Đàm Quang Trung – Từ Liên khu 5 ra Bắc, bước vào đội hình những đại đoàn chủ lực

1. Từ những ngày đầu của quân đội đến chiến trường Liên khu 5

Đàm Quang Trung tham gia cách mạng từ rất sớm. Năm 1941, ông sang Trung Quốc học quân sự; đến tháng 12-1944, ông gia nhập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, lực lượng tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí chỉ huy.

Trong những năm 1945–1948, ông từng làm Khu đội trưởng Khu đặc biệt Hà Nội, Trung đoàn trưởng rồi Đại đoàn trưởng Đại đoàn 31 Liên khu 5, Chỉ huy trưởng Mặt trận Quảng Nam – Đà Nẵng, sau đó là Phó Tư lệnh kiêm Trung đoàn trưởng trung đoàn chủ lực Liên khu 5.

Đó là một chặng đường rất khác với những cán bộ chỉ trưởng thành trong các đại đoàn chủ lực ở miền Bắc.

Ở Liên khu 5, chiến trường trải dài, lực lượng phân tán, điều kiện hậu cần khó khăn và các trận đánh thường phải dựa rất nhiều vào địa hình, dân địa phương và khả năng cơ động của những đơn vị nhỏ.

Đàm Quang Trung trưởng thành trong chính môi trường ấy.

2. Năm 1950: Quân đội bắt đầu bước sang một giai đoạn mới

Chiến thắng Biên giới năm 1950 mở ra một thay đổi lớn.

Quân đội Việt Nam bắt đầu có điều kiện xây dựng những đơn vị chủ lực lớn hơn, tổ chức những chiến dịch quy mô ngày càng cao.

Đại đoàn 312 được hình thành trong thời kỳ đó và nhanh chóng trở thành một trong những đại đoàn chủ lực quan trọng của quân đội. Các đơn vị của đại đoàn liên tiếp tham gia Trung Du, Hoàng Hoa Thám, Lý Thường Kiệt rồi Hòa Bình.

Đây cũng là lúc Đàm Quang Trung được điều ra Bắc.

Theo hồ sơ Cao Bằng, từ tháng 1-1951 đến năm 1952, ông tham dự khóa đào tạo cán bộ trung cấp tại Trường Sĩ quan Lục quân Việt Nam. Sau khi hoàn thành khóa 6, ông được bổ nhiệm Đại đoàn phó Đại đoàn 312.

Chi tiết ấy rất đáng chú ý.

Bởi nó cho thấy quân đội lúc đó không chỉ cần những người gan dạ ngoài chiến trường, mà còn cần những cán bộ phải học cách chỉ huy một lực lượng lớn hơn, hiệp đồng nhiều trung đoàn, tổ chức tác chiến theo quy mô chiến dịch.

3. Trong khi Đàm Quang Trung học tập, Đại đoàn 312 bước vào Hòa Bình

Cuối năm 1951, quân Pháp mở cuộc hành quân đánh chiếm Hòa Bình.

Ngày 14-11-1951, quân Pháp chiếm thị xã Hòa Bình và xây dựng một hệ thống phòng ngự lớn gồm các cứ điểm ở khu vực Hòa Bình, sông Đà và Đường số 6.

Bộ Tổng Quân ủy quyết định mở Chiến dịch Hòa Bình.

Ngày 24-11-1951, quyết định mở chiến dịch được thông qua. Ba đại đoàn 308, 312 và 304 được sử dụng trên mặt trận chính; 316 và 320 hoạt động ở vùng sau lưng địch.

Với Đại đoàn 312, nhiệm vụ được giao là hoạt động trên hướng sông Đà, từ khu vực Hòa Bình về Trung Hà, đánh vào các cứ điểm mới chiếm đóng và lực lượng cơ động của Pháp.

Những người trực tiếp chỉ huy Đại đoàn 312 trong chiến dịch lúc đó là Lê Trọng Tấn và Trần Độ.

Vì vậy, nếu kể câu chuyện lịch sử cho đúng, không thể đặt Đàm Quang Trung vào vị trí người trực tiếp chỉ huy những trận đánh này.

Nhưng chính trong khoảng thời gian ấy, ông đang chuẩn bị để bước vào đội hình những người chỉ huy cấp đại đoàn.

4. Tu Vũ – nơi Đại đoàn 312 cùng chiến dịch bước vào thử thách lớn

Ngày 10-12-1951, Chiến dịch Hòa Bình mở màn.

Một trong những trận đánh quan trọng đầu tiên là Tu Vũ.

Trên hướng sông Đà, Trung đoàn 88 của Đại đoàn 308 tiến công cứ điểm Tu Vũ. Trong khi đó, Trung đoàn 209 của Đại đoàn 312 vận động phục kích, đánh lực lượng dù Pháp đang càn quét ở khu vực phía nam Ba Vì.

Đặc biệt, hệ thống liên lạc của Đại đoàn 312 đã phải xử lý một tình huống bất ngờ ngay trong ngày mở màn.

Phía Pháp phát hiện khả năng ta tiến công và tổ chức càn quét vào khu vực Ninh Mít, nơi Trung đoàn 209 đang giấu quân.

Sở chỉ huy Đại đoàn 312 lúc ấy đang hành quân vào vị trí tập kết, điện đài chưa triển khai đầy đủ. Nhờ một đài canh được bố trí sẵn ở hậu phương, khoảng 3 giờ sáng ngày 10-12, khi điện đài của đại đoàn phát tín hiệu, liên lạc với Bộ chỉ huy chiến dịch được lập tức nối thông.

Đó là một chi tiết nhỏ nhưng cho thấy chiến tranh lúc này đã khác rất nhiều so với những năm đầu.

Một đại đoàn hàng nghìn người không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm của một người chỉ huy. Nó cần tham mưu, thông tin, hậu cần, hiệp đồng và tổ chức chỉ huy.

Đó cũng chính là môi trường mà Đàm Quang Trung chuẩn bị bước vào.

5. Ba Vì và những trận đánh làm nên tên tuổi Đại đoàn 312

Cuối tháng 12-1951, Trung đoàn 141 của Đại đoàn 312 đánh vào các vị trí của Pháp trên núi Ba Vì.

Đêm 29-12, Trung đoàn 141 tập kích và tiêu diệt hai đại đội đối phương ở các điểm cao 400 và 600. Sau trận này, đơn vị được biết đến với danh hiệu “Trung đoàn Ba Vì”.

Trong khi đó, mặt trận Hòa Bình tiếp tục mở rộng.

Phía Việt Nam không chỉ đánh trực diện vào các cứ điểm mà còn tìm cách phá giao thông, đánh các đoàn vận tải, chia cắt lực lượng Pháp và buộc đối phương phải phân tán.

Đây là điểm quan trọng của Chiến dịch Hòa Bình.

Ta không nhất thiết phải đâm thẳng vào nơi mạnh nhất.

Thay vào đó, phải tìm những chỗ yếu hơn, buộc đối phương phải kéo quân ra khỏi những vị trí an toàn, rồi đánh vào lực lượng cơ động.

Đó là một trong những bài học lớn mà chiến dịch để lại về nghệ thuật “tránh chỗ mạnh, đánh chỗ yếu”.

6. Đàm Quang Trung bước vào Đại đoàn 312

Trong khi chiến trường Hòa Bình diễn ra, quá trình đào tạo của Đàm Quang Trung cũng đi đến giai đoạn quyết định.

Sau khóa đào tạo tại Trường Sĩ quan Lục quân, ông được bổ nhiệm làm Đại đoàn phó Đại đoàn 312, theo hồ sơ Cao Bằng.

Từ đây, con đường quân sự của ông gắn ngày càng chặt với một trong những đơn vị chủ lực quan trọng nhất của quân đội.

Đại đoàn 312 sau Hòa Bình còn đi qua Tây Bắc, Thượng Lào và cuối cùng trở thành một trong những lực lượng chủ công tại Điện Biên Phủ.

Cũng vì vậy, nếu nhìn toàn bộ quá trình, Hòa Bình không phải là câu chuyện về một trận đánh mà Đàm Quang Trung trực tiếp cầm quân.

Nó là cầu nối.

Một bên là Đàm Quang Trung của những năm tháng chiến đấu ở Liên khu 5.

Một bên là Đàm Quang Trung của những năm tháng đứng trong đội ngũ chỉ huy một đại đoàn chủ lực.

7. Từ Hòa Bình đến Điện Biên Phủ

Sau Chiến dịch Hòa Bình, Đại đoàn 312 tiếp tục trưởng thành qua các chiến dịch Tây Bắc và Thượng Lào. QĐND đánh giá các chiến dịch liên tiếp đã giúp đại đoàn nâng cao khả năng đánh công kiên, đánh vận động, truy kích và hiệp đồng tác chiến.

Đến Điện Biên Phủ, Đại đoàn 312 trở thành một trong những đơn vị đánh vào hướng chủ yếu.

Ngày 13-3-1954, các đơn vị thuộc Đại đoàn 312 tiến công Him Lam, mở màn trận quyết chiến chiến lược.

Ngày 7-5-1954, các chiến sĩ của đại đoàn tiến vào sở chỉ huy tập đoàn cứ điểm, bắt sống tướng De Castries và bộ tham mưu của ông ta.

Và Đàm Quang Trung, khi ấy là Đại đoàn phó Đại đoàn 312, đã có mặt trong đội ngũ chỉ huy của đơn vị tại thời khắc lịch sử ấy.

Sau chiến thắng, ngày 13-5-1954 tại Mường Phăng diễn ra lễ duyệt binh mừng chiến thắng. Đàm Quang Trung được giao làm Chỉ huy trưởng lễ duyệt binh, và thay mặt Đại đoàn 312 nhận lá cờ “Quyết chiến quyết thắng”.

Nếu chỉ nhìn vào khoảnh khắc ấy, người ta có thể thấy một vị chỉ huy đứng giữa một đại đoàn vừa lập chiến công ở Điện Biên Phủ.

Nhưng để có được vị trí đó, phía sau là cả một hành trình dài:

Từ Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân.

Qua Hà Nội.

Qua Quảng Nam – Đà Nẵng.

Qua những năm tháng ở Liên khu 5.

Qua trường quân sự.

Rồi bước vào đội hình Đại đoàn 312.

Lời kết

Đàm Quang Trung không phải là người trực tiếp chỉ huy Đại đoàn 312 trong trận Tu Vũ hay toàn bộ Chiến dịch Hòa Bình. Nhưng chính giai đoạn 1951–1952 là một phần quan trọng trong quá trình chuyển ông từ một cán bộ chỉ huy trưởng thành trên chiến trường khu vực thành một cán bộ chỉ huy cấp đại đoàn.

Và điều đáng kể nhất của câu chuyện này nằm ở chỗ: một quân đội muốn tiến lên không thể chỉ dựa vào những người biết chiến đấu. Nó còn phải đào tạo được những người biết tổ chức, biết hiệp đồng và biết chỉ huy một lực lượng ngày càng lớn.

Đàm Quang Trung là một trong những người đi qua quá trình trưởng thành ấy.

Từ Liên khu 5 đến Đại đoàn 312.

Từ những trận đánh phân tán đến chiến tranh hiệp đồng quy mô lớn.

Và cuối cùng, từ một người lính của những ngày đầu, ông đứng trong đội ngũ chỉ huy của một đại đoàn đã tiến vào hầm De Castries ngày 7-5-1954.

Đó chính là hành trình đưa Đàm Quang Trung đến Điện Biên Phủ.

Đàm Quang Trung – ảnh chân dung tư liệu về vị tướng, sau này là Đại đoàn phó rồi Đại đoàn trưởng 312.