Đặng Dung – Nỗi Lòng Tráng Sĩ Và Bài Thơ Mài Gươm Dưới Nguyệt

Sau khi vương triều Trần sụp đổ, nhà Minh (Trung Quốc) lợi dụng thời cơ sang xâm lược, biến nước ta thành quận huyện và thực hiện những chính sách tàn bạo dã man. Giữa hoàn cảnh mất nước ấy, phong trào nhà Hậu Trần nổi dậy đấu tranh giành độc lập, và Đặng Dung là vị tướng lĩnh kiệt xuất, kiên cường nhất của phong trào này.

Đặng Dung là con trai của danh tướng Đặng Tất. Ông phò tá vua trùng quang đế kháng chiến chống quân Minh. Là một người dũng cảm, mưu lược, ông đã chỉ huy quân sĩ đánh nhiều trận oai hùng, khiến danh tướng nhà Minh là Trương Phụ nhiều lần điên đảo.

Trận chiến oanh liệt nhất của ông diễn ra tại bến sầm sông Lam. Đặng Dung đã tự mình dẫn một đội cảm tử quân bất ngờ đột kích thẳng vào đại doanh tư lệnh của Trương Phụ giữa đêm tối. Ông đã nhảy lên chiến thuyền của Trương Phụ, định bắt sống tên tổng chỉ huy giặc. Tuy nhiên, vì đêm tối mịt mù, ông không nhận mặt được Trương Phụ, để hắn nhảy xuống sông trốn thoát trên một chiếc thuyền nhỏ. Cơ hội nghìn năm có một bị bỏ lỡ, quân Minh kịp hoàn hồn, bao vây phản công khiến nghĩa quân chịu tổn thất nặng nề.

Sau nhiều năm chiến đấu trong điều kiện cô độc, thiếu lương thực, vũ khí, phong trào Hậu Trần thất bại hoàn toàn, Đặng Dung bị giặc bắt được. Trước khi bị giải sang Trung Quốc và tuẫn tiết để giữ vẹn lòng trung, ông đã viết bài thơ Cảm hoài (Nỗi lòng) bất hủ. Hình ảnh vị tráng sĩ tóc đã bạc vì việc nước, đêm đêm ngồi dưới bóng trăng mờ hì hục mài thanh gươm báu đến mức đá mòn, ôm mối hận thù vĩ đại chưa thể rửa sạch cho tổ quốc, đã trở thành một trong những hình tượng bi tráng, lay động lòng người nhất của văn học lịch sử Việt Nam.