ĐÀM VĂN NGỤY – TỪ ĐỘI VIÊN TIÊN PHONG ĐẾN VỊ TƯỚNG BẤT KHẤT CỦA NÚI RỪNG TÂY BẮC VÀ BIÊN GIỚI KIÊU HÙNG
1. Cậu bé liên lạc 14 tuổi và hành trình cùng Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng Quân
Đàm Văn Ngụy (bí danh Văn Chung) sinh năm 1927, là người dân tộc Tày tại xã Xuất Tính (nay là xã Minh Khai), huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng. Giác ngộ cách mạng từ rất sớm, ông làm liên lạc, nuôi giấu cán bộ bí mật từ năm 14 tuổi (1941) và chính thức gia nhập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng Quân từ tháng 1/1945. Trưởng thành từ Vệ quốc đoàn, ông dũng cảm chỉ huy tiểu đội, trung đội phục kích chặn đánh nhiều đoàn xe quân sự Pháp ở Bó Củng, Lũng Vài, ngoan cường bảo vệ cho các đơn vị rút lui an toàn.
2. Chiến công tiêu diệt phỉ, tiễu biệt kích và danh hiệu Anh hùng trong kháng chiến chống Pháp
Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, ông nổi tiếng với sự dạn dĩ và tài trí chỉ huy: dẫn đơn vị luồn rừng 6 tiếng đồng hồ tiêu diệt 14 lính biệt kích Pháp ở Nà Sản (1953), tiễu phỉ biên giới Việt – Lào và vận động 70 lính phỉ hàng phục. Với những thành tích xuất sắc trên cương vị Tiểu đội trưởng đến Tiểu đoàn phó (Trung đoàn 176, Đại đoàn 316), ngày 07/05/1956, ông vinh dự được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương Quân công hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.
3. Vị tướng dày dạn kinh nghiệm qua ba cuộc chiến lớn và lãnh đạo Quân khu 1
Trong kháng chiến chống Mỹ và chiến tranh bảo vệ biên giới, ông chỉ huy các Sư đoàn 1, Sư đoàn 5, Sư đoàn 7 và Sư đoàn 316, là chỉ huy mũi chủ công đánh chiếm Buôn Ma Thuột (1975). Bước sang cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc, ông đảm nhiệm Tư lệnh Quân đoàn 26 (Binh đoàn Pắc Bó) rồi trở thành Tư lệnh Quân khu 1, Ủy viên Trung ương Đảng (khóa VI, VII), Đại biểu Quốc hội khóa VIII, IX và được thăng quân hàm Trung tướng (1984). Ông nghỉ hưu năm 1997 và trút hơi thở cuối cùng năm 2015 tại Hà Nội, thọ 88 tuổi.
