ĐÀM THỊ LOAN

Sáng 2/9/1945, giữa Quảng trường Ba Đình lịch sử, hàng vạn người dân hướng về lễ Độc lập. Trên lễ đài, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố trước quốc dân và thế giới sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong đội hình thực hiện nghi lễ thượng cờ hôm ấy có một nữ chiến sĩ người Tày còn rất trẻ: Đàm Thị Loan.Nhưng để có mặt trong khoảnh khắc ấy, bà đã đi qua một chặng đường không hề bình lặng.Đằng sau hình ảnh người nữ chiến sĩ đứng bên lá cờ đỏ sao vàng là câu chuyện của một thiếu nữ Cao Bằng sớm lựa chọn con đường cách mạng, trở thành một trong những nữ đội viên đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân - lực lượng tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam.

TỪ CÔ GÁI TÀY Ở CAO BẰNG ĐẾN NGƯỜI NỮ GIẢI PHÓNG QUÂN

Đàm Thị Loan tên thật là Đàm Thị Nết, sinh ngày 26/8/1926, người dân tộc Tày, quê ở Ảng Giàng, xã Bình Long, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng. Từ khi còn rất trẻ, bà đã tham gia hoạt động cách mạng với bí danh Thanh Xuân.Những năm đầu thập niên 1940, Cao Bằng là một trong những địa bàn quan trọng của phong trào cách mạng.Con đường hoạt động khi ấy không có những điều kiện thuận lợi như ngày nay. Việc liên lạc, gây dựng cơ sở, bảo vệ cán bộ và phát triển phong trào đều diễn ra trong sự truy lùng của chính quyền thực dân.Báo Cao Bằng ghi nhận Đàm Thị Loan từng tham gia phong trào “Nam tiến”, một hoạt động nhằm mở rộng cơ sở Việt Minh từ Cao Bằng xuống các địa bàn phía Nam, kết nối phong trào Cao - Bắc - Lạng với phong trào cách mạng ở những vùng khác. Từ một nữ du kích, bà từng bước được lựa chọn vào lực lượng vũ trang cách mạng.Đó là quá trình trưởng thành không phải bằng những lời nói lớn lao, mà bằng những công việc cụ thể, âm thầm và đầy thử thách.NGÀY 22/12/1944 - TRONG ĐỘI HÌNH 34 CHIẾN SĨNgày 22/12/1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo, Cao Bằng, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập theo chỉ thị của lãnh tụ Hồ Chí Minh, do Võ Nguyên Giáp tổ chức và chỉ huy.Đội ban đầu chỉ có 34 chiến sĩ, được tổ chức thành ba tiểu đội. Đó là lực lượng chủ lực đầu tiên của quân đội cách mạng Việt Nam.Trong đội hình đặc biệt ấy có ba nữ chiến sĩ, và Đàm Thị Loan là một trong số đó.Hãy thử hình dung ý nghĩa của thời điểm ấy.Một đội quân chỉ vài chục người giữa núi rừng Cao Bằng.Không có một lực lượng đông đảo.Không có những điều kiện vật chất hiện đại.Nhưng họ mang theo một niềm tin rất lớn: từ một đội quân nhỏ bé sẽ hình thành một lực lượng đủ sức cùng nhân dân đấu tranh giành độc lập.Và Đàm Thị Loan, một cô gái Tày còn rất trẻ, đã trở thành một phần của khoảnh khắc mở đầu ấy.

TỪ NHỮNG CÁNH RỪNG CAO BẰNG ĐẾN NGÀY TOÀN DÂN ĐỨNG LÊN

Sau khi thành lập, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân nhanh chóng bước vào hoạt động chiến đấu.Hai trận đánh Phai Khắt và Nà Ngần cuối tháng 12/1944 trở thành những chiến công đầu tiên của Đội. Từ một lực lượng nhỏ, Đội tiếp tục phát triển, cùng các lực lượng cách mạng tham gia Tổng khởi nghĩa giành chính quyền năm 1945.Cách mạng Tháng Tám thành công.Nhưng với Đàm Thị Loan, chặng đường cách mạng chưa kết thúc.Nó đưa bà từ những bản làng Cao Bằng về với Hà Nội – nơi chỉ ít lâu sau sẽ diễn ra một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt đối với lịch sử dân tộc.

SÁNG 2/9/1945 - KHI LÁ CỜ ĐỎ SAO VÀNG BAY TRÊN QUẢNG TRƯỜNG BA ĐÌNH

Ngày 2/9/1945.Hà Nội mùa thu.Tại Quảng trường Ba Đình, đông đảo đồng bào tập trung dự lễ Độc lập.Đó là ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.Trong nghi lễ thượng cờ, Đàm Thị Loan là một trong hai nữ chiến sĩ vinh dự tham gia kéo cờ Tổ quốc. Chi tiết này được ghi nhận trong các tư liệu của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật và các nguồn tư liệu về bà.Đây có lẽ là một trong những hình ảnh đẹp nhất về người nữ giải phóng quân trong những ngày đầu của nước Việt Nam độc lập.Một cô gái Tày xuất thân từ Cao Bằng.Một người từng đi qua những năm tháng hoạt động bí mật.Một nữ chiến sĩ của đội quân cách mạng đầu tiên.Giờ đây đứng giữa Hà Nội, trong ngày mà lá cờ của một quốc gia độc lập được kéo lên trước hàng vạn đồng bào.Từ núi rừng Cao Bằng đến Quảng trường Ba Đình là một hành trình không chỉ của riêng Đàm Thị Loan. Đó còn là hành trình của cả một thế hệ thanh niên Việt Nam đã biến lòng yêu nước thành hành động.

NHƯNG SAU NGÀY ĐỘC LẬP, NGƯỜI LÍNH VẪN TIẾP TỤC LÊN ĐƯỜNG

Độc lập được tuyên bố không có nghĩa là đất nước lập tức bước vào những ngày bình yên.Cuộc kháng chiến tiếp tục.Sau ngày Toàn quốc kháng chiến cuối năm 1946, Đàm Thị Loan cùng cơ quan Bộ Tổng Tham mưu rút lên Việt Bắc và tham gia công tác cơ yếu. Năm 1954, sau chiến thắng Điện Biên Phủ, bà cùng cơ quan trở về tiếp quản Thủ đô.Cuộc đời người nữ chiến sĩ ấy tiếp tục gắn với quân đội trong nhiều năm sau đó.Năm 1958, bà được thăng quân hàm Thượng úy; năm 1967 là Đại úy; năm 1975 là Thiếu tá và năm 1977 được phong quân hàm Trung tá. Bà sau đó nghỉ hưu với quân hàm Đại tá.Những con số về quân hàm có thể khô khan.Nhưng phía sau mỗi lần thăng quân hàm là những năm tháng công tác, chiến đấu và cống hiến trong quân đội.Đó là một hành trình dài của một người phụ nữ trong một thời đại mà đất nước liên tục phải đối mặt với chiến tranh và những thử thách lớn.

NGƯỜI PHỤ NỮ SAU LÁ CỜ

Đàm Thị Loan về sau còn được biết đến là phu nhân của Đại tướng Hoàng Văn Thái, một trong những vị tướng có vai trò quan trọng trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam. Hai người kết hôn năm 1945.Nhưng nếu chỉ nhớ đến bà với tư cách là phu nhân của một vị tướng thì có lẽ chưa đủ.Trước hết, Đàm Thị Loan là một người lính.Bà đã có con đường hoạt động cách mạng của riêng mình từ trước khi trở thành người bạn đời của Hoàng Văn Thái.Từ cô gái Tày ở Cao Bằng, bà tham gia phong trào cách mạng.Từ người hoạt động trong phong trào, bà trở thành một trong những nữ chiến sĩ đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân.Và từ đội quân nhỏ bé ấy, bà bước vào một trong những khoảnh khắc thiêng liêng nhất của lịch sử dân tộc.

MỘT LÁ CỜ - MỘT THẾ HỆ

Điều khiến câu chuyện về Đàm Thị Loan có sức lay động không chỉ nằm ở hình ảnh bà kéo cờ trong ngày Quốc khánh.Điều đáng nhớ hơn là con đường dẫn đến khoảnh khắc ấy.Nếu ngày 2/9/1945 là một buổi sáng rực rỡ của lịch sử, thì trước đó là những năm tháng rất dài của hoạt động cách mạng.Có những người phải rời gia đình.Có những người đi trong đêm.Có những người làm công việc liên lạc, gây dựng cơ sở.Có những thanh niên bước vào lực lượng vũ trang khi tuổi đời còn rất trẻ.Đàm Thị Loan thuộc về thế hệ ấy.Họ không biết chắc mình sẽ đi đến đâu.Nhưng họ biết mình muốn đất nước có một ngày được tự quyết định vận mệnh của mình.Và rồi ngày ấy đã đến.Lá cờ đỏ sao vàng bay trên Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945 không chỉ là một biểu tượng. Với những người đã đi qua những năm tháng đấu tranh, đó còn là kết quả của biết bao tuổi trẻ đã được trao cho Tổ quốc.