ĐaKrông - Dòng sông xanh thẳm nối đôi bờ mùa xuân

Khao khát tìm về cội nguồn, đồng bào Vân Kiều, Pa Cô ở Quảng Trị lưu giữ trong mình những câu chuyện dân gian nhuốm màu sắc huyền thoại, để cái cây ngọn cỏ, con thú trên rừng, cá dưới sông và ngay cả nguồn nước cũng có mối quan hệ mật thiết với con người. Hàng trăm năm, chuyện tình nàng Đakrông vẫn được lưu truyền giữa bản làng của núi rừng Trường Sơn lấp lánh như hạt ngọc trong trẻo.

Ông Hồ Mừng, già làng bản Khe Ngài, xã ĐaKrông (huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị) một trong những bản làng đầu tiên của đồng bào Vân Kiều kể: “Trước đây miền núi Đakrông chỉ có những khe suối nhỏ. Ngay cả bản Khe Ngài, cái nôi của đồng bào Vân Kiều cũng chỉ có một con suối nhỏ gọi là “khe”. Con sông Đakrông hùng vĩ bắt đầu từ chuyện tình nàng Đakrông mới có, sông Đakrông trong tâm thức của đồng bào như là vị thần che chở, thể hiện lòng tốt và sự bao dung. Không chỉ người Vân Kiều, Pa Cô ở Việt Nam mà đồng bào Vân Kiều, Pa Cô ở nước bạn Lào cũng kể về con sông Đakrông cùng câu chuyện đó. Sông Đakrông xuất phát từ nước bạn Lào…”.

Từ động A Pong nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào, nơi có đông đồng bào Vân Kiều, Pa Cô sinh sống và có họ hàng thân thuộc với đồng bào Quảng Trị sông Đakrông vượt qua đồi núi, qua bao khe đá gập ghềnh từ bên kia biên giới chảy vào đất Việt, đi qua đồi núi thấp, đổ dòng về với biển. Có bao nhiêu nước non là bấy nhiêu tình yêu của đôi tình nhân, bao nhiêu sự che chở của thần tình yêu mà đồng bào sống dọc hai bên bờ sông gọi là Yàng Phơ rơ.

Chuyện tình đi qua hàng thế kỷ, nhưng ngày nay trên tuyến biên giới Việt - Lào ở Quảng Trị, mùa mừng lúa mới hay Tết Nguyên đán, những lần đi khách của bản làng, họ hàng hai bên, mọi người lại kể cho nhau nghe chuyện tình nàng Đakrông. Ông Hồ Văn Nghĩ, già làng ở bản Ka Tăng, thị trấn Lao Bảo (huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị) cho hay: “Hàng chục đời truyền tai nhau một câu chuyện tình đẹp, chuyện tình nàng Đakrông, không chỉ đồng bào phía mình mà đồng bào nước bạn Lào cũng kể chuyện cổ tích này, đó là giá trị văn hóa truyền thống của hai bên”.

Chuyện kể rằng ngày xưa, khi núi đồi Quảng Trị chỉ là những khe suối nhỏ, người Vân Kiều Pa Cô dựa vào sông núi để sinh tồn. Tại bản làng núi thấp có đôi vợ chồng sinh được 10 cô con gái, tại bản làng đồi núi cao có đôi vợ chồng sinh được 10 chàng trai. Sáu cô con gái đầu lòng của gia đình nọ thích ăn ngon, mặc đẹp, ham chơi. Sáu đứa con trai đầu lòng của gia đình kia đẹp mã, thích lang thang săn bắt và đam mê sắc đẹp. Thời gian trôi qua, các cô gái và chàng trai đến tuổi dựng vợ gả chồng. 6 cô gái và 6 chàng trai đầu của hai gia đình rất hợp nhau nên duyên chồng vợ. Cũng bởi thế, 4 chàng trai và 4 cô gái còn lại chăm chỉ cần cù, hăng say lao động cũng được hai gia đình se duyên. Chàng trai út của gia đình bên kia lấy cô gái út của bên này làm vợ, cô gái út ấy có tên là Đakrông. Một cô gái nết na, đôn hậu, chăm chỉ lao động và biết yêu thương dân làng.

Thời gian trôi qua, 6 đôi vợ chồng thích ăn ngon mặc đẹp, thích lang thang đây đó, lười lao động đã nảy sinh những mâu thuẫn gia đình và chính giữa họ cũng trở nên mâu thuẫn với nhau. Các anh trai đầu nhìn nhận lại, thấy vẻ đẹp bên ngoài không bằng vẻ đẹp của tấm lòng nên thường “nhìn vào” các cô em dâu út. 4 đôi vợ chồng trai gái út vẫn cần cù lao động chăm sóc cho gia đình, vun đắp cho cuộc sống. Đặc biệt là vợ chồng nàng Đakrông, dù vất vả gian nan gì cũng quấn lấy nhau, yêu thương nhau, san sẻ cho nhau và quan tâm những người bên cạnh. Vợ chồng Đakrông được mọi người yêu mến, đi đâu ai cũng thương, ai cũng nhắc khiến vợ chồng các anh rất ganh tị. Trong hoàn cảnh ấy, người anh cả đã nhận thấy sự lấp lánh trong nhân cách và cả nhan sắc của nàng Đakrông. Anh trai cả tìm mọi thứ để chia rẽ vợ chồng em út nhưng chẳng mảy may khiến họ rời xa.