Dẫn nhập lời tuyên bố đầu hàng

Sau khi cùng Trung úy Bùi Quang Thận cắm cờ trên nóc Dinh Độc Lập, ông Nguyễn Hữu Thái quay xuống tầng 2, nơi có mặt nội các Việt Nam Cộng hòa của tướng Dương Văn Minh.

Lúc đó, các chiến sỹ yêu cầu Tổng thống Dương Văn Minh sang Đài Phát thanh Sài Gòn đọc lời kêu gọi đầu hàng vì đường dây kết nối từ Phủ Tổng thống sang Đài Phát thanh không sử dụng được.

Về chi tiết lịch sử này, ngày 14/3/2022, Thường vụ Quân ủy Trung ương đã có Kết luận số 974-KL/QUTW khẳng định như sau: “Vào thời điểm trưa ngày 30/4/1975, sau khi trực tiếp chỉ huy việc áp giải Dương Văn Minh đến Đài phát thanh Sài Gòn; tại đây, đồng chí Đại úy Phạm Xuân Thệ, Phó Trung đoàn trưởng Trung đoàn 66 cùng các cán bộ, chiến sỹ Trung đoàn 66, Sư đoàn 304, Quân đoàn 2 tổ chức soạn thảo lời Tuyên bố đầu hàng cho Dương Văn Minh. Văn bản đang được soạn thảo thì đồng chí Trung tá Bùi Văn Tùng, Chính ủy Lữ đoàn xe tăng 203, Quân đoàn 2 có mặt.

Từ đó đồng chí Bùi Văn Tùng cùng bộ phận cán bộ, chiến sỹ Trung đoàn 66 tiếp tục soạn thảo và hoàn chỉnh lời Tuyên bố đầu hàng cho Dương Văn Minh đọc vào máy ghi âm để phát trên Đài phát thanh.

Riêng lời Tuyên bố chấp nhận đầu hàng của Tổng thống Dương Văn Minh do đồng chí Bùi Văn Tùng soạn thảo và trực tiếp đọc trên Đài phát thanh.”

Theo trí nhớ của ông Thái, lúc đó Đài Phát thanh Sài Gòn đã được bộ đội Giải phóng và sinh viên chiếm giữ nhưng Đài không phát sóng vì không có bất cứ một nhân viên nào của đài có mặt và anh em cũng không biết phát nội dung gì.

Mọi người xuống xe rồi tập trung tại lầu 1 (tầng 2) để chuẩn bị lời phát biểu tuyên bố đầu hàng của chính quyền Việt Nam Cộng hòa trong khi sinh viên đi tìm nhân viên kỹ thuật của đài để phát sóng.

Sau khi giải quyết một số trục trặc xảy ra như máy ghi âm bị yếu pin, sau 3 lần đọc thì bản ghi âm lời tuyên bố đầu hàng của Tổng thống Việt Nam Cộng hòa cũng hoàn tất vào khoảng hơn 14 giờ.

Nhà báo Kỳ Nhân của hãng AP cũng là một cơ sở Điệp báo A10 đã kịp ghi lại khoảng khắc đó trong một bức ảnh sau này được rất nhiều báo chí sử dụng.

Trong số đó, tướng Dương Văn Minh ở trung tâm khuôn hình, xung quanh là nhà báo Borries Gallasch, thông dịch viên Hà Huy Đỉnh, sinh viên Hà Thúc Huy (Điệp báo A10), ông Nguyễn Hữu Thái, Đại úy Phạm Xuân Thệ và một hai bộ đội khác.

Trung tá Bùi Văn Tùng và Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa Vũ Văn Mẫu có mặt trong phòng nhưng không lọt vào khuôn hình bức ảnh.

Ông Nguyễn Hữu Thái được giao nhiệm vụ MC chương trình. Ông Nguyễn Hữu Thái mở đầu “Chúng tôi là những người đại diện cho Ủy ban Nhân dân cách mạng Sài Gòn-Chợ Lớn-Gia Định... Chúng tôi là giáo sư Huỳnh Văn Tòng và cựu Chủ tịch Tổng hội Sinh viên Sài Gòn Nguyễn Hữu Thái… Đời sống bình thường đã trở lại Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố mà Bác Hồ đã mong đợi, nay đã được giải phóng… Xin giới thiệu lời kêu gọi của ông Dương Văn Minh và Vũ Văn Mẫu của chính quyền Sài Gòn về vấn đề đầu hàng ở thành phố này…”

Sau đó, nhà báo Borries Gallasch bật băng ghi âm phát lời tuyên bố đầu hàng của ông Dương Văn Minh đã chuẩn bị trước, tiếp đó là lời phát biểu trực tiếp kêu gọi tình hòa hợp dân tộc của Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa Vũ Văn Mẫu và lời tiếp nhận đầu hàng của Trung tá Bùi Văn Tùng.

Theo kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái, toàn bộ nội dung chương trình phát thanh lịch sử này đã được Tiến sỹ sử học Nguyễn Nhã ghi âm lại.

Sau khi kết thúc chương trình, Trung tá Bùi Văn Tùng đưa ông Dương Văn Minh, Vũ Văn Mẫu trở lại Dinh Độc Lập.

Ông Nguyễn Hữu Thái cùng nhóm sinh viên tiếp tục điều hành chương trình phát thanh với nội dung thông báo các chính sách của chính quyền cách mạng lâm thời, kêu gọi anh em báo chí, nghệ sỹ, các tầng lớp nhân dân đến lên tiếng trên làn sóng phát thanh và xen kẽ phát lại lời tuyên bố đầu hàng của tướng Dương Văn Minh.

“Chiều tối, khoảng 17 giờ, khi rời Đài Phát thanh đi gặp ông Mai Chí Thọ, Võ Văn Kiệt, tôi thấy người dân Sài Gòn đã mở cửa ra đường và tấp nập hướng về phía Dinh Độc Lập. Thành phố ồn ào, sôi động mà thật an bình, vui vẻ như chưa từng có một tiếng súng nào nổ ra nơi đây. Năm mươi năm đã qua nhưng mỗi khi nhắc lại, nó vẫn vẹn nguyên như chuyện mới xảy ra hôm qua,” ông Thái mỉm cười hiền hậu.

Kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái cho biết trải qua nhiều sóng gió cuộc đời, từ 3 lần ngồi tù dưới thời Việt Nam Cộng hòa tới chuyện hơn mười năm mới lấy được bằng Đại học hay nhiều năm bôn ba nước ngoài trước khi trở về quê hương và xin lại quốc tịch Việt Nam… ông rất hãnh diện vì mình đã góp một phần vào công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước và đã có những việc làm có ý nghĩa để lại cho thế hệ sau.

“Cuộc đời tôi, từ tắm mình trong phong trào sinh viên tranh đấu cho đến việc đi dạy, viết sách sau này cũng đều hướng vào thế hệ trẻ. Những ký ức về những năm tháng tham gia cách mạng và những kỷ niệm về ngày 30/4/1975 đầy sôi động và hào hùng là hành trang tôi đã mang theo suốt cuộc đời và trở thành một động lực giúp tôi vượt qua khó khăn để đóng góp cho đất nước - dù bằng cách này hay cách khác,” kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái chia sẻ./.