỉnh trong tháng 10/1972 và nhanh chóng phổ biến, triển khai đến các đơn vị chiến đấu. Từ ngày 30/10 đến ngày 02/11/1972, Hội nghị rút kinh nghiệm và bàn cách đánh máy bay B-52 cho bộ đội tên lửa tại Hà Nội. Kết luận hội nghị, đồng chí Tư lệnh Lê Văn Tri nói: “Tôi được gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp thông báo cho biết, tình hình rất khẩn trương. Trở về, các đơn vị cần tập trung nỗ lực nâng cao trình độ đánh B-52. Tôi mong các đồng chí khi đánh máy bay B-52 hãy tích cực phát sóng đúng thời cơ và vận dụng linh hoạt cách đánh, cách bám sát để đánh trúng, đánh rơi B-52 tại chỗ.” 19 giờ 40 phút ngày 18/12/1972, cuộc tập kích chiến lược bằng B-52 của đế quốc Mỹ vào Hà Nội, Hải Phòng bắt đầu. Các trận địa tên lửa cùng với quân dân Hà Nội, Hải Phòng được lệnh vào cấp 1. Vào lúc 19 giờ 44 phút, B-52 xuất hiện trên bầu trời Hà Nội. 20 giờ 13 phút, Tiểu đoàn 59, Trung đoàn Tên lửa 261 đã lập công đầu, bắn rơi tại chỗ chiếc B-52 đầu tiên trên cánh đồng Chuôm, xã Phủ Lỗ, Kim Anh, Vĩnh Phú (nay là Sóc Sơn, Hà Nội). Quân chủng Phòng không - Không quân nhất là bộ đội tên lửa là lực lượng nòng cốt trong tác chiến phòng không bảo vệ Hà Nội, Hải Phòng đã chiến đấu rất dũng cảm. Trong quá trình chiến đấu có phát sinh những khó khăn cần được giải quyết ngay như nguy cơ không sản xuất kịp đạn tên lửa. Ngày 20/12, từ Bộ Tổng Tư lệnh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp trực tiếp gọi điện cho Tư lệnh Quân chủng hỏi tình hình bảo đảm đạn cho tên lửa. Đại tướng gợi ý có thể điều đạn tên lửa từ các mặt trận khác về tăng cường cho Hà Nội. Đại tướng cũng nhắc Quân chủng chỉ đạo Không quân ta vượt mọi khó khăn để xuất kích tạo nên sức mạnh tổng hợp của toàn Quân chủng đánh B-52. Tiếp đó, Đại tướng Võ Nguyên Giáp trực tiếp gọi điện xuống Sư đoàn 361, biểu dương bộ đội phòng không Hà Nội đánh tốt, xứng đáng với lòng tin cậy của Đảng và nhân dân. Cuối cùng, Đại tướng nói: “Cả nước đang hướng về Hà Nội, toàn thế giới đang hướng về Hà Nội. Từng giờ, từng phút, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương theo dõi chặt chẽ cuộc chiến đấu của Hà Nội. Vận mệnh của Tổ quốc đang nằm trong tay các chiến sĩ phòng không bảo vệ Hà Nội”.[1] Ngày 22/12/1972, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng thay mặt Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng Tư lệnh đến thăm Tiểu đoàn 77, Trung đoàn 257 đơn vị tên lửa bắn rơi 3 máy bay B-52. Đồng chí biểu dương chiến công xuất sắc của Tiểu đoàn trong mấy ngày qua.
