Đặng Huy Trứ

Trong bối cảnh triều Nguyễn thế kỷ 19 vẫn nặng nề lối học từ chương, ông đã sớm nhận ra sức mạnh của khoa học kỹ thuật và chủ trương dùng kinh tế thương mại để cứu nước. Đặng Huy Trứ không chỉ dũng cảm xuất dương để tìm cách đưa các kỹ thuật hiện đại như khai mỏ, đóng tàu máy hơi nước và vũ khí phương Tây về nước, mà còn tự mình mở hiệu ảnh Cảm Hiếu Đường tại Hà Nội vào năm 1869, chính thức khai sinh ra ngành nhiếp ảnh tại Việt Nam. Đặc biệt hơn, ông còn để lại tác phẩm Từ thụ yếu quy – một trong những cuốn cẩm nang phòng chống tham nhũng đầu tiên trong lịch sử nước nhà, liệt kê chi tiết 104 kiểu hối lộ để răn dạy quan lại giữ gìn thanh liêm.

Sự vĩ đại của Đặng Huy Trứ nằm ở tư duy thực hành: thay vì chỉ dâng những bản điều trần trên giấy, ông đã thực sự xắn tay áo vào làm, tiêu tốn cả gia sản để hiện thực hóa khát vọng tự cường dân tộc, dẫu cho thời cuộc khi ấy chưa đủ thuận lợi để những hạt mầm hiện đại hóa của ông kịp đơm hoa.