ĐẶNG HUY TRỨ – NGƯỜI MỞ ĐƯỜNG CHO NGHỀ NHIẾP ẢNH VIỆT NAM

Ngày ấy, vào giữa thế kỉ XIX, đất nước Việt Nam đang đứng trước nhiều biến động. Thực dân Pháp từng bước xâm lược nước ta, triều đình nhà Nguyễn phải đối mặt với những thử thách lớn. Trong bối cảnh ấy, có một người trí thức luôn trăn trở trước vận mệnh dân tộc. Ông không chỉ nổi tiếng là một nhà Nho, một quan lại thanh liêm mà còn có tinh thần học hỏi những điều mới mẻ từ thế giới bên ngoài. Người ấy là Đặng Huy Trứ.

Đặng Huy Trứ sinh năm 1825, quê ở Hương Xuân, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, chăm học. Lớn lên, ông theo con đường khoa cử và làm quan dưới triều Nguyễn. Tuy nhiên, điều khiến người đời nhớ đến ông không chỉ là những năm tháng làm quan mà còn là tinh thần canh tân, học hỏi và đưa những điều tiến bộ vào cuộc sống.

Một lần, trong thời gian được cử đi sứ sang Trung Quốc, Đặng Huy Trứ có dịp tiếp xúc với nhiều thành tựu kỹ thuật mới của phương Tây. Ông đặc biệt chú ý đến một phương pháp ghi lại hình ảnh bằng máy móc mà người phương Tây gọi là nhiếp ảnh.

Đối với người Việt lúc bấy giờ, việc một chiếc máy có thể lưu giữ hình ảnh của con người quả là điều vô cùng mới lạ.

Đặng Huy Trứ nhận thấy đây không đơn thuần là một trò lạ mắt. Ông hiểu rằng kỹ thuật mới có thể giúp con người lưu giữ hình ảnh, ghi lại sự việc và truyền bá tri thức. Vì thế, ông quyết định tìm hiểu và học cách sử dụng máy ảnh.

Năm 1869, sau khi trở về Việt Nam, Đặng Huy Trứ đã cho mở hiệu ảnh Cảm Hiếu Đường tại Hà Nội. Đây được xem là một trong những dấu mốc quan trọng trong lịch sử nhiếp ảnh Việt Nam.

Những ngày đầu, việc chụp ảnh không hề đơn giản. Máy móc còn cồng kềnh, kỹ thuật phức tạp, chi phí cao. Người dân cũng chưa quen với việc đứng trước một chiếc máy để ghi lại hình ảnh của mình.

Nhưng Đặng Huy Trứ không nản lòng.

Ông kiên trì tìm tòi, học hỏi và đưa kỹ thuật mới vào đời sống. Với ông, tiếp thu thành tựu khoa học kỹ thuật của thế giới không phải là chạy theo cái mới một cách mù quáng, mà là biết học hỏi để làm cho đất nước tiến bộ.

Đặng Huy Trứ còn là người có nhiều suy nghĩ tiến bộ về xã hội. Ông quan tâm đến việc cải cách đất nước, phát triển kinh tế, giáo dục và nâng cao đời sống nhân dân. Trong các trước tác của mình, ông nhiều lần thể hiện nỗi lo trước tình trạng đất nước lạc hậu và mong muốn Việt Nam có thể thay đổi để đủ sức tự cường.

Cuộc đời Đặng Huy Trứ không kéo dài. Ông mất năm 1874, khi mới 49 tuổi. Thế nhưng những điều ông để lại vẫn có giá trị lâu dài.

Nếu chiếc máy ảnh đầu tiên chỉ có thể lưu giữ một khoảnh khắc, thì câu chuyện về Đặng Huy Trứ lại lưu giữ một bài học lớn hơn: trong bất kỳ thời đại nào, một dân tộc muốn phát triển đều cần có tinh thần học hỏi, biết tiếp thu thành tựu của nhân loại và biến tri thức ấy thành sức mạnh của chính mình.

Ngày nay, khi chỉ cần một chiếc điện thoại nhỏ bé là chúng ta có thể chụp hàng nghìn bức ảnh, thật khó hình dung rằng hơn một thế kỉ trước, việc ghi lại hình ảnh từng là một kỹ thuật vô cùng mới mẻ.

Và phía sau những bước phát triển đầu tiên của nhiếp ảnh Việt Nam là hình bóng của một người trí thức xứ Huế – Đặng Huy Trứ, người đã mạnh dạn đón nhận cái mới và góp phần mở ra một con đường mới cho đời sống văn hóa, kỹ thuật của người Việt.

Câu chuyện về ông vì thế không chỉ là câu chuyện về một chiếc máy ảnh, mà còn là câu chuyện về khát vọng đổi mới và tinh thần canh tân đất nước.