Đặng Đoàn Bằng: nhà cách mạng và nhà văn cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX

Đặng Đoàn Bằng sinh năm 1887 tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định, nay thuộc xã Xuân Hồng, tỉnh Ninh Bình. Ông có tên khai sinh là Đặng Tử Mẫn, khi xuất dương còn được gọi bằng các tên Đặng Hữu Bằng hay Đặng Xung Hồng. Gia đình ông thuộc dòng dõi Nho học nhưng cuộc sống còn nghèo khó; cha ông là Đặng Hữu Dương, từng đỗ tiến sĩ khoa Kỷ Sửu (1909) đời vua Thành Thái.

Thời trai trẻ, Đặng Đoàn Bằng nổi tiếng về văn chương và có chí khí. Năm 1908, sau khi tiếp xúc với tân thư, ông hướng ứng phong trào Đông Du và sang Nhật Bản học tập, hoạt động.

Tháng 9 năm 1908, theo Hiệp ước Pháp–Nhật, chính quyền Nhật Bản giải tán các tổ chức của du học sinh Việt Nam và buộc họ rời khỏi đất nước. Đặng Đoàn Bằng buộc phải sang Trung Quốc và tiếp tục con đường cách mạng của mình.

Năm 1912, ông tham gia Việt Nam Quang phục Hội được thành lập tại Quảng Châu và được phân công phụ trách công tác của hội ở Bắc Kỳ. Trong thời gian hoạt động ở Hương Cảng, ông còn học cách chế tạo bom và lựu đạn phục vụ công cuộc đấu tranh.

Về văn học, ông để lại tác phẩm Việt Nam nghĩa liệt sử viết bằng chữ Hán, ghi chép tiểu sử các nhà hoạt động cách mạng đã hy sinh. Cuốn sách được Phan Bội Châu sửa chữa, Nguyễn Thượng Hiền đề tựa và xuất bản tại Trung Quốc năm 1918, sau này được Nhà xuất bản Văn học tái bản năm 1972. Ông cũng có các bài thơ điếu được tuyển chọn trong Hợp tuyển thơ văn Việt Nam (1858–1920).

Cuộc đời Đặng Đoàn Bằng cho thấy tinh thần dấn thân vì độc lập dân tộc, từ việc tìm đường cứu nước đến việc ghi lại những hy sinh của người đi trước. Với thế hệ trẻ hôm nay, tấm gương ấy nhắc nhở về lòng yêu nước, ý chí học tập và sự trân trọng những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Nguồn tham khảo: Wikipedia tiếng Việt – "Đặng Đoàn Bằng" (https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7ng_%C4%90o%C3%A0n_B%E1%BA%B1ng), nội dung được biên soạn lại theo giấy phép CC BY-SA 4.0.