DÁNG ĐỨNG CÒN LẠI VỚI THỜI GIAN

Có những bài thơ được viết để nói về mùa xuân, tình yêu hay quê hương. Nhưng cũng có những bài thơ được sinh ra từ chiến trường và trở thành tiếng nói của cả một thế hệ. Lê Anh Xuân là một trong những nhà thơ như thế. Ông là một trí thức trẻ đã rời giảng đường, trở về miền Nam chiến đấu và sáng tác. Cuộc đời chỉ kéo dài 28 năm, nhưng những câu thơ ông để lại đã vượt qua thời gian, đặc biệt là hình ảnh “dáng đứng Việt Nam” được viết trong những ngày lịch sử của mùa Xuân 1968.

Lê Anh Xuân tên khai sinh là Ca Lê Hiến, sinh năm 1940 tại Bến Tre. Tuổi thơ ông gắn với vùng đất Nam Bộ. Năm 1954, ông theo gia đình tập kết ra Bắc, học tại trường học sinh miền Nam ở Hải Phòng, sau đó học Trường Nguyễn Trãi và Đại học Tổng hợp Hà Nội.

Sau khi tốt nghiệp, ông từng làm công việc giảng dạy tại Khoa Sử của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội.

Một con đường học thuật đang mở ra trước mắt.

Nhưng cuối năm 1964, Lê Anh Xuân tình nguyện trở về miền Nam.

Ông công tác tại Tiểu ban Giáo dục thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương Cục, sau đó chuyển sang Hội Văn nghệ Giải phóng. Từ một người trí thức trẻ, ông trở thành một người chiến sĩ – nghệ sĩ giữa chiến trường Nam Bộ.

Gần bốn năm ở tiền tuyến, ông vừa sống, chiến đấu vừa sáng tác.

Những gì ông nhìn thấy ở chiến trường trở thành chất liệu cho thơ.

Những con người ông gặp trở thành hình ảnh trong tác phẩm.

Và những ngày tháng chiến đấu trở thành ký ức được ghi lại bằng ngôn ngữ của một nhà thơ.

Mùa xuân năm 1968, trong không khí của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân, Lê Anh Xuân viết bài thơ “Dáng đứng Việt Nam”. Bài thơ sau đó trở thành một trong những tác phẩm nổi tiếng của thơ ca thời chống Mỹ.

Nhưng lịch sử đôi khi có những sự trùng hợp đau lòng.

Chưa đầy hai tháng sau khi bài thơ ra đời, Lê Anh Xuân hy sinh.

Ngày 24 tháng 5 năm 1968, tại vùng ven Sài Gòn, trong một trận càn của quân đội Mỹ, người nhà thơ trẻ đã không trở về. Ông mới 28 tuổi.

Hai mươi tám tuổi.

Một tuổi đời vẫn còn quá trẻ.

Ông chưa có cơ hội chứng kiến ngày đất nước thống nhất.

Chưa có cơ hội nhìn thấy những năm tháng hòa bình mà ông từng hướng tới.

Nhưng thơ của ông thì ở lại.

Những tác phẩm như Tiếng gà gáy, Có đâu như ở miền Nam, Nguyễn Văn Trỗi, Hoa dừa và đặc biệt là Dáng đứng Việt Nam đã góp phần tạo nên dấu ấn riêng của Lê Anh Xuân trong nền thơ ca Việt Nam thời chiến.

Ngày nay, khi đọc lại câu chuyện ấy, người ta có thể thấy một điều rất đặc biệt: Lê Anh Xuân không chỉ viết về chiến tranh từ khoảng cách của một nhà thơ.

Ông sống trong chiến tranh.

Ông đi qua những vùng chiến trường.

Ông mang theo ba lô, chiếc bi đông và những trang viết.

Chiếc bi đông từng theo ông trong những chuyến công tác ở Nam Bộ hiện vẫn được lưu giữ tại Bảo tàng Văn học Việt Nam. Một kỷ vật rất nhỏ, nhưng lại giúp hình dung rõ hơn về cuộc sống của một nhà thơ đã thực sự bước ra khỏi giảng đường để đến với chiến trường.

Nếu chiến tranh lấy đi tuổi trẻ của rất nhiều người, thì với Lê Anh Xuân, nó cũng lấy đi một nhà thơ khi tài năng còn đang phát triển.

Nhưng những câu thơ của ông đã giúp giữ lại hình ảnh của một thời đại.

Một thời đại có những người trẻ rời trường đại học để đi vào chiến trường.

Có những người mang theo sách vở.

Có những người mang theo cây bút.

Và có những người mang cả hai thứ ấy cùng mình.

Lê Anh Xuân đã ra đi ở tuổi 28, nhưng “dáng đứng” mà ông viết nên vẫn còn ở lại. Đó không chỉ là hình ảnh của một người lính trong chiến tranh, mà còn là hình ảnh của một thế hệ đã đứng lên từ những năm tháng gian khổ và để lại cho lịch sử một phần tuổi trẻ của mình.